Σαν σήμερα, πριν από 45 χρόνια, στις 12 Οκτωβρίου 1981, άνοιγε ένα νέο κεφάλαιο για την Καβάλα και την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Το αεροδρόμιο «Μέγας Αλέξανδρος» ξεκινούσε τη λειτουργία του, σηματοδοτώντας νέα εποχή για τις αεροπορικές μεταφορές της περιοχής.
Η δημιουργία του ήταν αποτέλεσμα πολυετούς προσπάθειας για μια σύγχρονη αεροπορική πύλη, ικανή να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες μετακίνησης και να στηρίξει την τουριστική ανάπτυξη, με τη Θάσο στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Από τις πρώτες πτήσεις εσωτερικού μέχρι την υποδοχή επισκεπτών από χώρες της Ευρώπης, το αεροδρόμιο άρχισε σταδιακά να γράφει τη δική του ιστορία, συνδέοντας τον τόπο με νέους προορισμούς.
Σαράντα πέντε χρόνια μετά, η επέτειος της 12ης Οκτωβρίου προσφέρει αφορμή για αναδρομή όχι μόνο σε ένα σημαντικό έργο υποδομής, αλλά και στους ανθρώπους, τις αποφάσεις και τις ιστορικές συγκυρίες που συνέβαλαν στη δημιουργία του. Η διαδρομή αυτή ξεκινά από τον παλιό αεροδιάδρομο του Αμυγδαλεώνα και φτάνει μέχρι τον σημερινό αερολιμένα στην πεδιάδα του Νέστου.
Από τον Αμυγδαλεώνα στο νέο αεροδρόμιο
Η ιστορία των αεροπορικών μεταφορών στην Καβάλα ξεκινά αρκετές δεκαετίες πριν από την έναρξη λειτουργίας του αεροδρομίου της Χρυσούπολης. Όπως προκύπτει από την ιστορική καταγραφή του ερευνητή τοπικής ιστορίας Κώστα Παπακοσμά, μέχρι το 1981 οι πολιτικές πτήσεις της Ολυμπιακής Αεροπορίας εξυπηρετούνταν από το αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα, το οποίο είχε ήδη διαγράψει μια μακρά και πολυδιάστατη πορεία.
Στον Αμυγδαλεώνα λειτουργούσε από το 1939 ένας χωμάτινος διάδρομος, αρχικά για τις ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας. Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 ξεκίνησαν οι πρώτες πολιτικές πτήσεις, αρχικά από την ΤΑΕ και στη συνέχεια από την Ολυμπιακή Αεροπορία. Ο διάδρομος επιστρώθηκε με μεταλλικές επιφάνειες, με χρηματοδότηση από το Σχέδιο Μάρσαλ, ενώ αργότερα διαμορφώθηκε με τσιμέντο και άσφαλτο. Οι πτήσεις πραγματοποιούνταν κυρίως από και προς την Αθήνα, ενώ για ένα σύντομο χρονικό διάστημα υπήρχε σύνδεση και με τη Θεσσαλονίκη.
«Η ανάγκη για μια νέα αεροπορική εγκατάσταση», τονίζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο κ. Παπακοσμάς, «ξεκίνησε να συζητείται στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η επιλογή στράφηκε στην πεδιάδα του Νέστου, ανατολικά της Καβάλας και κοντά στη Χρυσούπολη, όπου υπήρχαν οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία ενός αεροδρομίου με μεγαλύτερες επιχειρησιακές δυνατότητες.
Οι πρώτες μελέτες εκπονήθηκαν το 1972, με αρχικό στόχο το αεροδρόμιο να λειτουργήσει το καλοκαίρι του 1974. Τελικά, χρειάστηκαν αρκετά χρόνια μέχρι να προχωρήσει ο σχεδιασμός. Η 12η Οκτωβρίου 1981 ήταν η ημερομηνία-ορόσημο, καθώς τότε ξεκίνησε η λειτουργία του νέου αεροδρομίου. Σημαντική για την υλοποίηση του έργου ήταν η συμβολή του Καβαλιώτη και τότε υπουργού Συγκοινωνιών Γιώργου Παναγιωτόπουλου.
Από τις πτήσεις εσωτερικού στις διεθνείς συνδέσεις και τον εκσυγχρονισμό
Από την έναρξη της λειτουργίας του, το αεροδρόμιο της Καβάλας εξυπηρετούσε πτήσεις εσωτερικού. Το επόμενο σημαντικό βήμα έγινε στις 16 Δεκεμβρίου 1987, όταν εντάχθηκε στους διεθνείς αερολιμένες της χώρας, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξη διεθνών αεροπορικών συνδέσεων.
Το καλοκαίρι του 1988 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες πτήσεις τσάρτερ από χώρες της Δυτικής Ευρώπης, μεταφέροντας επισκέπτες με προορισμό τη Θάσο. Η εξέλιξη αυτή ήταν σημαντικός σταθμός για την τουριστική ανάπτυξη της περιοχής, καθώς το αεροδρόμιο άρχισε να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υποδοχή ξένων επισκεπτών.
Το 1992, με υπουργική απόφαση, καθορίστηκε η επίσημη ονομασία του ως Κρατικός Αερολιμένας Καβάλας «Μέγας Αλέξανδρος». Την ίδια χρονιά ξεκίνησαν εργασίες επέκτασης του αεροσταθμού, ενώ νέες παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν το 1998, αναβαθμίζοντας τη λειτουργία των εγκαταστάσεων.
Ο Κώστας Παπακοσμάς, αναφερόμενος στο ΑΠΕ – ΜΠΕ στην ιστορική εξέλιξη του αεροδρομίου, επισημαίνει ότι η μετάβαση από τον Αμυγδαλεώνα στην πεδιάδα του Νέστου ήταν καθοριστική για τις αεροπορικές μεταφορές της περιοχής. Η δημιουργία του νέου αεροδρομίου έδωσε τη δυνατότητα καλύτερης εξυπηρέτησης των επιβατών και ενίσχυσε τις προοπτικές σύνδεσης της Καβάλας και της Θάσου με τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η πορεία αναβάθμισης συνεχίστηκε τις επόμενες δεκαετίες. Από τις αρχές του 2017, τη διαχείριση και λειτουργία του αεροδρομίου έχει αναλάβει η Fraport Greece, ενώ το 2020 ολοκληρώθηκε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ανακαίνισης και επέκτασης των εγκαταστάσεων.
Οι εργασίες, συνολικού ύψους 11 εκατ. ευρώ και διάρκειας μικρότερης των 18 μηνών, περιλάμβαναν την επέκταση του τερματικού σταθμού κατά 2.029 τετραγωνικά μέτρα, την αύξηση κατά 20% των σταθμών check-in και την εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος ελέγχου και διαχείρισης αποσκευών.
Παράλληλα, ανακαινίστηκαν οι επιφάνειες στους χώρους προσγείωσης και απογείωσης, καθώς και στη στάθμευση αεροσκαφών. Αναδιοργανώθηκε ο χώρος στάθμευσης, επεκτάθηκε ο πυροσβεστικός σταθμός και αναβαθμίστηκε η εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων.
Σήμερα, ο αερολιμένας λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο παλαιότερων και νεότερων εγκαταστάσεων, με υποδομές που εξυπηρετούν τις ανάγκες των αεροπορικών εταιρειών και των επιβατών. Βρίσκεται περίπου τρία χιλιόμετρα από τον οικισμό του Αγιάσματος, 12 χιλιόμετρα από τη Χρυσούπολη και 30 χιλιόμετρα από την Καβάλα. Οι διεθνείς κωδικοί του είναι KVA (IATA) και LGKV (ICAO). Πέρυσι από το αεροδρόμιο της Καβάλας διακινήθηκαν περισσότεροι από 318.000 επιβάτες (σ.σ. αύξηση 8%, συγκριτικά με το 2024), με τους Γερμανούς να αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα επισκεπτών που το επέλεξαν.
Το αεροσκάφος που έγινε η «μασκότ» του αεροδρομίου
Από το αεροδρόμιο «Μέγας Αλέξανδρος» έχουν επανειλημμένα αφιχθεί και αναχωρήσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, πρωθυπουργοί και Πρόεδροι της Ελληνικής Δημοκρατίας. Το 2004, όταν ήταν πρωθυπουργός της Τουρκίας, είχε επισκεφθεί τη Θράκη μέσω του αεροδρομίου και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σημερινός πρόεδρος της γειτονικής χώρας.
Στις εγκαταστάσεις λειτουργούν μόνιμα πυροσβεστικός και αστυνομικός σταθμός. Υπάρχει, όμως, και ένα ιδιαίτερο στοιχείο που έχει συνδεθεί με την εικόνα του αεροδρομίου. Πρόκειται για ένα μεγάλο, παροπλισμένο αεροσκάφος Lockheed L-1011 TriStar, το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η άτυπη «μασκότ» του. Το συγκεκριμένο αεροσκάφος ανήκε αρχικά στη British Airways και αργότερα πέρασε στην Kuwait Airways. Για χρόνια πραγματοποιούσε υπερατλαντικές πτήσεις, κυρίως προς τις ΗΠΑ, αξιοποιώντας τη μεγάλη αυτονομία του.
Περισσότερα από είκοσι χρόνια το συγκεκριμένο αεροπλάνο παραμένει στις εγκαταστάσεις του αερολιμένα. Αρχικά βρισκόταν σε χώρο στάθμευσης αεροσκαφών και σήμερα βρίσκεται στην άκρη της πίστας, κοντά στην περίφραξη. Καθώς έχει κατασχεθεί από το Ελληνικό Δημόσιο, η μελλοντική του τύχη παραμένει άγνωστη.
Μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, ο ερευνητής τοπικής ιστορίας Κώστας Παπακοσμάς αναδεικνύει τη σημασία της διατήρησης της μνήμης γύρω από τις υποδομές και τα γεγονότα που σημάδεψαν την περιοχή. Η ιστορία του Αμυγδαλεώνα, η δημιουργία του νέου αεροδρομίου και οι αλλαγές που ακολούθησαν συνθέτουν ένα σημαντικό κομμάτι της τοπικής ιστορίας, το οποίο συνδέεται με την οικονομική, κοινωνική και τουριστική εξέλιξη της Καβάλας.
Σαράντα πέντε χρόνια μετά την 12η Οκτωβρίου 1981, το αεροδρόμιο της Καβάλας εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικές υποδομές της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης. Από τον παλιό αεροδιάδρομο του Αμυγδαλεώνα μέχρι τις σύγχρονες εγκαταστάσεις της Χρυσούπολης, η διαδρομή του αποτυπώνει την προσπάθεια μιας ολόκληρης περιοχής να αποκτήσει ισχυρότερες συνδέσεις με την υπόλοιπη Ελλάδα και το εξωτερικό. Οι πρώτες πολιτικές πτήσεις, η ένταξη στο δίκτυο των διεθνών αεροδρομίων, η ανάπτυξη των πτήσεων τσάρτερ και οι διαδοχικές αναβαθμίσεις αποτελούν σταθμούς μιας ιστορίας που συνεχίζεται.
