Η ιστορία του κτηρίου της ΠΑΕΓΑΕ, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, συνδέει ένα βιομηχανικό τοπόσημο 100 ετών με τη νέα του χρήση από τη Deloitte. Το κτήριο θα στεγάσει το Κέντρο Αριστείας της εταιρείας και το Solaria AI Hub, με αντικείμενο την Τεχνητή Νοημοσύνη, και εγκαινιάζεται αύριο.
Η έκταση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης κρύβει αρχιτεκτονικά «διαμάντια», άλλα ορατά σε όσους επισκέπτονται την πόλη, όπως το κτήριο του παλιού τελωνείου, νυν επιβατικού σταθμού «Μακεδονία», και άλλα πιο κρυμμένα, όπως οι Παλιοί Στάβλοι. Κάποια από αυτά αξιοποιούνται πλέον, όπως το κτήριο της ΠΑΕΓΑΕ, ενώ άλλα περιμένουν ακόμη τη σειρά τους και παλεύουν με τη φθορά· ορισμένα, μάλιστα, έμειναν για χρόνια «μυστικά», όπως το κτήριο του παλιού τελωνείου, στον πρώτο όροφο του οποίου διατηρήθηκε σχεδόν ανέπαφο ένα εργοστάσιο-φάντασμα, εκείνο της βιοτεχνίας «Ράινερ» ή «Rheiner», με τις δεκάδες ραπτομηχανές «Pfaff».
Συνολικά στην έκταση του λιμανιού υπάρχουν περίπου 100 κτήρια, αν εξαιρεθούν οι μεταλλικές αποθήκες και τα υπόστεγα, με συνολικό δομημένο εμβαδόν 60.500 τετραγωνικών. Άλλα είναι κηρυγμένα διατηρητέα, άλλα όχι, ενώ άλλα έχουν αναπαλαιωθεί, όπως οι πέντε αποθήκες της πρώτης προβλήτας, που χρονολογούνται από το 1904 και σήμερα έχουν άλλες χρήσεις. Όλα, όμως, ακόμη κι αν παραμένουν άδεια κελύφη, αποτυπώνουν τη μακρά επιχειρηματική τους ιστορία. Στην ελεύθερη ζώνη λειτουργούσαν, μεταξύ άλλων, η γερμανική εταιρία ετοίμων ενδυμάτων «Πύργος», γνωστή ως Von Baum, η οποία είχε εγκατασταθεί από το 1960 στο κτήριο της ΠΑΕΓΑΕ και λέγεται ότι είχε φτάσει να απασχολεί πάνω από 1000 εργαζομένους, η βιομηχανία κατασκευής ελαστικών υφασμάτων του Χρήστου Οικονόμου μέσα στην Αποθήκη 4, η οποία αποχώρησε στο τέλος του 1966, η Βιομηχανία Ζαχάρεως και, από το 1965, η γερμανική βιομηχανία Ράινερ («ΕΓΕ Rheiner washe und Bekleidung & Fabrik GMBH U. Co Rheiner in Weste»), που έκλεισε πριν από 41 χρόνια.
Το χθες
Η παλιά αποθήκη της ΠΑΕΓΑΕ, δηλαδή της Προνομιούχου Ανώνυμης Εταιρείας Γενικών Αποθηκών Ελλάδος, βρίσκεται στη δεύτερη προβλήτα του λιμανιού Θεσσαλονίκης και είναι το μεγαλύτερο ακίνητο στο χερσαίο τμήμα του ΟΛΘ, με επιφάνεια περίπου 14.000 τετραγωνικά σε οικόπεδο σχεδόν 10 στρεμμάτων. Παρότι «βλέπει» τον Θερμαϊκό, παρέμενε αναξιοποίητη από το 1982. Το κτήριο ανεγέρθηκε το 1927 από την εταιρεία «Τέκτων» και κόστισε 22.000 χρυσές λίρες. Στέγασε αποθηκευτικούς χώρους έως το 1940, ενώ στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου επιτάχθηκε από τους Γερμανούς μέχρι την αποχώρησή τους το 1945. Μετά τον πόλεμο, από το 1947 έως το 1955, φιλοξένησε αποθήκες του Οργανισμού Περιθάλψεως και Αποκαταστάσεως των Ηνωμένων Εθνών (UNRRA), πριν επιστρέψει το 1953 στην ΠΑΕΓΑΕ, η οποία στη συνέχεια συστεγάστηκε για χρόνια με τη «Won Baum», έως το 1982, όταν το κτήριο πέρασε στην ιδιοκτησία του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ).
Το σήμερα και το αύριο
Πλέον, το κτήριο που «μυρίζει χθες» θα στεγάσει το αύριο της τεχνολογίας, δηλαδή τους 1400 εργαζόμενους της Deloitte στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, ανταποκρίνεται στις επιταγές της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής, καθώς είναι βιοκλιματικό και στόχος είναι να πιστοποιηθεί κατά «LEED Gold».
Στο ίδιο κτήριο θα στεγάζεται και το «Solaria AI Hub» της Deloitte, το τρίτο αντίστοιχο hub της εταιρείας σε όλη την Ευρώπη.
Οι εργασίες ανακαίνισης περιλάμβαναν ενίσχυση της στατικότητας, ανακαίνιση των όψεων και διαρρύθμιση των εσωτερικών χώρων, ώστε να γίνει η πλήρης αλλαγή χρήσης. Το έργο υλοποιήθηκε από την εταιρεία Redex του ομίλου Κοπελούζου για λογαριασμό της Dimera Land & Property Investments, ενώ την αρχιτεκτονική μελέτη εκπόνησε το γραφείο Deda & Architects.
Το αναξιοποίητο «διαμάντι» των Παλαιών Στάβλων
Αναξιοποίητο παραμένει, πάντως, και το εμβληματικό κτήριο των Παλαιών Στάβλων, ένα τριώροφο κτίσμα με μορφολογία που παραπέμπει στα αμερικανικά πρότυπα. Όπως είχε επισημάνει σε παλαιότερο ρεπορτάζ η καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ Βίλμα Χαστάογλου-Μαρτινίδη, το πρώτο κτίριο των στάβλων, που αποτέλεσαν σημαντικό κέντρο συναλλαγών και εμπορίας ζώων, κατασκευάστηκε το 1926 με σκελετό από οπλισμένο σκυρόδεμα και θεωρήθηκε επίτευγμα λειτουργικότητας και τεχνικής για την εποχή του. Το κτήριο διέθετε πλήρη λειτουργικό εξοπλισμό με ηλεκτροκίνηση, υδραυλικά συστήματα και κλίσεις απορροής. Από μακριά ξεχωρίζουν οι μεγάλες «καμινάδες» του, που στην πραγματικότητα είναι αεραγωγοί και χρησιμοποιούνταν επίσης για την τροφοδοσία των στάβλων με ζωοτροφές, καθώς οι εργάτες διοχέτευαν τις ζωοτροφές από ψηλά και αυτές έπεφταν προς τα κάτω, τροφοδοτώντας όλους τους ορόφους.
Την ίδια περίοδο με τον μεγάλο στάβλο κατασκευάστηκε και ο μονώροφος των χοίρων, χωρητικότητας 320 ζώων, ενώ ακολούθησαν άλλα δύο κτίρια το 1928, με χωρητικότητα 200 μεγάλων και 1600 μικρών ζώων. Το πέμπτο κτίριο, ίδιας χωρητικότητας και επιφάνειας 1.200 τ.μ., ανεγέρθηκε το 1929, ενώ ένα έκτο, που επρόκειτο να κατασκευαστεί την ίδια χρονιά, δεν σώζεται. Τα στοιχεία για το συγκρότημα προέρχονται από το ερευνητικό πρόγραμμα Ένταξη του α’ και β’ προβλήτα του λιμένα Θεσσαλονίκης στον αστικό ιστό —ομάδα Α. Βασιλειάδης, Α. Παπάζογλου, Γ. Παπακώστας, Ν. Παπαμίχος, Ν. Πασχαλίδης, Ε. Σταύρακα, Β. Χαστάογλου— που εκπονήθηκε προ ετών για λογαριασμό του ΥΠΕΧΩΔΕ, αλλά και από περαιτέρω προσωπική έρευνα της κ. Χαστάογλου.
*Μεταξύ των διατηρητέων κτηρίων ή συγκροτημάτων που βρίσκονται εντός της Χερσαίας Λιμενικής Ζώνης υπάρχουν τα εξής εννέα που έχουν παραχωρηθεί στην ΟΛΘ ΑΕ: παλιό τελωνείο, συγκρότημα των στάβλων (τα τέσσερα κτήρια και τα κελύφη δύο ακόμη), Αποθήκη 1, Αποθήκη 10, Ανατολικό Φυλάκιο Πύλης 1, Δυτικό Φυλάκιο Πύλης 1, Κτήριο Πύλης 4 Ναυάρχου Βότση-Υγειονομείο (πρώην οικία Υπολιμενάρχη), Κτήριο Πρώην Ελευθέρας Ζώνης (Λιμεναρχείο) και Παλιά Ψυγεία-Αποθήκη. Υπάρχουν επίσης οι τέσσερις αποθήκες στην πρώτη προβλήτα (Α, Β, Γ, Δ), που δεν παραχωρήθηκαν στην ΟΛΘ ΑΕ
