Στο Σκοτεινό Διαδίκτυο (dark web), κάποια από τα βασικά προσωπικά δεδομένα ενός ανθρώπου πωλούνται σήμερα στην τιμή μιας τσίχλας ή όσο δύο καφέδες: από ένα έως πέντε δολάρια. Παρόλα αυτά, τα παιδιά -χωρίς καν να βγουν από το δωμάτιό τους- «ταΐζουν» τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) με τις πιο μύχιες σκέψεις τους και τα βιντεοπαιχνίδια με πληροφορία για τις συνήθειές τους, επιτρέποντας στους αλγόριθμους να σχηματίσουν το πλήρες προφίλ τους, το οποίο θα μπορούσε να καταλήξει στα χέρια επιτήδειων.
Το πρόβλημα της μη υγιούς αλληλεπίδρασης με την ΤΝ, όμως, δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Σε χώρες όπως η Ιαπωνία, οι διοργανωτές γάμων δηλώνουν ότι ολοένα συχνότερα καλούνται να διοργανώσουν γαμήλιες τελετές για ανθρώπους που παντρεύονται έναν ψηφιακό χαρακτήρα. Γιατί είναι ελκυστικός ένας ψηφιακός φίλος ή ερωτικός σύντροφος; Διότι δεν διαφωνεί και δεν κουράζεται, είναι διαρκώς παρών και έτοιμος να ενδυναμώσει τον άνθρωπο με κάθε τρόπο, να ενισχύσει τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις του και να κερδίσει την πλήρη εμπιστοσύνη του.
Τα ρίσκα που ανακύπτουν από την άκριτη χρήση της ΤΝ βρέθηκαν στο επίκεντρο συζήτησης του ΑΠΕ-ΜΠΕ με τον καθηγητή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ), δρα Αύγουστο Τσινάκο, διευθυντή του Εργαστηρίου Προηγμένων Εκπαιδευτικών Τεχνολογιών και Κινητών Εφαρμογών (AETMA Lab), με αφορμή παρουσίαση που θα πραγματοποιήσει απόψε, σε εκδήλωση της Υποδιεύθυνσης Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος Βορείου Ελλάδος, σε συνεργασία με τον δήμο Θεσσαλονίκης. Όπως λέει ο δρ Τσινάκος, τα οφέλη της συγκεκριμένης τεχνολογίας είναι τεράστια -π.χ, στην ιατρική, τη μοριακή βιολογία και τη στήριξη υπερηλίκων- αλλά εξίσου μεγάλοι είναι οι κίνδυνοι από την άκριτη χρήση της, ιδίως για τα παιδιά.
Το «κέντρο παρόρμησης» των εφήβων και οι παραισθήσεις φιλίας
Τα παιδιά, εξηγεί, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, κυρίως για δύο λόγους. Ο ένας είναι η έλλειψη κριτικής σκέψης και το άλλο η ίδια η νευροφυσιολογία. Στην ηλικία των 13-16 ετών, η αμυγδαλή στον εγκέφαλο, η οποία αποτελεί το κέντρο της παρόρμησης, είναι πιο δραστήρια. Ο έφηβος βρίσκεται σε κατάσταση αναζήτησης, αμφισβήτησης, επαναστατικότητας, αλλά ταυτόχρονα έχει την παρόρμηση να εμπιστευτεί ευκολότερα όποιον τον θωπεύει συναισθηματικά. Τα παιδιά τείνουν να εμπιστεύονται τις ψηφιακές οντότητες σε πολύ βαθιά προσωπικά τους διλήμματα, αγνοώντας ότι μπορεί κάποιος άνθρωπος πίσω από αυτές να πουλάει τα προσωπικά τους δεδομένα.
Καθώς οι αλγόριθμοι προγραμματίζονται να απαντούν ενισχυτικά, οι χρήστες μπαίνουν σε μια «φούσκα» πληροφορίας που τους επηρεάζει. Σύμφωνα με μελέτες, ένας αλγόριθμος μπορεί να κατευθύνει την άποψή μας, έπειτα από μόλις δέκα λεπτά διάδρασης.
Δεδομένου ότι όλα αυτά μπορούν να ενισχύσουν αυτοκτονικές ή παραβατικές συμπεριφορές, είναι πάρα πολύ σημαντική η εκπαίδευση του χρήστη. Ο δρ Τσινάκος τονίζει ότι οι απλοί κανόνες που διδάσκονται για τη χρήση της τεχνολογίας δεν επαρκούν για την ασφάλεια των παιδιών και καλεί σε ριζικές αλλαγές στην ψηφιακή εκπαίδευση.
Η παράλυση, το «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» και το fast food της εκπαίδευσης
Η εκπαίδευση είναι το «κλειδί» για την υγιή αξιοποίηση της ΤΝ, αλλά ένα βασικό πρόβλημα είναι η παράλυσή της απέναντι στην τεχνολογία. Η άκριτη χρήση της ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει σαν το fast food της εκπαίδευσης, στερώντας από τα παιδιά τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν πραγματικά κάτι, να διαβάσουν ένα μεγάλο κείμενο και να βγάλουν μια περίληψη και την κεντρική ιδέα.
Καθώς οι αλγόριθμοι βελτιώνονται, είναι αναγκαία η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και η ενεργός εκπαίδευση των παιδιών, ώστε να είναι σε θέση να αξιολογούν την πληροφορία που λαμβάνουν και να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση.
