Η πιο όμορφη εικόνα, ένα μεσημέρι στο Αγαθονήσι, είναι πέντε παιδιά να κατεβαίνουν από το κέντρο του χωριού προς τον πολυχώρο εκδηλώσεων του νησιού. Με γέλια, φωνές και τα καλά τους ρούχα, τα παιδιά του Αγαθονησίου δίνουν μια ζωντάνια και έναν αυθορμητισμό που δύσκολα συναντά κανείς στα παιδιά των πόλεων.
Τέσσερα από αυτά πηγαίνουν στο δημοτικό και ένα στο νηπιαγωγείο. Με ροδοκόκκινα μάγουλα από τον ήλιο και την ευθύνη, μέσα στην παιδική τους αφέλεια, μοιάζουν να κρατούν ζωντανό τον τόπο τους και να εξασφαλίζουν τη συνέχεια του.
Παρόμοια είναι η εικόνα στους Φούρνους και στους Λειψούς, όπου το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων έφτασε με την κανονιοφόρο «Κραταιός» του Πολεμικού Ναυτικού, σε μια αποστολή … «επιβίωσης» για τα ακριτικά νησιά, μαζί με στελέχη και τον επικεφαλής της HOPEgenesis, μαιευτήρα-γυναικολόγο Στέφανο Χανδακά, που στηρίζει οικογένειες ώστε να αποκτήσουν παιδιά σε απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
Στην αποστολή συμμετείχαν η πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, Ισμήνη Κριάρη, και ο συνταγματάρχης Γιώργος Πατρίκιος, αναπληρωτής επιστημονικός υπεύθυνος της Μονάδας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής των Ενόπλων Δυνάμεων, η οποία λειτουργεί στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών.
Στόχος της αποστολής ήταν να ενημερωθούν οι κάτοικοι των ακριτικών νησιών για την ιατρική και επιστημονική υποστήριξη που μπορούν να λάβουν, ώστε να φέρουν με ασφάλεια και οικονομική στήριξη παιδιά στον μικρό κόσμο των τριών πανέμορφων αυτών νησιών.
Η Μαριγούλα Κοτταρά, αντιδήμαρχος στους Φούρνους, λέει πως το πρόγραμμα έδωσε μεγάλη ελπίδα στα νέα ζευγάρια, τα οποία δεν βρίσκονται και στην καλύτερη οικονομική κατάσταση όταν αποφασίζουν να ζήσουν σε ένα τόσο μικρό νησί. «Τα εμψύχωσε να φέρουν στον κόσμο όχι μόνο ένα αλλά και περισσότερα παιδιά, καθώς δημιούργησε τις προϋποθέσεις για να πάρουν μια τέτοια απόφαση, δύσκολη αλλά αναγκαία για τον τόπο μας».
Ένας νέος πατέρας, κρατώντας αγκαλιά την 3χρονη κόρη του, σημειώνει: «Ξέρω νέους ανθρώπους στο νησί που έλεγαν ότι αν δεν υπήρχε αυτό το πρόγραμμα δεν θα έμπαιναν στη διαδικασία να κάνουν παιδί και αυτό είναι λυπηρό. Θα πρέπει να δει και η Πολιτεία ένα πιο οργανωμένο πρόγραμμα υποστήριξης». Δίπλα του, η ετοιμόγεννη γυναίκα του εξομολογείται: «Η σιγουριά που αισθάνθηκα, ότι θα είναι εκεί κάποιος να με βοηθήσει σε όλη αυτή τη διαδικασία, από το να μου καλύψει τα ακτοπλοϊκά για την Αθήνα μέχρι να φροντίσει τα πάντα έως ότου επιστρέψω με το παιδί μου στο σπίτι μου στο νησί, είναι αυτό που με κάνει να λέω ότι άξιζε η απόφασή μου και όλη η διαδικασία».
Στόχος μας είναι να διαμορφώσουμε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο φροντίδας. Δεν βοηθάμε απλώς τους ακρίτες μας να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί, τους στηρίζουμε ουσιαστικά να το μεγαλώσουν στον τόπο του, να προοδεύσει και να σπουδάσει. Διαμορφώνουμε, στην πράξη, τις προϋποθέσεις για το μέλλον της ελληνικής περιφέρειας», επισημαίνει ο επικεφαλής της HOPEgenesis Σ. Χανδακάς, ο οποίος αναφερόμενος στην οργάνωση εξηγεί πως η πρωτοβουλία ξεκίνησε από μια αρχική, εστιασμένη παρέμβαση: την «υιοθεσία» 13 ακριτικών νησιών. «Στόχος μας ήταν να σταθούμε έμπρακτα στο πλευρό των γυναικών αυτών των περιοχών, παρέχοντάς τους πλήρη κάλυψη σε θέματα εγκυμοσύνης, τοκετού, εξωσωματικής γονιμοποίησης και ψυχολογικής υποστήριξης. Θελήσαμε να δημιουργήσουμε το απαραίτητο αίσθημα ασφάλειας, ώστε να πάρουν την απόφαση να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί. Τα θετικά αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας τα διαπιστώσαμε για άλλη μια φορά ιδίοις όμμασι κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής μας στα νησιά αυτά».
Στα τρία νησιά που επισκεφτήκαμε έχουν γεννηθεί συνολικά 68 παιδιά μέσα από το πρόγραμμα, ενώ αναμένονται άλλα 8 τους επόμενους μήνες.
«Είναι μεγάλη η χαρά να βλέπουμε παιδιά να μεγαλώνουν στο νησί μας», λέει η Ευαγγελίστρια Λεοντού, αντιδήμαρχος Λειψών, και συνεχίζει: «Σίγουρα είναι και για εμάς τους ίδιους ένα κίνητρο να προσπαθούμε να βελτιώσουμε τη δική μας ζωή και κυρίως να δώσουμε σε αυτά τα παιδιά όσα μπορούμε περισσότερα για να υποστηρίξουμε το μεγάλωμά τους, με στόχο να φύγουν από το νησί για τις σπουδές τους, αλλά μετά να μπορούν να επιστρέψουν σε αυτό».
Στην πορεία, συνειδητοποιήσαμε ότι η στήριξη της οικογένειας στην ακριτική Ελλάδα δεν εξαντλείται στην κάλυψη του ιατρικού ή του αρχικού οικονομικού κόστους. Απαιτείται δυναμική και διαρκής υποστήριξη σε όλη τη διάρκεια της ανατροφής του παιδιού, επισημαίνει ο κ. Χανδακάς, ο οποίος αποκαλύπτει πως «σχεδιάζουμε ήδη το επόμενο μεγάλο μας βήμα: ένα πρόγραμμα υποτροφιών που αφορά τα πρώτα παιδιά μας που θα εισαχθούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσα στα επόμενα 6 χρόνια. Σε 13 μικρά νησιά του Αιγαίου, θα υποστηρίξουμε κάθε νέο και νέα που πέτυχε σε Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα με υποτροφία 12.000 ευρώ ετησίως (1.000 ευρώ το μήνα) για 4 χρόνια».
Το ζήτημα της υπογεννητικότητας στην Ελλάδα φέρει έντονο κοινωνικό, εθνικό και πολιτισμικό χαρακτήρα, εξηγεί ο Σ. Χανδακάς και τονίζει πως η διατήρηση της εκπαιδευτικής δραστηριότητας, μέσω της λειτουργίας των σχολείων και της παρουσίας των εκπαιδευτικών, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα δημογραφικής συγκράτησης στα ακριτικά νησιά. «Η πιθανή αναστολή λειτουργίας των σχολικών μονάδων συνεπάγεται την πληθυσμιακή αποψίλωση των περιοχών αυτών, εξέλιξη που επιφέρει άμεσες εθνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις», καταλήγει.
Την ίδια ώρα, η καθημερινότητα στα νησιά αυτά, όσο ειδυλλιακή κι αν φαντάζει στα μάτια μας όταν τα επισκεπτόμαστε ως τουρίστες το καλοκαίρι, τόσο άγρια και αφιλόξενη μπορεί να γίνει κατά τους δύσκολους σημερινούς μήνες.
Η Ειρήνη Καμίτση είναι νοσηλεύτρια, ζει μόνιμα στους Φούρνους και έχει τέσσερα παιδιά. Στην εκδήλωση ενημέρωσης που έγινε στο νησί, πήρε τον λόγο και μίλησε από καρδιάς με παράπονο και ένταση για την κατάσταση που επικρατεί ιδίως τους χειμερινούς μήνες εξαιτίας της έλλειψης παιδιάτρου στο νησί. «Εμείς θέλουμε να διαφυλάξουμε την υγεία των παιδιών μας όταν υπάρχει φουρτούνα και δεν μπορούμε να πάμε στη Σάμο ή στην Ικαρία. Κάποιοι μας στήριξαν να φέρουμε στον κόσμο αυτά τα παιδιά, ας φροντίσει και το κράτος να τα μεγαλώσουμε με ασφάλεια».
Την ώρα, λοιπόν, που όλοι συμφωνούμε πως είναι κομβικής σημασίας η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση γύρω από το δημογραφικό ζήτημα, είναι ξεκάθαρο πως απαιτείται η σύμπραξη όλων σε αυτόν τον σκοπό. Από τις συζητήσεις και τους προβληματισμούς που αναπτύχθηκαν εν πλω πάνω στην κανονιοφόρο «Κραταιός» από όλους μας, κρατώ την αναγκαιότητα για συνέργεια και των τριών πυλώνων της ελληνικής κοινωνίας: της Κοινωνίας των Πολιτών, του ιδιωτικού τομέα και του κράτους. Ο ρόλος των οργανώσεων λειτουργεί ως ένα επιτυχημένο πιλοτικό υπόδειγμα. Μελετούν το πρόβλημα στην πράξη, εφαρμόζουν στοχευμένες λύσεις, αξιολογούν τα αποτελέσματα και, εν τέλει, παραδίδουν ένα δοκιμασμένο και βιώσιμο μοντέλο στην κεντρική διοίκηση. Βλέπουμε πλέον όλο και περισσότερες ιδιωτικές επιχειρήσεις να παρέχουν ουσιαστικά κίνητρα και παροχές στους εργαζομένους τους για την απόκτηση πρώτου ή δεύτερου παιδιού, ενισχύοντας έμπρακτα τον θεσμό της οικογένειας. Από την πλευρά της, η Πολιτεία καλείται να αγκαλιάσει αυτές τις πρωτοβουλίες, να θεσμοθετήσει και να διευρύνει τις καλές πρακτικές σε εθνική κλίμακα. Μόνο μέσω αυτής της ολοκληρωμένης συνεργασίας μπορούμε να φέρουμε ουσιαστικά και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.
Μιχάλης Κεφαλογιάννης
