Δύο οθωμανικά μνημεία της Βέροιας, το Δίδυμο Οθωμανικό Λουτρό και το Ορτά Τζαμί, αποκαταστάθηκαν και δόθηκαν ξανά στην τοπική κοινωνία, σε μια τελετή που πραγματοποιήθηκε χθες βράδυ από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Η ίδια τόνισε ότι η πόλη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως προορισμός στη «σκιά» των Αιγών, αλλά ως τόπος με μοναδικό ιστορικό παλίμψηστο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στη ΔΕΘ — Δείτε το video«Η Βέροια διασώζει τη μεγάλη ιστορική διαχρονία», είπε η υπουργός, επισημαίνοντας ότι ο ελληνικός πολιτισμός εκτείνεται από τα προϊστορικά χρόνια έως και την Οθωμανοκρατία. Τα δύο μνημεία βρίσκονται σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, στο ιστορικό κέντρο της πόλης, και πλέον εντάσσονται στον δημόσιο χώρο ως ακόμη ένα βήμα στην ανάδειξη της ιστορικής διαδρομής της Βέροιας.
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Γεωργία Στρατούλη, μιλώντας στην έναρξη της εκδήλωσης, χαρακτήρισε τα δύο μνημεία «δύο σημαντικά κομμάτια της ιστορίας» που επιστρέφουν στην πόλη και ανέφερε ότι η αποκατάστασή τους υπήρξε απαιτητικό έργο.
Το Δίδυμο Λουτρό αποκαταστάθηκε με χρηματοδότηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ), ενώ το κύριο έργο για το Ορτά Τζαμί χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, μαζί με συμπληρωματικές παρεμβάσεις που ολοκλήρωσαν την απόδοσή του στον δημόσιο χώρο.
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Λάζαρος Τσαβδαρίδης, σημείωσε ότι όσοι κατάγονται από την πόλη γνωρίζουν καλά την εικόνα που είχε η περιοχή και πρόσθεσε πως σήμερα αποκαθίσταται και ευπρεπίζεται ακόμη περισσότερο, κάτι που θεωρεί σημαντικό για τον επισκέπτη που έρχεται να γνωρίσει την ιστορία και τον πολιτισμό της Βέροιας.
Η βουλευτής Ημαθίας, Στέλλα Αραμπατζή, μίλησε για μια «ιστορική ημέρα» που αναδεικνύει ξανά τον πλούτο και το πολιτιστικό απόθεμα του νομού και της πόλης.
Από εστίες μόλυνσης σε κοσμήματα για την πόλη
Το Δίδυμο Οθωμανικό Λουτρό είναι ένα από τα σημαντικότερα οθωμανικά μνημεία της Βέροιας και από τα παλαιότερα της περιόδου στην πόλη. Χρονολογείται στα τέλη του 15ου αιώνα και συνδέεται με τον Τούζι, γνωστό και ως Αλατά, Σινάν Μπέη. Έχει έκταση περίπου 545 τετραγωνικά μέτρα, σώζεται ακέραιο και αποτελείται από δύο τμήματα, το ανδρικό και το γυναικείο, των οποίων οι άξονες σχηματίζουν ορθή γωνία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες που διατηρούνται στον ανδρικό χώρο των αποδυτηρίων. Χρονολογούνται στις αρχές του 16ου αιώνα και αποτελούν σπάνιο δείγμα ζωγραφικού διακόσμου της εποχής, με παραστάσεις που παραπέμπουν σε εξωτικά πλάσματα, μυθικές μορφές και σκηνές που συνδέουν διαφορετικές πολιτισμικές παραδόσεις.
Η αποκατάσταση του λουτρού δεν ήταν εύκολη υπόθεση και χρειάστηκε, μεταξύ άλλων, η ενεργοποίηση της τοπικής κοινωνίας. Η επίτιμη έφορος αρχαιοτήτων, Αγγελική Κοτταρίδη, υπενθύμισε ότι η μελέτη για το Δίδυμο Λουτρό είχε ολοκληρωθεί ήδη από το 2016 για να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, χωρίς αποτέλεσμα τότε. Όπως είπε, το μνημείο είχε σοβαρό πρόβλημα και κινδύνευε ο τρούλος του, γι’ αυτό και οργανώθηκε ακτιβιστική δράση με 3.500 υπογραφές, που οδήγησε το 2018 στη χρηματοδότηση από το Υπουργείο και στην ένταξή του στο ΠΔΕ.
Η Λίνα Μενδώνη περιέγραψε και την παλαιότερη εικόνα των μνημείων, λέγοντας ότι είχαν μετατραπεί σε «εστίες μόλυνσης» και σε αποθετήρια απορριμμάτων, επηρεάζοντας αρνητικά ολόκληρη τη γειτονιά. «Έρχονται λοιπόν αυτά τα μνημεία, αποκαθίστανται, ομορφαίνουν τη γειτονιά», ανέφερε, προσθέτοντας ότι δίνουν προστιθέμενη αξία και λειτουργούν ως ταυτοτικό στοιχείο. Παράλληλα, υπογράμμισε πως η κινητοποίηση των πολιτών δείχνει ότι η τοπική κοινωνία θέλει τα μνημεία της να αποκαθίστανται και να διασώζονται όλα τα μνημεία, ανεξάρτητα από την περίοδο στην οποία ανήκουν.
Ορτά Τζαμί: σημαντικό τεκμήριο της οθωμανικής παρουσίας στην πόλη
Το δεύτερο μνημείο που αποδόθηκε, το Ορτά Τζαμί, βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Βέροιας, κοντά στην Παλαιά Μητρόπολη. Πρόκειται για το τέμενος Ορτά, το «Τζαμί της Μέσης», το οποίο, σύμφωνα με επιγραφική μαρτυρία στην είσοδό του, εγκαινιάστηκε το 1491-1492.
Είναι μικρών διαστάσεων, με τετράγωνη κάτοψη και έκταση περίπου 104 τετραγωνικών μέτρων, ενώ ξεχωρίζει για το τριμερές προστώο και τον ιδιαίτερο μιναρέ του.
Το Ορτά Τζαμί εντάχθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού στο Ταμείο Ανάκαμψης και ήταν ένα από τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν από αυτό το εργαλείο. Η κ. Μενδώνη στάθηκε ιδιαίτερα στην εμπειρία που άφησε το Ταμείο Ανάκαμψης, λέγοντας πως χρειάζεται να αλλάξει η αντίληψη γύρω από τον χρόνο και το κόστος των δημόσιων έργων. Όπως σημείωσε, το Υπουργείο Πολιτισμού αξιοποίησε το χρηματοδοτικό εργαλείο «μέχρι το τελευταίο ευρώ» και τα έργα που υλοποιήθηκαν ολοκληρώθηκαν με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και προϋπολογισμούς.
Η υπουργός επισήμανε επίσης ότι η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει και το τέλος των έργων πολιτισμού, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν διαθέσιμα ευρωπαϊκά και εθνικά χρηματοδοτικά εργαλεία, μεταξύ των οποίων το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ).
«Ο στόχος μας είναι να προχωρούμε και να αποδίδουμε όσο περισσότερα έργα», τόνισε, αναφέροντας ότι ο στόχος είναι να παραδίδονται μνημεία και πολιτιστικές υποδομές στις τοπικές κοινωνίες για την ανάπτυξη και την κοινωνική τους συνοχή.
Νωρίτερα, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη βρέθηκε στη Μίεζα, όπου ενημερώθηκε για την εξέλιξη της ανασκαφής στο Βασιλικό Γυμνάσιο, έναν χώρο άμεσα συνδεδεμένο με τη μακεδονική βασιλική αυλή και την ιστορία του Φιλίππου, του Αλεξάνδρου και του Αριστοτέλη.
Η συστηματική έρευνα συνεχίζεται από τον Ιούλιο, υπό τη διεύθυνση της επίτιμης εφόρου αρχαιοτήτων Αγγελικής Κοτταρίδη, στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης που υπογράφηκε το 2024 μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Νάουσας. Η φετινή έρευνα επικεντρώνεται στην ανατολική πλευρά του συγκροτήματος, όπου βρίσκονται η παλαίστρα και το «Διδασκαλείο».
Στη δυτική και νοτιοδυτική πλευρά έχουν αναγνωριστεί χώροι διδασκαλίας με λίθινα θρανία, μια περιοχή ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της μορφής και των λειτουργιών του γυμνασίου. Στο σημείο βρισκόταν η μνημειώδης πρόσοψη που προβαλλόταν δίπλα και πάνω από τη διώροφη στοά του ξυστού και το στάδιο.
Στη βορειοανατολική πλευρά του Διδασκαλείου εντοπίστηκε ένα μεγάλο, τριμερές συγκρότημα, όπου βρέθηκαν δύο χώροι συμποσίων με ψηφιδωτά δάπεδα. Στα ευρήματα περιλαμβάνονται επίσης τμήματα ζωγραφιστού διακόσμου με μορφές που πιθανότατα παραπέμπουν σε γρύπες. Η τεχνική των ψηφιδωτών παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνη που έχει εντοπιστεί στο ανάκτορο των Αιγών, ενισχύοντας τη σύνδεση των δύο χώρων. Η Λίνα Μενδώνη ανέφερε ότι, όπως εξελίσσεται η ανασκαφή, βοηθά στην τεκμηρίωση όσων είναι ήδη γνωστά από το Ανάκτορο και ότι, αν πρόκειται για το βασιλικό γυμνάσιο, είναι λογικό και η αρχιτεκτονική και η λειτουργία του να ακολουθούν πρότυπα που απαντούν και στις Αιγές, προαναγγέλλοντας τη συνέχιση της έρευνας.
