Πτυχίο και αγορά εργασίας το 2030: οι αλλαγές που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη

Πτυχίο και αγορά εργασίας το 2030: οι αλλαγές που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη

Σε μια αγορά εργασίας πολύ διαφορετική από τη σημερινή είναι πιθανό να κληθεί να εργαστεί το 2030 ένας φοιτητής ή μια φοιτήτρια που τώρα ξεκινά τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο, καθώς η ταχύτητα των τεχνολογικών εξελίξεων είναι τόσο μεγάλη που όλα μπορεί να αλλάξουν μέσα στην τετραετία της φοίτησής του. Σύμφωνα με την έκθεση Future of Jobs 2025 του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, το 39% των σημερινών δεξιοτήτων είτε θα θεωρείται παρωχημένο είτε θα έχει αλλάξει το 2030, όπως ανέφερε ο καθηγητής Νικόλαος Σαμαράς, αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Ψηφιακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, μιλώντας σήμερα σε ημερίδα της εφημερίδας «Μακεδονία της Κυριακής» και του emakedonia.gr, στη Θεσσαλονίκη.

«Το πρώτο μεγάλο γλωσσικό μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) βρέθηκε στην αγορά τον Νοέμβριο του 2022. Αν σας ζητούσα τον Μάρτιο του 2023 να προβλέψετε ποια θα ήταν η αγορά τρία χρόνια αργότερα, κανένας δεν θα μπορούσε να εκτιμήσει σωστά τις αλλαγές. Η αλλαγή είναι πολύ πιο γρήγορη από ό,τι μπορούν να προσαρμοστούν τα πανεπιστήμια», σημείωσε ο κ. Σαμαράς.

Πρόσθεσε ότι, σε αυτό το περιβάλλον, τα ελληνικά πανεπιστήμια πρέπει να προχωρήσουν σε έξι ουσιαστικές παρεμβάσεις στα προγράμματα σπουδών: οριζόντια ενσωμάτωση της ΤΝ σε όλα τα επιστημονικά πεδία και τα τμήματα, μετάβαση από την απομνημόνευση στην κριτική και δημιουργική σκέψη, μεγαλύτερη ευελιξία και διεπιστημονικότητα στα προγράμματα σπουδών που πρέπει να επικαιροποιούνται τακτικά, στενότερη θεσμική σύνδεση με την αγορά εργασίας, θεσμοθέτηση της δια βίου μάθησης ως αναπόσπαστου μέρους της πανεπιστημιακής διδασκαλίας μέσω και των ΚΕΔΙΒΙΜ και εκπαίδευση των καθηγητών στις νέες τεχνολογίες.

Ο κ. Σαμαράς επισήμανε επίσης τη σημασία των ανθρωπιστικών επιστημών στη νέα εποχή, καθώς «όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε την τεχνολογία, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη να κατανοήσουμε τον εαυτό μας». Όπως είπε, παρότι προς το παρόν δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν κάτι τέτοιο και παρότι στατιστικά από τις ΗΠΑ δείχνουν ότι σε μια δεκαετία, μεταξύ 2015 και 2025, οι εγγραφές φοιτητών στις ανθρωπιστικές σπουδές μειώθηκαν κατά 28%, είναι πιθανό να υπάρξει άνοδος στη ζήτηση για αυτές «κατ’ ανάγκη».

Την εκτίμηση ότι υπάρχει έντονη αντίφαση ανάμεσα στα υψηλά ποσοστά χρήσης εργαλείων ΤΝ από τους νέους Έλληνες και στον βαθμό που τα αξιοποιούν για την εργασία τους διατύπωσε ο Κωνσταντίνος Πουλιάκας, εμπειρογνώμονας (Senior Expert) του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop), αποκεντρωμένου οργανισμού της ΕΕ με έδρα τη Θεσσαλονίκη.

«Υπάρχει ανισορροπία στις στατιστικές, αφού παρότι το 50% των Ελλήνων λένε ότι χρησιμοποιούν την ΤΝ στην καθημερινότητά τους, με το αντίστοιχο ποσοστό για τους νέους να φτάνει στο 87%, μόνο το 28% την αξιοποιεί στην εργασία του. Αυτό φανερώνει ένα πολύ μεγάλο χάσμα ανάμεσα στο πόσο θέλουν οι Έλληνες εργαζόμενοι να αξιοποιήσουν την ΤΝ και στις ευκαιρίες που έχουν για να το κάνουν εντός της αγοράς εργασίας», εξήγησε.

Παρουσιάζοντας τα ευρήματα έρευνας του Cedefop (2024) για τις δεξιότητες της ΤΝ σε 11 κράτη-μέλη της ΕΕ, ο κ. Πουλιάκας σημείωσε ότι ένας στους τρεις Ευρωπαίους εργαζόμενους χρησιμοποιεί ήδη στοχευμένα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης στην εργασία του.

Η μεγαλύτερη επίδραση από την είσοδο της ΤΝ στην αγορά εργασίας, όπως παρατήρησαν οι ερευνητές, δεν ήταν η απώλεια θέσεων εργασίας, αλλά ο μεγάλος μετασχηματισμός στα καθήκοντα των εργαζομένων: τρεις στους δέκα ερωτηθέντες είπαν ότι δεν εκτελούν πλέον κάποιες εργασίες που έκαναν καθημερινά, τέσσερις στους δέκα ότι έχουν νέα ή διαφορετικά καθήκοντα και σχεδόν επτά στους δέκα, δηλαδή το 67%, ότι η εκτέλεση των καθηκόντων τους επιταχύνθηκε.

Συμβαδίζει όμως η ταχύτητα με την ποιότητα; Σύμφωνα με άλλη έρευνα του Cedefop (2025), η ΤΝ βοηθά μεν να εκτελούνται τα καθήκοντα ταχύτερα, αλλά όχι απαραίτητα με καλύτερη ποιότητα, γιατί ο εργαζόμενος χρειάζεται να μπορεί να αξιολογεί σωστά, να κρίνει και να συνδέει τα αποτελέσματα που του δίνει ο αλγόριθμος, δηλαδή να διαθέτει εμπειρογνωμοσύνη στη δουλειά του. Γι’ αυτό και απαιτείται πολυσύνθετη και πολύπλευρη εκπαίδευση και κατάρτιση.

Δίπλα στην ανισορροπία ταχύτητας-ποιότητας υπάρχουν και μια σειρά από ανισότητες μεταξύ των πληθυσμιακών ομάδων ως προς τη χρήση της ΤΝ, με τους άνδρες και τους νέους να υπερισχύουν. Παρότι οι γνώσεις γύρω από την ΤΝ έχουν σήμερα υψηλή ζήτηση στην αγορά εργασίας, τέσσερις έως έξι στους 10 Ευρωπαίους εργαζόμενους, ανάλογα με το ερώτημα, έχουν χαμηλό επίπεδο βασικών δεξιοτήτων στον τομέα αυτό, ενώ και τα προγράμματα σπουδών, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και συνολικά στην ΕΕ, δεν έχουν εντάξει επαρκώς την ΤΝ. Όπως ανέφερε, βρισκόμαστε ακόμη σε πολύ αρχικό στάδιο, καθώς ελάχιστα ευρωπαϊκά προγράμματα σπουδών έχουν εντάξει την παραγωγική ή δημιουργική ΤΝ ως βασικό μάθημα.

Οι πιθανοί κραδασμοί στην αγορά εργασίας από τυχόν έλευση της Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AGI), που θα αποστερούσαν το εισόδημα από τη μεσαία τάξη, ενδέχεται να αποτελέσουν εκρηκτική ύλη στα θεμέλια της δημοκρατίας, όπως επεσήμανε ο διδάκτωρ Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας και συγγραφέας Γεώργιος Χατζηβασιλείου.

Όπως είπε, αν η AGI όντως δημιουργηθεί, κάτι στο οποίο στοχεύουν σήμερα όλοι οι τεχνολογικοί κολοσσοί αλλά και κυβερνήσεις όπως η αμερικανική, φτάνουμε σε ένα ορόσημο όπου η ΤΝ θα μπορεί να αναλάβει πάρα πολλές από τις εργασίες που σήμερα κάνουν οι άνθρωποι, ενώ θα μπορεί να δουλεύει 24 ώρες το 24ωρο, χωρίς μισθούς και συντάξεις, άδεια και ρεπό.

Σε ερώτημα αν μια τέτοια, ακόμη πιο προηγμένη μορφή ΤΝ, θα μπορούσε τελικά να κάνει τους ανθρώπους υποτελείς της, ο κ. Χατζηβασιλείου απάντησε: «Εξαρτάται από το θεσμικό πλαίσιο. Διαφορετικά μπορεί να λειτουργήσει σε προηγμένες σκανδιναβικές χώρες, που θα έχουν εγκαίρως το απαιτούμενο θεσμικό, ρυθμιστικό και νομοθετικό πλαίσιο και διαφορετικά στις ΗΠΑ υπό τη στέγη κάποιας μορφής τραμπισμού. Δεν υπάρχει ένα μέλλον (…) όπως και σήμερα δεν υπάρχει ένα παρόν και είμαστε ανθρωπότητα διαφορετικών ταχυτήτων (…). Μια αγορά εργασίας που ενδέχεται να δεχτεί τους κραδασμούς που συζητάμε είναι εκρηκτική ύλη στα θεμέλια της δημοκρατίας, γιατί χωρίς θέσεις εργασίας δεν υπάρχουν χρήματα για τη μεσαία τάξη και άρα δεν υπάρχει δημοκρατία, γιατί η μεσαία τάξη είναι η ραχοκοκαλιά του δημοκρατικού πολιτεύματος».

Ως προς το αν η ΤΝ απαλλάσσει τον άνθρωπο από τις βαρετές και επαναλαμβανόμενες εργασίες ή αν, αντίθετα, έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί, ο κ. Χατζηβασιλείου επεσήμανε ότι η επέλαση των αλγορίθμων κλονίζει τη δημιουργία της ίδιας της τέχνης, καθώς η ΤΝ συνθέτει ποίηση, λογοτεχνία, μουσική και εικαστικά έργα. «Στη δική μου ερμηνεία, η ΤΝ σαφέστατα έχει δημιουργικές όχι σπίθες αλλά φλόγες», υποστήριξε, υπενθυμίζοντας μεταξύ άλλων ότι προ μηνών έλυσε ένα από τα μεγαλύτερα μαθηματικά αινίγματα, καταφέρνοντας κάτι που σίγουρα απαιτούσε δημιουργική σκέψη.

Τι καλούμαστε να κάνουμε; Κατά τον κ. Χατζηβασιλείου, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι πολιτική και εδράζεται κυρίως στην εκπαιδευτική πολιτική, με τρεις άξονες: εκπαίδευση στη χρήση ΤΝ σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης και δια βίου, απόκτηση και καλλιέργεια ήπιων δεξιοτήτων, όπως η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα, η επικοινωνία, η συνεργασία και η συναισθηματική σταθερότητα, και εισαγωγή της ηθικής και της φιλοσοφίας στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, ώστε ήδη από το σχολείο οι μαθητές να αντιλαμβάνονται ότι πέρα από τις πολύ υπαρκτές ευκαιρίες που προσφέρει η ΤΝ, δημιουργεί και πολλούς απτούς, ορατούς και οικουμενικούς κινδύνους.

Αλεξάνδρα Γούτα

φωτό αρχείου

Loading

Play