Η ηλικιακή εκφύλιση ωχράς κηλίδας αφορά περίπου 200 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και ο αριθμός τους αναμένεται να φτάσει τα 300 εκατομμύρια έως το 2040. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τον επίκουρο καθηγητή Οφθαλμολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Τρίφωνα Ρότσο, η πάθηση είναι η πρώτη αιτία νομικής τυφλότητας στον ανεπτυγμένο κόσμο, με ποσοστό 10% έως 13% πάνω από τα 60 έτη και σχεδόν 50% σε ηλικίες άνω των 80-85 ετών.
Γενετικοί παράγοντες, κάπνισμα, περιβάλλον και αύξηση της ηλικίας φέρουν ευθύνη για την εμφάνιση της νόσου, η οποία πλήττει το τμήμα του αμφιβληστροειδούς που ελέγχει την κεντρική όραση. Όπως εξήγησε ο κ. Ρότσος, η ωχρά κηλίδα είναι απαραίτητη για να διαβάζει κανείς, να αναγνωρίζει πρόσωπα και να ξεχωρίζει λεπτομέρειες, γι’ αυτό και η βλάβη της μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την καθημερινότητα και την ανεξαρτησία του ασθενούς. Η πάθηση γίνεται συχνότερη όσο μεγαλώνει η ηλικία, ενώ η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αναμένεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το φορτίο της.
Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας χωρίζεται σε δύο βασικές μορφές, την ξηρού τύπου και την υγρού τύπου, ή εξιδρωματική. Η ξηρή μορφή είναι η πιο συχνή, ενώ η υγρή είναι λιγότερο συχνή αλλά μπορεί να οδηγήσει ταχύτερα σε απώλεια όρασης και χρειάζεται έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση. Η σωστή αναγνώριση της μορφής είναι καθοριστική για την επιλογή της θεραπευτικής στρατηγικής και την παρακολούθηση της πορείας της νόσου.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο καθηγητής στα πρώιμα συμπτώματα, που συχνά αποδίδονται λανθασμένα στην ηλικία ή στην ανάγκη για αλλαγή γυαλιών. Ένα χαρακτηριστικό προειδοποιητικό σημάδι είναι η μεταμορφοψία, δηλαδή η παραμόρφωση των ευθειών γραμμών, όταν για παράδειγμα οι γραμμές που κάποιος έβλεπε ευθείες φαίνονται ξαφνικά κυρτές ή στραβές. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί δυσκολία στην καθαρή διάκριση λεπτομερειών ή θόλωση στο κέντρο της όρασης. Αν η όραση δεν βελτιώνεται παρά την αλλαγή γυαλιών, πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο βλάβης στην ωχρά κηλίδα, ενώ συστήνεται ετήσιος οφθαλμολογικός έλεγχος και άμεση εξέταση από οφθαλμίατρο όταν η παραμόρφωση των γραμμών ή η απότομη μείωση της όρασης εμφανίζονται ξαφνικά. Η καθυστέρηση μπορεί να αποδειχθεί επιβαρυντική, καθώς ασθενείς που προσέρχονται με ήδη σημαντικά μειωμένη οπτική οξύτητα ενδέχεται να έχουν αναπτύξει αλλοιώσεις που περιορίζουν τις δυνατότητες αποκατάστασης.
Η διάγνωση ξεκινά με οφθαλμολογική εξέταση και βυθοσκόπηση, ενώ αν εντοπιστούν ύποπτα ευρήματα ο οφθαλμίατρος μπορεί να ζητήσει εξειδικευμένες απεικονιστικές εξετάσεις. Μεταξύ αυτών είναι η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT), η οποία επιτρέπει λεπτομερή απεικόνιση των στιβάδων του αμφιβληστροειδούς και βοηθά στην αξιολόγηση των αλλοιώσεων της ωχράς κηλίδας. Η έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική στην υγρή μορφή, καθώς η γρήγορη έναρξη θεραπείας μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της όρασης.
Στην υγρή μορφή της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, βασική θεραπευτική επιλογή είναι οι ενδοϋαλοειδικές εγχύσεις φαρμάκων. Οι θεραπείες αυτές χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έχουν αλλάξει ουσιαστικά την αντιμετώπιση της νόσου, καθώς σε πολλούς ασθενείς μπορούν να σταθεροποιήσουν ή και να βελτιώσουν την όραση. Ωστόσο, ένα από τα βασικά προβλήματα ήταν η ανάγκη για συχνές επαναχορηγήσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις κάθε μήνα, γεγονός που επιβαρύνει ασθενείς και οικογένειες. Τα νεότερα φάρμακα επιτρέπουν μεγαλύτερα διαστήματα ανάμεσα στις εγχύσεις, μερικές φορές έως περίπου τέσσερις μήνες και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις έως και 20 εβδομάδες, πάντα ανάλογα με την ανταπόκριση του ασθενούς και τη δραστηριότητα της νόσου.
Η αντιμετώπιση της ξηρής μορφής διαφοροποιείται από εκείνη της υγρής, καθώς δεν υπάρχει μία ενιαία θεραπεία για όλους τους ασθενείς. Ο καθηγητής συνέστησε αποφυγή του καπνίσματος, προστασία των ματιών από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία με κατάλληλα γυαλιά ηλίου και ισορροπημένη διατροφή. Έκανε επίσης ειδική αναφορά στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και στα ψάρια πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, όπως οι σαρδέλες και το σκουμπρί. Παράλληλα, σημείωσε ότι ορισμένα συμπληρώματα διατροφής με αντιοξειδωτικά και ουσίες που σχετίζονται με τις χρωστικές της ωχράς κηλίδας μπορούν να βοηθήσουν στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, με βάση το στάδιο της εκφύλισης και τις οδηγίες του οφθαλμιάτρου.
Αναφερόμενος στη γονιδιακή θεραπεία, ο κ. Ρότσος εξήγησε ότι μία από τις ερευνητικές κατευθύνσεις που εξετάζονται είναι ο αμφιβληστροειδής να μπορεί να παράγει ο ίδιος τη θεραπευτική ουσία, ώστε να περιοριστεί η ανάγκη για επαναλαμβανόμενες ενέσεις. Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση και παραμένουν σημαντικές προκλήσεις, όπως η αποτελεσματικότητα και το κόστος. Παράλληλα αναπτύσσονται νέα φάρμακα με διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης και βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές μελέτες προχωρημένων φάσεων, με στόχο πιο μακροχρόνια και αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου με μικρότερη επιβάρυνση για τους ασθενείς.
Προοπτικές διαγράφονται και από την τεχνητή νοημοσύνη στην παρακολούθηση της νόσου. Όπως ανέφερε ο κ. Ρότσος, αναπτύσσονται συστήματα κατ’ οίκον ελέγχου, μέσω των οποίων οι ασθενείς θα μπορούν να πραγματοποιούν ορισμένες εξετάσεις με ειδικές συσκευές, ενώ αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης θα αναλύουν τα δεδομένα για ενδείξεις που σχετίζονται με τη νόσο και την εξέλιξή της. Σε ένα τέτοιο μοντέλο, η τεχνολογία θα μπορούσε να ειδοποιεί τον ασθενή όταν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο και να διευκολύνει την παραπομπή του σε εξειδικευμένο κέντρο. Ο καθηγητής εκτίμησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει σημαντικό ρόλο στην κλινική πράξη, υπογραμμίζοντας όμως ότι οι εφαρμογές αυτές χρειάζονται ακόμη ανάπτυξη και αξιολόγηση πριν ενταχθούν ευρύτερα στην καθημερινή πρακτική. Το βασικό μήνυμα είναι ότι η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η τακτική παρακολούθηση και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη διατήρηση της όρασης και της ανεξαρτησίας των ανθρώπων με ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.
*Φωτογραφία αρχείου
