Η νέα μελέτη του ΑΠΘ αναδεικνύει τη γενετική ποικιλότητα και τη φαρμακευτική αξία του ίταμου, ενός σπάνιου δέντρου που μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη αντικαρκινικών φαρμάκων.
Η έρευνα, που διεξήχθη από το Εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος υπό τον καθηγητή Φίλιππο Αραβανόπουλο, εντόπισε σημαντικούς πληθυσμούς του ευρωπαϊκού ίταμου (Taxus baccata) στην Ελλάδα. Αυτοί οι πληθυσμοί αποτελούν πολύτιμες πηγές ουσιών που χρησιμοποιούνται σε ευρέως διαδεδομένα αντικαρκινικά φάρμακα. Εξετάστηκαν τρεις περιφερειακοί πληθυσμοί στη Βόρεια Ελλάδα, συγκεκριμένα στα όρη Χολομώντας, Όλυμπος και Βούρινος, προκειμένου να αξιολογηθούν η γενετική και χημική ποικιλότητα του είδους.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι ταξάνες, φυσικές ενώσεις που παράγονται από τον ίταμο, είναι βασικά συστατικά φαρμάκων όπως η πακλιταξέλη (Taxol), η οποία χρησιμοποιείται στη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου. Η 10-δεακετυλοβακατίνη III, πρόδρομη ένωση για την ημι-συνθετική παραγωγή της πακλιταξέλης, εντοπίστηκε σε υψηλές συγκεντρώσεις στις βελόνες των δέντρων, με τον πληθυσμό του Ολύμπου να εμφανίζει τα μεγαλύτερα επίπεδα.
Η έρευνα αποκάλυψε σημαντική γενετική ποικιλότητα και διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία τους ως πολύτιμες δεξαμενές γενετικού υλικού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα σχετικά με τη μεθυλίωση του DNA, μηχανισμός που σχετίζεται με την προσαρμογή των οργανισμών στις περιβαλλοντικές συνθήκες και υποδηλώνει το δυναμικό των δέντρων αυτών σε συνθήκες κλιματικής μεταβολής.
Τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν τη δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης για την επιλογή και τον πολλαπλασιασμό δέντρων με αυξημένη παραγωγή ταξανών, χωρίς να κινδυνεύει η γενετική ποικιλότητα. Επίσης, αναδεικνύεται η ανάγκη προστασίας των σπάνιων πληθυσμών ίταμου στην Ελλάδα, με προτάσεις για ενίσχυση του καθεστώτος προστασίας και ανάπτυξη δράσεων διατήρησης.
Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από εθνικούς πόρους (ΕΣΠΑ) και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One.
