Ο Σαίξπηρ γίνεται επίκαιρος στα 61α Δημήτρια μέσα από τον Ριχάρδο Γ’ του ΚΘΒΕ, σε μια παράσταση που εστιάζει στην εξουσία και στο σήμερα. Η παραγωγή παρουσιάστηκε χθες και συνεχίζεται και σήμερα στη Θεσσαλονίκη.
Ο Ριχάρδος Γ’ στην εκδοχή του Petru Hadârcă ανέβηκε χθες και παρουσιάζεται και σήμερα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο των 61ων Δημητρίων. Πρόκειται για συμπαραγωγή του Δήμου Θεσσαλονίκης και του ΚΘΒΕ, η οποία εντάσσεται στο πρόγραμμα του φετινού Φεστιβάλ, όπου το ΚΘΒΕ συμμετέχει με τη συγκεκριμένη συμπαραγωγή, με μία δική του παραγωγή και με τη φιλοξενία άλλων πέντε παραστάσεων.
Ο σκηνοθέτης, γενικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου «Mihai Eminescu» του Κισινάου, δεν προσεγγίζει το έργο ως μια ιστορική τραγωδία για την Αγγλία, αλλά χρησιμοποιεί τον Σαίξπηρ για να μιλήσει για το παρόν: τη γοητεία της εξουσίας, την άνοδο αυταρχικών ηγετών και την ευκολία με την οποία μια κοινωνία συνηθίζει το επικίνδυνο.
Μιλώντας στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, λέει πως η παράσταση ξεκίνησε από την απορία του για ένα πολιτικό φαινόμενο που ενισχύεται τα τελευταία χρόνια: ανθρώπους που διεκδικούν την απόλυτη εξουσία, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζονται ευχάριστοι, οικείοι και προσιτοί. Γι’ αυτό, όπως σημειώνει, ο Ριχάρδος είναι τόσο σύγχρονος. «Ο Ριχάρδος δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας του Σαίξπηρ. Είναι κάποιος που μπορούμε να αναγνωρίσουμε στις ειδήσεις, στις πολιτικές ομιλίες, στις λαϊκιστικές υποσχέσεις και στις ολοένα εντονότερες αυταρχικές φιλοδοξίες. Ήθελα ο θεατής να μη δει ένα τέρας από ένα μακρινό παρελθόν, αλλά κάποιον που θα μπορούσε να εμφανιστεί αύριο το πρωί στην τηλεόρασή του», τονίζει.
Η σωματική αναπηρία του Ριχάρδου περνά έτσι σε δεύτερο πλάνο. Το πραγματικό του «παραμορφωμένο» στοιχείο, όπως εξηγεί ο σκηνοθέτης, βρίσκεται στο μυαλό του: στην απουσία ενσυναίσθησης, στην εμμονή με την εξουσία και στην ικανότητά του να χειρίζεται τους ανθρώπους. Εκεί τον ενδιαφέρει κυρίως ο μηχανισμός που επιτρέπει στο κακό να γίνεται σταδιακά ανεκτό.
Πίσω από αυτόν τον μηχανισμό, λέει, βρίσκεται και η κοινωνία. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν για τον ίδιο διπλό σοκ, όχι μόνο λόγω της καταστροφής, αλλά και επειδή είδε ανθρώπους να είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν, να δικαιολογήσουν ή ακόμη και να θαυμάσουν έναν ηγέτη που προκαλεί πόνο και καταστροφή. «Οι τύραννοι δεν δημιουργούνται από μόνοι τους. Τους βοηθάμε να δημιουργηθούν. Τους ενθαρρύνουμε. Τους δίνουμε δύναμη», λέει χαρακτηριστικά, θέτοντας το ζήτημα της συλλογικής ευθύνης. Για εκείνον, η δημοκρατία δεν προστατεύεται μία φορά και για πάντα, αλλά με καθημερινές επιλογές, κριτική σκέψη και την προθυμία των πολιτών να μην παραδίδουν την ελευθερία τους σε όποιον υπόσχεται απόλυτη ασφάλεια.
Ο Σαίξπηρ συναντά το σήμερα
Για να φέρει τον Ριχάρδο πιο κοντά στον σύγχρονο θεατή, ο σκηνοθέτης έχει συντομεύσει και αναδιατάξει το έργο, διατηρώντας όμως τη γλώσσα και τον σαιξπηρικό στίχο. Στην αρχή ενσωματώνει ένα σύντομο απόσπασμα από τον «Ερρίκο ΣΤ’, Μέρος Γ’», με την κηδεία του Ερρίκου και την άφιξη του νέου βασιλιά, που υπόσχεται ειρήνη και ευημερία.
Αυτή η επιλογή δημιουργεί έναν κύκλο που κλείνει στο τέλος της παράστασης, όταν ο Ριχάρδος πεθαίνει και ένας ακόμη βασιλιάς εμφανίζεται υποσχόμενος ειρήνη, σταθερότητα και ένα καλύτερο μέλλον. Για τον κ. Hadârcă, η ομοιότητα ανάμεσα σε αυτές τις πολιτικές υποσχέσεις και σε εκείνες που ακούμε σήμερα είναι από τις πιο ανησυχητικές πλευρές του έργου.
Η ίδια ισορροπία ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν περνά και στη σκηνική εικόνα. Τα κοστούμια συνδυάζουν ιστορικά στοιχεία με σύγχρονη μόδα, χωρίς να τοποθετούν την ιστορία σε μία συγκεκριμένη εποχή. Όπως υποστηρίζει ο σκηνοθέτης, μπορεί να αλλάζουν τα ρούχα, η αρχιτεκτονική και η τεχνολογία, όμως η ζήλια, η προδοσία, η φιλοδοξία και η ανάγκη για κυριαρχία παραμένουν εντυπωσιακά ίδιες. «Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο στον Σαίξπηρ είναι ότι, ύστερα από περισσότερα από 400 χρόνια, αναγνωρίζουμε ακόμη τον εαυτό μας στους χαρακτήρες του και εξακολουθούμε να κάνουμε τα ίδια λάθη. Το θέατρο δεν χρειάζεται να αναπαραστήσει το παρελθόν. Μπορεί να το χρησιμοποιήσει για να μας βοηθήσει να καταλάβουμε το παρόν», υπογραμμίζει.
Από το Κισινάου στη Θεσσαλονίκη: η ελευθερία ως πολιτιστική υπόθεση
Η παρουσία του Petru Hadârcă και του Εθνικού Θεάτρου «Mihai Eminescu» στη Θεσσαλονίκη έχει, όπως λέει, και μια ευρύτερη σημασία. Η Μολδαβία, που έζησε επί δεκαετίες μέσα στη Σοβιετική Ένωση, διεκδίκησε την ευρωπαϊκή της ταυτότητα μέσα από μια ειρηνική, όπως τη χαρακτηρίζει, πολιτιστική επανάσταση: τη γλώσσα, το λατινικό αλφάβητο, τη λογοτεχνία και την ελευθερία μετακίνησης.
Γι’ αυτό και θεωρεί το θέατρο έναν δημόσιο χώρο υπεράσπισης της ευρωπαϊκής ταυτότητας και της ελευθερίας. Στο πλαίσιο αυτό δίνει ιδιαίτερη σημασία στη συνεργασία με την Ελλάδα και εκφράζει δημόσια τις ευχαριστίες του στον πρέσβη της Ελλάδας στη Μολδαβία Νικόλαο Κρίκο, καθώς και στον καλλιτεχνικό διευθυντή του ΚΘΒΕ Αστέριο Πελτέκη, για τη σύνδεση που οδήγησε στη συνεργασία των δύο θεάτρων.
Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Μάρτιο, ο κ. Πελτέκης ταξίδεψε στο Κισινάου με Έλληνες καλλιτέχνες, όπου παρουσιάστηκε η παράσταση «The Pledge. A Woman Remembers» και υπογράφηκε μνημόνιο συνεργασίας. Λίγους μήνες αργότερα, ο Ριχάρδος Γ’ ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη. Ο κ. Hadârcă αναφέρεται επίσης στον πρέσβη της Μολδαβίας στην Ελλάδα Αντρέι Πόποφ, ο οποίος συνέβαλε στην παρουσία μιας ακόμη παραγωγής στην Αθήνα, του «The Glass Garden», βασισμένου στο μυθιστόρημα της Tatiana Țîbuleac.
Για τον Petru Hadârcă, αυτές οι ανταλλαγές δεν είναι απλώς πολιτιστικές διοργανώσεις, αλλά ένας τρόπος να επιβεβαιώνεται έμπρακτα η κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα. Και σε αυτή τη διαδρομή, όπως επιμένει, καθοριστικό ρόλο δεν παίζουν μόνο οι θεσμοί αλλά οι άνθρωποι που πιστεύουν πραγματικά στις συνεργασίες. «Δεν είναι οι θέσεις που κατέχουν οι άνθρωποι που κάνουν τη διαφορά. Είναι το πάθος, η προσωπική τους στάση και η πίστη τους σε αυτό που κάνουν», λέει, θέλοντας να ευχαριστήσει όσους συνέβαλαν στη συνάντηση των δύο θεατρικών κόσμων.
Η παράσταση ανέβηκε χθες και θα ανέβει και σήμερα Κυριακή στις 20:30, στο Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Συνιστάται να την παρακολουθήσουν άτομα άνω των 14 ετών.
