Η κυκλική οικονομία και η δημιουργία συναντιούνται στον δήμο Αιγάλεω μέσα από το «Σκραπέλο», ένα Κοινοτικό Εργαστήριο που δίνει νέα χρήση σε υλικά τα οποία αλλιώς θα κατέληγαν στα απορρίμματα. Από τη μάθηση μέχρι τις παρεμβάσεις σε δημόσιους χώρους, η πρωτοβουλία μετατρέπει το «άχρηστο» σε κάτι χρήσιμο.
Πρόκειται για μια δημοτική δομή όπου οι δημότες μπορούν να μάθουν να επεξεργάζονται ξύλο, κουφώματα και διάφορα δομικά υλικά, όπως πλακάκια, τούβλα, πλαστικούς σωλήνες, αλλά και τέντες, ώστε να γίνονται η βάση για νέα αντικείμενα. Στο «Σκραπέλο» οργανώνονται δωρεάν σεμινάρια ξυλουργικής, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη εμπειρία, ενώ οι συμμετέχοντες μαθαίνουν να χειρίζονται με ασφάλεια εργαλεία και μηχανήματα και να αξιοποιούν χρησιμοποιημένα υλικά μέσα από κατασκευές upcycling.
Μετά την ολοκλήρωση των σεμιναρίων, οι συμμετέχοντες αποκτούν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τον χώρο, τον εξοπλισμό και τα υλικά του Εργαστηρίου για τις δικές τους δημιουργίες.
Η δημοτική Αρχή, όμως, προχωρά ένα βήμα παραπέρα, δίνοντας τη δυνατότητα η γνώση και οι δεξιότητες που αποκτώνται στο Εργαστήριο να αξιοποιούνται και στον δημόσιο χώρο. Έτσι, οι εκπαιδευόμενοι και οι εκπαιδευόμενες θα κατασκευάσουν συλλογικά παρεμβάσεις για πλατεία και παιδική χαρά.
Υλικά που θεωρούμε άχρηστα μπορούν να αποκτήσουν νέα ζωή μέσα από τη δημιουργία
Όπως εξηγεί ο δήμαρχος Αιγάλεω Λάμπρος Σκλαβούνος, το Κοινοτικό Εργαστήριο «Σκραπέλο» δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου CORPUS, μέσα από τη συνεργασία του δήμου με το Open Lab Athens, το αρχιτεκτονικό γραφείο FBW και την ΚΟΙΝΣΕΠ «Ροκάνι».
Και συνεχίζει: «Η ονομασία “Σκραπέλο” προκύπτει από τον συνδυασμό των λέξεων “σκραπ”, από την αγγλική λέξη scrap, που σημαίνει άχρηστο ή προς απόρριψη υλικό, και “σκαρπέλο”, το εργαλείο που χρησιμοποιείται στην επεξεργασία υλικών. Πρόκειται για ένα ευρηματικό λογοπαίγνιο, που αποτυπώνει τη φιλοσοφία του Εργαστηρίου και την ιδέα ότι υλικά που θεωρούμε άχρηστα μπορούν να αποκτήσουν νέα ζωή μέσα από τη δημιουργία».
Όσο για την αρχή και τον στόχο της πρωτοβουλίας, απαντά: «Η αφετηρία της πρωτοβουλίας είναι η ανάγκη να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα υλικά και τη διαχείρισή τους, δίνοντας έμφαση στην επανάχρηση αντί της απόρριψης.
Στόχος μας, είναι να καλλιεργήσουμε μια πιο δημιουργική και υπεύθυνη προσέγγιση στη χρήση των διαθέσιμων πόρων, αναδεικνύοντας στην πράξη τις δυνατότητες που προσφέρει η κυκλική οικονομία».
Το Εργαστήριο δεν μένει μόνο στη γνώση της επεξεργασίας υλικών, αλλά δίνει και τη δυνατότητα δημιουργίας σε δημόσιο χώρο. Γι’ αυτή την ιδέα, ο δήμαρχος Αιγάλεω επισημαίνει:
«Το ιδιαίτερο στοιχείο του Κοινοτικού Εργαστηρίου “Σκραπέλο” είναι ότι η γνώση και οι δεξιότητες που αποκτούν οι συμμετέχοντες, μπορούν να αξιοποιηθούν πέρα από τον χώρο του Εργαστηρίου, για τη δημιουργία παρεμβάσεων, που θα έχουν πρακτικό αντίκτυπο στη γειτονιά.
Στο πλαίσιο του έργου CORPUS, μαθητές και μαθήτριες του 20ου Δημοτικού Σχολείου Αιγάλεω συμμετείχαν σε μια μακρά διαδικασία καταγραφής αναγκών και συμμετοχικού σχεδιασμού, διαμορφώνοντας προτάσεις για την πλατεία Παπανικολάου και την παιδική χαρά στις Εργατικές Κατοικίες, στην οδό Θεσσαλονίκης. Οι ιδέες τους παρουσιάστηκαν στην τοπική κοινότητα και αποτέλεσαν αφορμή για συζήτηση με κατοίκους διαφορετικών γενεών.
Στη συνέχεια, μέσα από τα εκπαιδευτικά εργαστήρια του Σκραπέλο, οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες μαθαίνουν να επεξεργάζονται ξύλο και άλλα ανακτημένα υλικά και να τα μετατρέπουν σε κατασκευές, που θα αξιοποιηθούν στους συγκεκριμένους δημόσιους χώρους. Έτσι, η γνώση και η εξοικείωση με τα υλικά οδηγεί σε συγκεκριμένα αποτελέσματα και αποκτά άμεση εφαρμογή στην καθημερινότητα της γειτονιάς».
Και προσθέτει: «Για τον δήμο Αιγάλεω, έχει σημασία οι δημόσιοι χώροι να διαμορφώνονται με γνώμονα τις ανάγκες των ανθρώπων που τους χρησιμοποιούν.
Γι’ αυτό και επιδιώκουμε οι κάτοικοι να έχουν ενεργό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, καταθέτοντας τις ιδέες τους και συμμετέχοντας, όπου είναι δυνατό, στην υλοποίησή τους».
Η συνεργασία Δημοτικού Σχολείου και ΚΑΠΗ
Στην περίπτωση του 20ου Δημοτικού Σχολείου, στη δράση των παιδιών συμμετείχαν και μέλη του ΚΑΠΗ της περιοχής, με τις φρέσκες ιδέες και τον ενθουσιασμό των μικρών να συνυπάρχουν δημιουργικά με την εμπειρία των μεγαλύτερων. Για το πόσο δημιουργικό μπορεί να αποδειχθεί κάτι τέτοιο και πόση σημασία έχει για μια τοπική κοινωνία, ο κ. Σκλαβούνος λέει:
«Η συνεργασία των μαθητών και των μαθητριών του 20ου Δημοτικού Σχολείου με τα μέλη του 2ου ΚΑΠΗ Αιγάλεω είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο δημιουργική μπορεί να γίνει η συνάντηση ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών, όταν τους ενώνει ένας κοινός σκοπός.
Τα παιδιά προσέγγισαν τη γειτονιά με τη δική τους ματιά, καταθέτοντας ιδέες και προτάσεις για τους δημόσιους χώρους που χρησιμοποιούν. Τα μέλη του ΚΑΠΗ, από την πλευρά τους, μοιράστηκαν τις εμπειρίες και τις αναμνήσεις τους, μεταφέροντας τη γνώση που έχουν αποκτήσει μέσα από τη μακρόχρονη σχέση τους με την περιοχή. Οι διαφορετικές αυτές οπτικές συμπλήρωσαν η μία την άλλη και εμπλούτισαν τη συζήτηση για τις ανάγκες και τις δυνατότητες της γειτονιάς.
Για μια τοπική κοινωνία, τέτοιες συναντήσεις έχουν ιδιαίτερη αξία. Φέρνουν τις γενιές πιο κοντά, ενισχύουν την επικοινωνία και δίνουν σε όλους την ευκαιρία να συμμετέχουν ενεργά, ανεξάρτητα από την ηλικία τους. Παράλληλα, τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι οι ιδέες τους μπορούν να ακουστούν και να αξιοποιηθούν, ενώ οι μεγαλύτεροι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι η εμπειρία τους παραμένει πολύτιμη και μπορεί να συμβάλει σε μια κοινή προσπάθεια.
Αυτό ακριβώς επιδιώκουμε μέσα από πρωτοβουλίες όπως το “Σκραπέλο”, να δημιουργούμε ευκαιρίες για ουσιαστική συνεργασία, όπου άνθρωποι με διαφορετικές εμπειρίες και οπτικές μπορούν να συνεισφέρουν σε κάτι που αφορά ολόκληρη τη γειτονιά».
Ο πολλαπλός ρόλος του δήμου
Η αξία της ανακύκλωσης είναι δεδομένη και από μόνη της πολύ σημαντική, ωστόσο ο δήμαρχος Αιγάλεω εξηγεί πόσο σημαντικό μπορεί να είναι για μια κοινωνία και για έναν δήμο να διαμορφώνονται οι πολίτες ως δημιουργοί και να συμβάλλουν τελικά με τη δημιουργία τους. Ο δήμαρχος Αιγάλεω απαντά:
«Πιστεύω ότι ο ρόλος ενός δήμου δεν περιορίζεται στην παροχή υπηρεσιών και στη φροντίδα των υποδομών της πόλης. Είναι εξίσου σημαντικό να δημιουργεί τις προϋποθέσεις, ώστε οι ίδιοι οι πολίτες να συμμετέχουν ενεργά και να συμβάλλουν στη διαμόρφωση του τόπου τους.
Όταν ένας άνθρωπος αποκτά νέες γνώσεις, μαθαίνει να χρησιμοποιεί εργαλεία, αναπτύσσει δεξιότητες και βλέπει ότι μπορεί να μετατρέψει μια ιδέα σε κάτι χειροπιαστό, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή του και η διάθεσή του να συμμετέχει. Και όταν η δημιουργία αυτή εντάσσεται σε μια συλλογική προσπάθεια, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία, γιατί το αποτέλεσμα δεν αφορά μόνο εκείνον που το κατασκευάζει, αλλά και την κοινότητα στην οποία ζει.
Αυτό επιδιώκουμε μέσα από το “Σκραπέλο”. Να δώσουμε στους κατοίκους τη δυνατότητα να αναπτύξουν δεξιότητες, να πειραματιστούν και να δουν τις ιδέες τους να παίρνουν μορφή μέσα από τη συνεργασία. Με αυτόν τον τρόπο, η κυκλική οικονομία συνδέεται με τη δημιουργικότητα, τη συμμετοχή και τη συλλογική ευθύνη».
Και ο κ. Σκλαβούνος καταλήγει: «Για εμάς, το ζητούμενο είναι οι πολίτες να αισθάνονται ότι η πόλη είναι ένας κοινός τόπος, στον οποίο έχουν λόγο και μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά. Και ο ρόλος του δήμου είναι να δημιουργεί τις προϋποθέσεις γι’ αυτό, δίνοντας χώρο και δυνατότητες σε πρωτοβουλίες που ενεργοποιούν τους ανθρώπους και ενισχύουν τη συμμετοχή τους στη ζωή της πόλης».
Αν κάποιος κάνει ανακαίνιση ή έχει έπιπλα και υλικά που δεν χρειάζεται πλέον, μπορεί να τα δωρίσει στο «Σκραπέλο» (Θηβών 314), ώστε να αξιοποιηθούν στις κατασκευές που θα διαμορφώσουν τον δημόσιο χώρο της γειτονιάς.
Μπορεί να στείλει μια φωτογραφία των υλικών ή την περιγραφή τους στο [email protected] και η ομάδα του Εργαστηρίου θα επικοινωνήσει για την παραλαβή τους. Το Εργαστήριο δέχεται:
– Ξύλο: μασίφ ξύλο και κόντρα πλακέ, σε έπιπλα ή κομμάτια, καδρόνια, μαδέρια, σανίδια και παλέτες
– Κουφώματα: παλιά ξύλινα κουφώματα και πόρτες, κουφώματα αλουμινίου
– Δομικά υλικά: πλακάκια και τούβλα (ακόμη και σπασμένα), τσιμεντόπλακες και κομμάτια μαρμάρου
– Άλλα υλικά: πλαστικοί σωλήνες, παλιές τέντες και μουσαμάδες, μεντεσέδες, χερούλια, βίδες, εργαλεία σε λειτουργία, χρώματα και βερνίκια
Δεν γίνονται δεκτά υλικά που περιέχουν αμίαντο (π.χ. ελενίτ), καθώς και ξύλα με πίσσα, σαράκι ή άλλα παράσιτα.
