Η Ευρωπαϊκή Σκακιστική Ένωση βρέθηκε στο επίκεντρο μετά τη δημόσια διευκρίνιση ότι παραμένει ουδέτερη στις εκλογές της FIDE, στέλνοντας μήνυμα για το πώς πρέπει να λειτουργούν οι σκακιστικοί θεσμοί της Ευρώπης. Η κίνηση αυτή συνδέεται με τη συζήτηση γύρω από τις εκλογές στη Σαμαρκάνδη, στις 26 Σεπτεμβρίου 2026.
Πριν από οτιδήποτε άλλο, οφείλω να δηλώσω ξεκάθαρα ότι εργάζομαι στη Freedom24, της οποίας η μητρική εταιρεία, η Freedom Holding Corp, διοικείται από τον Timur Turlov, έναν από τους τρεις υποψηφίους που θα αναγράφονται στο ψηφοδέλτιο, όταν οι αντιπρόσωποι της FIDE (Διεθνής Σκακιστική Ομοσπονδία) θα κληθούν να επιλέξουν τον επόμενο πρόεδρό τους στη Σαμαρκάνδη, στις 26 Σεπτεμβρίου 2026. Διαβάστε λοιπόν όσα ακολουθούν έχοντάς το υπόψη. Δεν είμαι ουδέτερος παρατηρητής αυτών των εκλογών και δεν θα προσποιηθώ ότι είμαι. Αυτό που θέλω να υποστηρίξω εδώ είναι μια αρχή, όχι έναν εκλογικό συνδυασμό.
Η 46η Σκακιστική Ολυμπιάδα ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα στη Σαμαρκάνδη, όμως ο αγώνας που θα αναδιαμορφώσει πραγματικά το άθλημα διεξάγεται εκτός σκακιέρας. Στις 26 Σεπτεμβρίου, οι αντιπρόσωποι των ομοσπονδιών – μελών της FIDE θα επιλέξουν ανάμεσα σε τρεις συνδυασμούς: Γιαν Χένρικ Μπούτνερ και Μάλκολμ Πέιν, Βαντίμ Ρόζενσταϊν και Γκόρντον Τανγκ, Τιμούρ Τουρλόφ και Βισουανάθαν Ανάντ. Κάθε ομοσπονδία έχει μία ψήφο, και όποιος συνδυασμός κερδίσει θα διευθύνει έναν οργανισμό που μοιάζει πολύ διαφορετικός από εκείνον που υπήρχε πριν από μία μόλις δεκαετία.
Αυτή η διαφορά είναι το πραγματικό θέμα. Η υποδομή που δημιουργήθηκε για να διοικεί το Σκάκι είναι πλέον ξεπερασμένη. Οι χορηγίες που παλαιότερα προέρχονταν από λίγους ιδιώτες πάτρωνες, περνούν πλέον μέσα από εταιρικά σχήματα τα οποία ακολουθούν διαδικασίες λογοδοσίας, όπως κάθε μεγάλη εταιρεία. Τα σχολικά προγράμματα που κάποτε μπορεί να αποτελούσαν απλά το «πάρεργο» ενός δασκάλου, σήμερα εμπλέκουν υπουργεία Παιδείας και μετρήσεις εγγραφών νέων παικτών κ.λπ. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι μόνο το Καζακστάν έχει να παρουσιάσει πάνω από 60.000 μαθητές και 1.500 σχολεία στο εθνικό του πρόγραμμα εκπαίδευσης για το σκάκι. Οι εθνικές ομοσπονδίες που λειτουργούσαν με εθελοντές, διαπραγματεύονται πλέον δικαιώματα μετάδοσης, κρατική χρηματοδότηση και συνεργασίες με πλατφόρμες. Τίποτα από αυτά δεν είναι κακό. Ανεβάζει όμως τον πήχη για τις απαιτήσεις και τις ικανότητες μιας ομοσπονδίας, σε κάθε επίπεδο, καθιστώντας απαραίτητο να εφαρμόζει αδιαμφισβήτητη οικονομική διαχείριση, διαφάνεια και λογοδοσία στη λήψη αποφάσεων και να οριοθετεί με σαφήνεια τα όρια μεταξύ της προσωπικής γνώμης της διοίκησης και κάθε επίσημης θέσης του θεσμού.
Η αρχή «μία ομοσπονδία, μία ψήφος» αποτελεί μια δημοκρατική αρχή που αξίζει να προστατεύεται. Η πολιτική ισότητα, όμως, δεν είναι το ίδιο με τη λειτουργική ισότητα. Κάθε ομοσπονδία μπορεί να έχει το ίδιο καταστατικό καθεστώς, ωστόσο κάποιες διαθέτουν μόνιμο προσωπικό, νομικούς συμβούλους, υποδομές δεδομένων και δεκαετίες θεσμικής εμπειρίας, ενώ άλλες λειτουργούν με λίγους εθελοντές και χωρίς ειδικό προϋπολογισμό. Μια ομοσπονδία δεν μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως τα τυπικά της δικαιώματα αν στερείται της διαχειριστικής ικανότητας που θα της επέτρεπε να συμμετέχει αποτελεσματικά στο διεθνές σύστημα. Το πρόβλημα αυτό δεν είναι μακρινό· αφορά άμεσα τις μικρότερες ευρωπαϊκές ομοσπονδίες, που αντιμετωπίζουν ακριβώς αυτό το χάσμα ανάμεσα στην θεσμική υπόσταση και την πρακτική δυνατότητα.
Το τελευταίο αυτό σημείο κατέστη εμφανές στην Ευρώπη την προηγούμενη εβδομάδα. Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο Ζουράμπ Αζμαϊπαρασβίλι, πρόσφατα επανεκλεγμένος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Σκακιστικής Ένωσης (ECU), δήλωσε δημόσια ότι υποστηρίζει προσωπικά την υποψηφιότητα του Ρόζενσταϊν. Φρόντισε να διευκρινίσει ότι πρόκειται για δική του άποψη και όχι για απόφαση της ECU ή των ομοσπονδιών – μελών της. Μία ημέρα αργότερα, η ECU εξέδωσε ανακοίνωση, δηλώνοντας ότι δεν παρέχει καμία θεσμική στήριξη και ότι η Ένωση παρέμενε ουδέτερη, στην υπηρεσία και των 54 μελών της.
Θα ήταν εύκολο να εκλάβει κανείς αυτή την διευκρίνιση ως μια άβολη στιγμή για την ECU. Προσωπικά θα υποστήριζα ότι ισχύει μάλλον το αντίθετο. Το να αφήνει ένας μεγάλος οργανισμός, μια προσωπική άποψη ασχολίαστη, αποτελεί μεγαλύτερο πρόβλημα από το να διορθώνει τα πράγματα μέσα σε 24 ώρες. Η ECU δείχνει ότι έχει την πρόθεση να το πράξει: υιοθέτησε νωρίτερα φέτος κώδικα δεοντολογίας, βασισμένο στις εκλογικές αρχές της ίδιας της FIDE, ακριβώς για να παραμένει ανεπηρέαστη η προεκλογική διαδικασία και οι ψηφοφόροι ελεύθεροι από πιέσεις. Η διευκρίνιση δεν ήταν προσπάθεια αντιμετώπισης κρίσης· ήταν ο κώδικας που έκανε τη δουλειά του.
Ο λόγος που αυτή η πράξη αποκτά σημασία πέρα από μία μεμονωμένη δήλωση, είναι ότι η αντίστοιχη διαδικασία θα απασχολήσει και πολλές ομοσπονδίες που έχουν πολύ λιγότερη ικανότητα από την ECU να πράξουν το σωστό. Ένας καλά δομημένος οργανισμός μπορεί να εκδώσει μια διευκρίνιση την ίδια μέρα και να προχωρήσει. Μια μικρότερη εθνική ομοσπονδία συχνά δεν διαθέτει οργανωμένο τμήμα επικοινωνίας, νομικό σύμβουλο ή θεσπισμένο κώδικα δεοντολογίας στον οποίο να ανατρέξει, αν η προσωπική δήλωση ενός ηγετικού στελέχους εκληφθεί ως πολιτική θέση ολόκληρης της ομοσπονδίας. Αυτές οι ομοσπονδίες έχουν πολλά να χάσουν αν η γραμμή ανάμεσα στο «τί πιστεύει ο πρόεδρός μας» και στο «τί κάνει η ομοσπονδία μας» μείνει απροσδιόριστη, καθώς είναι και λιγότερο ικανές να ανταπεξέλθουν σε μια διένεξη που ποτέ δεν επέλεξαν.
Υπάρχει και ένα ακόμη μέτρο θεσμικής ωριμότητας: η συνέχεια. Μια σοβαρή ομοσπονδία πρέπει να μπορεί να αλλάζει ηγεσία χωρίς να χρειάζεται να επανεφευρίσκει τις σχέσεις, τα συστήματα και τις προτεραιότητές της σε κάθε εκλογικό κύκλο. Τα έργα πρέπει να ανήκουν στους θεσμούς, όχι στα πρόσωπα. Οι συνεργασίες πρέπει να τεκμηριώνονται. Τα δεδομένα πρέπει να παραμένουν διαφανή και προσβάσιμα. Τα αναπτυξιακά προγράμματα πρέπει να έχουν μετρήσιμους στόχους οι οποίοι να παραμένουν βιώσιμοι και μετά την αλλαγή διοίκησης. Πολύ συχνά στους αθλητικούς οργανισμούς μια νέα διοίκηση αναλαμβάνει και η θεσμική μνήμη φεύγει μαζί με την απερχόμενη ομάδα. Αυτό δεν αποτελεί απλά αποτυχία διακυβέρνησης κάποιου συγκεκριμένου προσώπου. Είναι ένα δομικό πρόβλημα που ο κόσμος του σκακιού δεν έχει ακόμη λύσει συστηματικά.
Το μέλλον των χορηγιών στο σκάκι πρέπει επίσης να αφορά την αρχιτεκτονική των οργανισμών και όχι τα πρόσωπα. Μια ομοσπονδία πρέπει να μπορεί να τεκμηριώσει στα μέλη της ποιον στόχο εξυπηρετεί μια συνεργασία, για ποιο διάστημα, υπό ποιες αρμοδιότητες και με ποια μετρήσιμα αποτελέσματα. Οι χορηγοί χρειάζονται προβολή και αξία· οι ομοσπονδίες χρειάζονται ανεξαρτησία και προβλεψιμότητα. Ένα ώριμο χρηματοδοτικό μοντέλο χορηγιών οφείλει να διασφαλίζει και τα δύο.
Αυτό είναι το πρότυπο που αξίζει να εφαρμόζεται σε όλους όσοι εμπλέκονται σε αυτές τις εκλογές, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών όπως η δική μας. Η Freedom είναι γενικός συνεργάτης (general partner) της Σκακιστικής Ομοσπονδίας Κύπρου από το 2023, και η συνεργασία αυτή βοήθησε να έρθουν στο νησί διοργανώσεις όπως το Women’s Grand Prix και το φετινό Τουρνουά Υποψηφίων. Θεωρώ ότι αποτελεί ένα καλό πρότυπο για το τι μπορεί να προσφέρει η χορηγία, αλλά προτιμώ να αξιολογείται, και όχι απλά να γίνεται πιστευτό, γιατί αυτό θα αποτελούσε παραβίαση των αρχών που περιγράφω: δηλαδή να υπάρχει λογοδοσία βάσει σαφών όρων για τα χρήματα και να παραμένει η ομοσπονδία κυρίαρχη των δικών της αποφάσεων. Κάθε εταιρικός συνεργάτης στο σκάκι -κι εμείς μαζί- οφείλει να αισθάνεται άνετα όταν του τίθεται ευθέως μια ερώτηση διαφάνειας και λογοδοσίας.
Τίποτα από τα παραπάνω δεν υπαγορεύει στις ομοσπονδίες – μέλη ποιον συνδυασμό να ψηφίσουν στις 26 Σεπτεμβρίου, και δεν θα προσποιηθώ ότι η δική μου άποψη σε αυτό το ζήτημα είναι ουδέτερη. Αυτό που θα ζητούσα από τους αντιπροσώπους να σταθμίσουν, όποιον συνδυασμό κι αν επιλέξουν, είναι ποιοι υποψήφιοι έχουν πράγματι καλλιεργήσει τη συνήθεια να χαράσσουν αυτή τη γραμμή στις δικές τους ομοσπονδίες, προτού ζητήσουν την ψήφο οποιουδήποτε άλλου. Η Ολυμπιάδα θα δώσει μετάλλια. Οι εκλογές θα δώσουν μια διοίκηση. Το πραγματικά χρήσιμο αποτέλεσμα θα ήταν αυτό που θα διασφαλίσει ότι η θέση ενός οργανισμού δεν θα συγχέεται με τη γνώμη ενός και μόνο προσώπου, όποιος κι αν «κάθεται στην καρέκλα».
