Η ιστορία του ξεριζωμού από την Αφθόνη του Μαρμαρά και της εγκατάστασης στα Πυργαδίκια της Χαλκιδικής ζωντανεύει μέσα από τις αφηγήσεις του παππού Νόστη. Από τα 15 του χρόνια βρέθηκε αντιμέτωπος με αλλεπάλληλες μετακινήσεις, πολέμους και απώλειες, μέχρι να φτάσει στη νέα του πατρίδα.
Το 1915, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο πληθυσμός του χωριού του εκδιώχθηκε και μεταφέρθηκε στην ερημική Απολλωνιάδα της Προύσας. Τον πατέρα του τον είχαν πάρει στα «Αμελέ Ταμπουρού», τα οθωμανικά τάγματα εργασίας, ενώ η μητέρα του δεν άντεξε στις κακουχίες και χάθηκε μέσα στην έρημο. Ο ίδιος έμεινε μόνος, ώσπου τον βρήκε ένας Τούρκος με τσιφλίκι, ο οποίος τον έβαλε να δουλεύει και του έδινε ένα πιάτο φαγητό.
Μετά από τρία χρόνια, το 1918, οι Αφθονιάτες έμαθαν πως μπορούσαν να επιστρέψουν στο χωριό τους και ο Νόστης δεν το σκέφτηκε δεύτερη φορά. Αν και ο Τούρκος τού είπε ότι μπορούσε να μείνει, εκείνος αποφάσισε να γυρίσει. Όλοι επέστρεψαν στα σπίτια τους, τα επισκεύασαν, όμως τρία χρόνια αργότερα εκδιώχθηκαν ξανά με τη Μικρασιατική Καταστροφή. Έφυγαν από την Αφθόνη με το καράβι Polan, έφτασαν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, έμειναν για τρία χρόνια στην αλάνα της Τούμπας και στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα Πυργαδίκια, που τους θύμιζαν πολύ την πατρίδα τους.
Το ταξίδι του ξεριζωμού και την ιστορία των κατοίκων της Αφθόνης που εγκαταστάθηκαν στα Πυργαδίκια διηγήθηκε ο παππούς Νόστης στον εγγονό του, τον εκπαιδευτικό Νίκο Βαλασάκη, ενώ όλα αυτά παρουσιάζονται απόψε σε επετειακή εκδήλωση που διοργανώνει στο λιμάνι της κοινότητας ο Δήμος Αριστοτέλη, για τα 100 χρόνια από την εγκατάσταση των πρώτων κατοίκων.
«Ο παππούς Νόστης τα είχε ζήσει όλα. Μου διηγούνταν τις ιστορίες με κάθε λεπτομέρεια. Κάποια στιγμή μου είπε σκεπτικός: “ ξέρεις Νίκο; Φοβάμαι ότι μια μέρα δεν θα θυμάται κανείς αυτά τα πράγματα. Αν κάποιος τα έγραφε σε ένα βιβλίο…”» είπε ο κ. Βαλασάκης στο ΑΠΕ – ΜΠΕ. Αυτό ήταν το ερέθισμα για μένα. Άρχισα να ζητάω από όλους τους παππούδες να μου πουν τις ιστορίες τους, τις συγκέντρωνα, τις κατέγραφα και πριν από κάποια χρόνια εξέδωσα το βιβλίο με τίτλο: Αφθόνη, ένα χωριό, μια ιστορία.
Από τα λίγα πράγματα που πήραν μαζί τους οι Αφθονίτες στον ξεριζωμό, ξεχωρίζει η εικόνα της Παναγίας της Καστρέλλας. «Λένε ότι τη βρήκε ένας ψαράς στην Αφθόνη. Την είχε δει στον ύπνο του και μετά πήγε εκεί με άλλους χωριανούς και τη βρήκαν. Στο συγκεκριμένο σημείο έγινε ένα μοναστήρι που γιόρταζε στις 8 Σεπτεμβρίου, στο Γενέσιον της Θεοτόκου. Παρόλο που είπαν στους κατοίκους να μην πάρουν πολλά πράγματα, δεν θα άφηναν την εικόνα με τίποτε και την έφεραν εδώ. Την είχαν στην Τούμπα για 3 χρόνια, την είχαν βάλει σε ένα εκκλησάκι, τη σημερινή Αγία Βαρβάρα και μετά τη φέραν εδώ στα Πυργαδίκα. Από τις πρώτες μέρες φρόντισαν να ξεκινήσει να χτίζεται η εκκλησία και εκεί τοποθετήθηκε» αναφέρει.
Μεταφέροντας τις μνήμες του παππού του, σημειώνει ότι η πιο δύσκολη εμπειρία ήταν η πρώτη εξορία, το 1915, ενώ μιλά και για κάποιους Αρμένιους που γνώρισε στην Απολλωνιάδα και έγιναν φίλοι. «Μετά τους Αρμένιους τους πήγαν αλλού και τους Έλληνες αλλού και εκεί χωρίστηκαν», σχολιάζει. Στα Πυργαδίκια, η ζωή ήταν διαφορετική και δύσκολη στην αρχή, με έσοδα μηδέν. Ο παππούς Νόστης έφτιαξε το σπιτάκι του, ήταν χτίστης ο ίδιος, και οι πρωτομάστορες έκαναν την εκκλησία «χωρίς μπετά και ευκολίες, πέτρα πέτρα». Αργότερα δημιούργησε την οικογένειά του. Οι περισσότεροι κάτοικοι ήταν ψαράδες, όπως και στην πατρίδα τους, ενώ κάποιοι ασχολήθηκαν και με τη γεωργία. «Μεγάλη επιθυμία του, βέβαια, ήταν να πάει στη Μεγάλη του Γένους Σχολή. Πάντα έλεγε ότι αν την τελείωνε θα ήταν σαν να έχει τελειώσει πέντε πανεπιστήμια. Ήταν όμως ορφανός και λόγω συνθηκών δεν μπόρεσε να πάει και το είχε παράπονο», λέει ο κ. Βαλασάκης.
Η ιστορία του χωριού και οι παραδόσεις του διατηρούνται σήμερα μέσα από αυτές τις αφηγήσεις, αλλά και από τον δραστήριο Εκπολιτιστικό και Μορφωτικό Σύλλογο Πυργαδικίων «Αφθόνη». Στην αποψινή εκδήλωση, με τίτλο «100 χρόνια Πυργαδίκια – Από την αλησμόνητη Αφθόνη στη γη του Αριστοτέλη», που διοργανώνει ο Δήμος Αριστοτέλη με την υποστήριξη του Συλλόγου, χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο δήμαρχος Στέλιος Βαλιάνος και ο πρόεδρος της Κοινότητας Πυργαδικίων Γεώργιος Δεβελέκης, ενώ ιστορικά στοιχεία θα παρουσιάσουν ο διδάκτωρ φιλοσοφίας στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ιωάννης Παπαχρήστου και ο κ. Βαλασάκης. Το κυρίως μέρος της εκδήλωσης περιλαμβάνει αφηγηματική και μουσική αναδρομή στην ιστορία των Πυργαδικίων. Σε αυτή θα συμμετάσχουν οι ηθοποιοί Στέλιος Καλαϊτζής, Γρηγόρης Παπαδόπουλος και Αίγλη Κατσίκη.
Την παρουσίαση θα κάνει η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Μέριμνας και Πολιτισμού Μαρία Ενεχηλίδου, η οποία υπενθυμίζει ότι «από τις 16 κοινότητες που έχει ο Δήμος Αριστοτέλη οι έξι είναι προσφυγικές». Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης θα παρουσιαστεί επίσης το λογότυπο «Εκατό χρόνια Πυργαδίκια», στο οποίο ξεχωρίζει το σταφύλι, σύμβολο της αμπελουργίας με την οποία ασχολήθηκαν οι κάτοικοι της περιοχής. Πέρσι είχε πραγματοποιηθεί αντίστοιχη εκδήλωση στην Αμμουλιανή.
