Οι Φίλιπποι περνούν σε μια νέα φάση προστασίας και ανάδειξης με την ολοκλήρωση της αποκατάστασης της Βασιλικής Β΄ και την εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος πυρόσβεσης και πυροπροστασίας. Οι παρεμβάσεις δίνουν έναν πιο ασφαλή και αναβαθμισμένο αρχαιολογικό χώρο, ενώ έφεραν και νέα στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της αρχαίας πόλης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στη ΔΕΘ — Δείτε το videoΗ υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, μιλώντας στους Φιλίππους στην εκδήλωση απόδοσης των έργων το απόγευμα της Τρίτης, τόνισε ότι «η προστασία των μνημείων δεν αφορά μόνο το παρόν, αλλά κυρίως την ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές». Όπως είπε, «οι αρχαιολογικοί χώροι πρέπει να αναδεικνύονται στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης, ώστε να παραδίδονται στις επόμενες γενιές τουλάχιστον στην κατάσταση στην οποία παραλήφθηκαν».
Η υπουργός συνέδεσε αυτή την ευθύνη με την εξέλιξη της τεχνολογίας και της επιστήμης, λέγοντας πως «οι υποχρεώσεις για την προστασία του πολιτιστικού αποθέματος γίνονται ολοένα μεγαλύτερες». Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και την ανάγκη ψηφιοποίησης του πολιτιστικού αποθέματος, μια ανάγκη που, όπως σημείωσε, πριν από δύο δεκαετίες δεν θεωρούταν εξίσου επιτακτική.
Οι Φίλιπποι με διεθνή ακτινοβολία
Η κ. Μενδώνη επισήμανε ότι οι Φίλιπποι δεν είναι μόνο ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της Ανατολικής Μακεδονίας, αλλά μια περιοχή με σημασία που ξεπερνά τα όρια της Περιφέρειας και της χώρας. «Η παρουσία του Αποστόλου Παύλου, η Εγνατία οδός και η συνύπαρξη της ρωμαϊκής αρχαιότητας με την ιστορία του χριστιανισμού συνθέτουν μια μοναδική ταυτότητα. Η ιδιαίτερη αυτή σημασία αποτυπώθηκε και στην απόφαση της UNESCO να εγγράψει το 2016 τον αρχαιολογικό χώρο στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς», υπογράμμισε.
Μέσα σε αυτό το ιστορικό και πολιτιστικό περιβάλλον, η ολοκλήρωση των παρεμβάσεων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. «Σήμερα αποδίδουμε έργα βαρύνουσας σημασίας», ανέφερε η υπουργός, μιλώντας για την αποκατάσταση της Βασιλικής Β΄ και για την εγκατάσταση του συστήματος πυρόσβεσης και πυροπροστασίας.
Η Βασιλική Β΄ ξαναβρίσκει την μνημειακή της εικόνα
Η αποκατάσταση του δυτικού τμήματος της Βασιλικής Β΄ επιτρέπει πλέον στον επισκέπτη να βλέπει πιο καθαρά την είσοδο του ναού και τον νάρθηκα, αλλά και να αντιλαμβάνεται καλύτερα το μέγεθος και τον όγκο του επιβλητικού οικοδομήματος.
Οι επεμβάσεις δεν είχαν μόνο αισθητικό ή αναδεικτικό χαρακτήρα. Ενίσχυσαν την προστασία και τη στατικότητα του μνημείου, τμήματα του οποίου είχαν εκτεταμένες φθορές, ενώ χρησιμοποιήθηκαν υλικά συμβατά με την ιστορική φυσιογνωμία του, ανάμεσά τους και μαρμάρινοι λίθοι από παλιά λατομεία των Φιλίππων.
Η Βασιλική Β΄ είναι ένα από τα σημαντικότερα δείγματα παλαιοχριστιανικής αρχιτεκτονικής στον χώρο των Φιλίππων. Η κατασκευή της τοποθετείται περίπου στον 6ο αιώνα μ.Χ., ενώ η κατάρρευση του κεντρικού τρούλου οδήγησε στην καταστροφή της πριν ολοκληρωθεί ο εσωτερικός διάκοσμος και ουσιαστικά πριν λειτουργήσει ο ναός.
Ο περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλος Τοψίδης χαρακτήρισε τη Βασιλική Β΄ ένα από τα λαμπρότερα δείγματα παλαιοχριστιανικής αρχιτεκτονικής και ισχυρή μαρτυρία της ακμής των Φιλίππων. Η αποκατάστασή της χρηματοδοτήθηκε με 700.000 ευρώ από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης του ΕΣΠΑ 2014-2020, στο πλαίσιο της Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης «Πολιτιστική Διαδρομή Εγνατίας Οδού».
«Με την επιλογή και τη χρηματοδότηση του έργου αποδεικνύουμε έμπρακτα ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί βασική πολιτική και αναπτυξιακή μας προτεραιότητα», τόνισε ο κ. Τοψίδης, προσθέτοντας ότι «για εμάς ο πολιτισμός δεν είναι ένα διακοσμητικό στοιχείο ούτε μια απλή αναφορά στο παρελθόν», αλλά «είναι μέρος της ταυτότητάς μας, πολύτιμο εκπαιδευτικό αγαθό και ισχυρό θεμέλιο για τη βιώσιμη ανάπτυξη». Παράλληλα, ανέφερε ότι πρόσφατη μελέτη του υπουργείου Πολιτισμού δείχνει πως κάθε ένα ευρώ που επενδύεται στον πολιτισμό μπορεί να αποφέρει 3,44 ευρώ στην οικονομία.
Θωράκιση απέναντι στην πυρκαγιά
Ιδιαίτερης σημασίας είναι και το έργο πυρόσβεσης και πυροπροστασίας, το οποίο, όπως ανέφερε η κ. Μενδώνη, χρηματοδοτήθηκε με τρία εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Η παρέμβαση ήταν ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς η εγκατάσταση ενός σύγχρονου δικτύου σε έναν ενεργό αρχαιολογικό χώρο προϋπέθετε απόλυτο σεβασμό στα κατάλοιπα της αρχαίας πόλης. Όπως εξήγησε η υπουργός, ενώ ο επισκέπτης βλέπει κυρίως τους κρουνούς και τα πυροσβεστικά στοιχεία, κάτω από το έδαφος αναπτύσσεται ένα εκτεταμένο δίκτυο που έπρεπε να περάσει μέσα από τον αρχαιολογικό χώρο χωρίς να προκαλέσει ζημιές στα μνημεία.
Η διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας Σταυρούλα Δαδάκη υπογράμμισε τον τεχνικό βαθμό δυσκολίας του έργου. Ανοίχθηκε χάνδακας συνολικού μήκους περίπου 3.000 μέτρων και βάθους έως 70 εκατοστά, ενώ κάθε φορά που εντοπιζόταν αρχαιολογικό ενδιαφέρον η χάραξη των αγωγών προσαρμοζόταν. Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο ένα σημαντικό έργο υποδομής για την προστασία των Φιλίππων από την πυρκαγιά, αλλά και μια ευκαιρία αρχαιολογικής έρευνας.
Νέα στοιχεία για τη ζωή της αρχαίας πόλης
Κατά τη διάρκεια των εργασιών εντοπίστηκαν τμήματα δρόμων, δημόσια κτίρια, εργαστήρια, οικίες και λουτρικές εγκαταστάσεις, ενώ ήρθαν στο φως στοιχεία που ανατρέπουν την παλαιότερη υπόθεση ότι οι Φίλιπποι εγκαταλείφθηκαν μετά τον 6ο αιώνα μ.Χ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οικοδομήματα που χρονολογούνται από τον 9ο έως τον 11ο αιώνα μ.Χ., ένδειξη ότι η πόλη συνέχισε να κατοικείται. Παράλληλα, τα ευρήματα προσφέρουν νέα δεδομένα για τη ρυμοτομία και την οργάνωση της πόλης, ανοίγοντας τον δρόμο για μελλοντικές αρχαιολογικές έρευνες. Η κ. Δαδάκη επισήμανε ακόμη ότι οι εργασίες επιβεβαίωσαν σε σημαντικό βαθμό προηγούμενες γεωφυσικές έρευνες και συνέβαλαν στον εντοπισμό θέσεων που αξίζει να διερευνηθούν περαιτέρω.
Η υπουργός Πολιτισμού σημείωσε χαρακτηριστικά πως «κάθε παρέμβαση στον πολιτισμό δεν αφορά μόνο την προστασία του παρελθόντος», αλλά «αποτελεί ταυτόχρονα επένδυση στο μέλλον ενός τόπου, καθώς ο πολιτισμός μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας κοινωνικής συνοχής και οικονομικής ανάπτυξης».
Τα έργα στους Φιλίππους, που αποδόθηκαν και επίσημα στο κοινό από την υπουργό Πολιτισμού, αποκτούν διπλή σημασία. Από τη μία προστατεύουν ένα μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς από τις σύγχρονες απειλές, ενώ την ίδια στιγμή βοηθούν να αποκαλυφθεί ακόμη περισσότερο η ιστορία μιας πόλης που εξακολουθεί να δίνει νέα στοιχεία για το παρελθόν της.
