Η στέγαση, η σίτιση και η κάλυψη των βασικών αναγκών είναι το πρώτο βήμα για τους ανθρώπους που ζουν την αστεγία. Η πιο δύσκολη πλευρά, όμως, είναι να ξαναβρούν την αυτοπεποίθησή τους και να επιστρέψουν στην κοινωνική ζωή, κάτι που επιδιώκει το Ανοιχτό Κέντρο Ημέρας Αστέγων (Α.Κ.Η.Α.) του ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων μέσα από ένα ολοκληρωμένο πλέγμα υπηρεσιών.
«Εάν μείνεις μόνο στην προσφορά φαγητού και την προληπτική ιατρική, είναι σαν να μονιμοποιείς τη φτώχεια», επισημαίνει ο πρόεδρος του ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων, Γιάννης Μαρωνίτης, περιγράφοντας τη φιλοσοφία λειτουργίας της δομής. Όπως εξηγεί, η προσπάθεια δεν σταματά στην κάλυψη των άμεσων αναγκών, αλλά προχωρά στην εκπαίδευση, την ενημέρωση και την εμψύχωση των ανθρώπων που φιλοξενούνται εκεί. «Μέσα από τον πολιτισμό, την ενημέρωση, την εκπαίδευση, την εμψύχωση, με το όραμα και την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή, προσπαθούμε να βοηθήσουμε αυτούς τους ανθρώπους να επανέλθουν στην κανονική ζωή. Η ζωή είναι έξω, εδώ είναι ένα υποκατάστατο ζωής», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι η ψυχολογική ενδυνάμωση είναι εξίσου σημαντική.
Το κτήριο που στεγάζει τη δομή ήταν ένα παλιό εργοστάσιο, έκτασης περίπου 2.500 τετραγωνικών μέτρων, το οποίο, όπως αναφέρει ο κ. Μαρωνίτης, βρισκόταν σε ιδιαίτερα κακή κατάσταση όταν εντοπίστηκε. Η τοποθεσία επιλέχθηκε με κριτήριο να μπορεί να δημιουργηθεί μια τέτοια εγκατάσταση, σε περιοχή με παλιά εργοστάσια και μακριά από πυκνοκατοικημένες γειτονιές. Χρειάστηκε εκτεταμένη εργασία για την αποκατάσταση και τη διαμόρφωση των χώρων, ώστε να στηθεί μια ολοκληρωμένη δομή με διαφορετικές λειτουργίες σε κάθε όροφο.
Στο ισόγειο λειτουργούν δύο εστιατόρια και δύο πλήρως εξοπλισμένες κουζίνες, μαζί με το θυρωρείο φύλαξης. Στον πρώτο και τον δεύτερο όροφο υπάρχουν υπνωτήρια, όπου οι φιλοξενούμενοι μπορούν να διανυκτερεύουν και να έχουν πρόσβαση σε λουτρά και καθαρά ρούχα, χάρη στα πλυντήρια και τις ντουλάπες. Στον τρίτο όροφο στεγάζονται τα γραφεία των δομών, το επιστημονικό προσωπικό, ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, καθώς και το φαρμακείο, το παντοπωλείο, ο χώρος συνεδριών και το ιατρείο. «Είναι μια ολοκληρωμένη, καθετοποιημένη δομή που τα περιλαμβάνει όλα», σημειώνει ο πρόεδρος του ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο επόμενο στάδιο της υποστήριξης, που υλοποιείται στον πέμπτο όροφο και αφορά την κοινωνική επανένταξη. Σύμφωνα με τον κ. Μαρωνίτη, έχουν ήδη υπάρξει περιπτώσεις ανθρώπων που αποκαταστάθηκαν και επέστρεψαν στην κανονική ζωή, ενώ ορισμένοι από αυτούς επιστρέφουν πλέον στη δομή ως χορηγοί. «Αυτό σημαίνει πως δικαιώνεται η δουλειά μας», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η δυνατότητα επανένταξης, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλους. Ιδιαίτερη μέριμνα χρειάζεται για τους ηλικιωμένους που έχουν ζήσει για μεγάλο διάστημα την αστεγία και δεν μπορούν πλέον να εργαστούν και να αυτονομηθούν. «Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν ξεπεράσει τα 78 και τα 80 έτη. Αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν προοπτική και ελπίδα να γυρίσουν στην κανονική ζωή. Πού θα δουλέψουν όμως; Άρα, θα μείνουν μαζί μας μέχρι το τέλος», αναφέρει ο κ. Μαρωνίτης, εξηγώντας ότι για αυτή την κατηγορία ωφελουμένων προτεραιότητα είναι η καλύτερη ποιότητα ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο τέταρτος όροφος του κτηρίου είναι έτοιμος να υποδεχθεί περίπου 40 ηλικιωμένους αστέγους, με στόχο να προσφέρει αυξημένη φροντίδα, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και υποστήριξη στις ανάγκες της τρίτης ηλικίας. «Οι ηλικιωμένοι θα μπορούν να παραμένουν όσες ώρες επιθυμούν στον θάλαμο και τα κρεβάτια τους, θα έχουν καλύτερη περιποίηση, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και φροντίδα στα θέματα που τους προβληματίζουν, όπως η κατάθλιψη και το Αλτσχάιμερ. Αυτό είναι ένα από τα όνειρά μας», σημειώνει. Αντίστοιχη δομή φιλοδοξεί να δημιουργήσει ο όμιλος για την UNESCO Πειραιώς και στη Νίκαια, η οποία θα αποτελέσει τη δεύτερη δομή φιλοξενίας υπερηλίκων αστέγων.
Αναφερόμενος στις αιτίες που οδηγούν έναν άνθρωπο στην αστεγία, ο πρόεδρος του ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων μιλά για ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, στο οποίο συμβάλλουν παράγοντες όπως η διάλυση της οικογένειας και η αύξηση του κόστους στέγασης. Όπως επισημαίνει, κάθε άνθρωπος έχει τη δική του διαδρομή μέχρι να βρεθεί στον δρόμο, ενώ η μακροχρόνια παραμονή σε συνθήκες αστεγίας δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες για την επιστροφή σε μια οργανωμένη καθημερινότητα.
«Ένας άνθρωπος που βρίσκεται στην αστεγία για δύο ή τρία χρόνια δεν είναι εύκολο να προσαρμοστεί σε κανόνες. Πρέπει να τον πείσεις να κάνει μπάνιο, να σταθεί μέσα σε μια ομάδα, να συνεργαστεί με τους άλλους. Δεν είναι εύκολη διαδικασία», εξηγεί, περιγράφοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το προσωπικό στην καθημερινή διαχείριση των αναγκών των φιλοξενουμένων.
Σήμερα, περίπου 150 άνθρωποι εξυπηρετούνται καθημερινά από τη δομή, με τον αριθμό των γευμάτων που παρασκευάζονται να φτάνει περίπου τις 200 μερίδες, καθώς παρέχεται στήριξη και σε οικογένειες, αλλά και σε οικογένειες από την Ουκρανία. Παράλληλα, σε συνεργασία με τον Δήμο Πειραιά, το Κέντρο ανοίγει τις πόρτες του σε περιόδους ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως ο καύσωνας και το ψύχος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, άστεγοι αλλά και άλλοι άνθρωποι που έχουν ανάγκη μπορούν να βρουν καταφύγιο σε έναν κλιματιζόμενο χώρο, να γευματίσουν και να περάσουν δημιουργικά τις ώρες τους, χωρίς καμία υποχρέωση.
Η λειτουργία μιας τόσο μεγάλης δομής συνεπάγεται σημαντικές οικονομικές και οργανωτικές απαιτήσεις, με τον κ. Μαρωνίτη να αναφέρεται ιδιαίτερα στο ενεργειακό κόστος και στις αυξημένες δαπάνες για τη σίτιση. Όπως σημειώνει, σημαντική συμβολή στην κάλυψη των αναγκών έχουν οι χορηγίες, ενώ το πρόγραμμα ΕΣΠΑ καλύπτει σε μεγάλο βαθμό τη μισθοδοσία και τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων. «Το πρόγραμμα ΕΣΠΑ καλύπτει σε ποσοστό περίπου 80% τη μισθοδοσία και τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων, ενώ για την κάλυψη του υπόλοιπου 20% αξιοποιούνται προγράμματα της ΔΥΠΑ και άλλα προγράμματα», σημειώνει. Παράλληλα, δίνεται έμφαση και στις εργασιακές συνθήκες του προσωπικού, καθώς οι εργαζόμενοι έχουν ενταχθεί σε ενιαίο μισθολογικό πλαίσιο, με αναγνώριση της προϋπηρεσίας τους.
Πίσω από τη λειτουργία των δομών υπάρχει και μια βαθύτερη προσωπική διάσταση για τους ανθρώπους που έχουν αναλάβει την υποστήριξη των ευάλωτων ομάδων. Ο Γιάννης Μαρωνίτης περιγράφει τη συνύπαρξή του με τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη ως εμπειρία που έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τη ζωή. «Είναι πραγματικά συγκινητικά όλα αυτά που ζω. Η συνύπαρξη με αυτούς τους ανθρώπους με έχει βοηθήσει να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Κατάλαβα το νόημα της ζωής. Είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε τι πραγματικά χρειαζόμαστε, γιατί αυτά που μας χρειάζονται είναι πολύ λιγότερα από όσα ζητάμε. Εάν το καταλάβουμε αυτό, γινόμαστε πραγματικά ευτυχισμένοι και καλύτεροι άνθρωποι», σημειώνει.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στις δράσεις που διοργανώνονται για παιδιά οικογενειών που βρίσκονται σε ανάγκη, με δεκάδες γιορτές και εκδηλώσεις σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Μια απάντηση ενός πεντάχρονου κοριτσιού, παραμονές Χριστουγέννων, παραμένει, όπως λέει, βαθιά χαραγμένη στη μνήμη του. Όταν το ρώτησαν τι θα ήθελε ως δώρο, εκείνο απάντησε: «Να βρει δουλειά ο πατέρας μου».
Για τον πρόεδρο της UNESCO Πειραιώς, αυτή η στιγμή συμπυκνώνει την αξία της προσφοράς και του εθελοντισμού. «Η ευαισθησία είναι το παν στον εθελοντισμό», τονίζει, διευκρινίζοντας ότι τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου προσφέρουν τις υπηρεσίες τους εθελοντικά, καθώς ο όμιλος για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων λειτουργεί ως σωματείο και όχι ως ΜΚΟ.
