Η 13η Οκτωβρίου είναι η Ημέρα Ενημέρωσης για τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού, με αφορμή μια πάθηση για την οποία η επιστημονική πρόοδος έχει αλλάξει σημαντικά τα δεδομένα. Ο Οκτώβριος, διεθνώς αναγνωρισμένος ως Breast Cancer Awareness Month – Pink October, παραμένει μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού.
Οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, δρ. Μαρία Καπαρέλου και Θάνος Δημόπουλος, σημειώνουν ότι η πρόγνωση του μεταστατικού καρκίνου του μαστού έχει βελτιωθεί σημαντικά. Η καλύτερη κατανόηση της βιολογίας της νόσου, η αναγνώριση νέων θεραπευτικών στόχων και η ανάπτυξη καινοτόμων φαρμάκων έχουν διευρύνει ουσιαστικά τις θεραπευτικές επιλογές.
«Σήμερα, η θεραπεία δεν καθορίζεται μόνο από το πού έχει εξαπλωθεί η νόσος, αλλά κυρίως από τα βιολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου», αναφέρουν. Οι ορμονικοί υποδοχείς, η έκφραση του HER2, η έκφραση του PD-L1, καθώς και μεταβολές σε γονίδια όπως τα ESR1, PIK3CA και BRCA1/2 είναι βιοδείκτες που επηρεάζουν ουσιαστικά τη θεραπευτική στρατηγική, ενώ η μοριακή ανάλυση του όγκου και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, του κυκλοφορούντος καρκινικού DNA στο αίμα προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες για την επόμενη θεραπεία.
Στον ορμονοευαίσθητο, HER2-αρνητικό μεταστατικό καρκίνο του μαστού, οι αναστολείς CDK4/6 σε συνδυασμό με ενδοκρινική θεραπεία έχουν αλλάξει τη φυσική ιστορία της νόσου. Παράλληλα, νεότερες ενδοκρινικές θεραπείες και φάρμακα που στοχεύουν συγκεκριμένες μοριακές μεταβολές διευρύνουν τις επιλογές ακόμη και μετά την ανάπτυξη αντοχής στις αρχικές αγωγές.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών είναι τα συζευγμένα αντισώματα-φάρμακα, τα γνωστά antibody-drug conjugates (ADCs). Πρόκειται για νέα γενιά θεραπειών που συνδυάζει την εκλεκτική στόχευση των καρκινικών κυττάρων με τη μεταφορά ισχυρού κυτταροτοξικού παράγοντα.
Τα ADCs έχουν ήδη μεταβάλει ουσιαστικά τη θεραπευτική προσέγγιση της HER2-θετικής και της HER2-low νόσου, αλλά και του τριπλά αρνητικού καρκίνου του μαστού, ενώ η έρευνα επεκτείνεται συνεχώς σε νέους θεραπευτικούς στόχους. Στη HER2-θετική μεταστατική νόσο, οι νεότερες anti-HER2 θεραπείες έχουν οδηγήσει σε σημαντική παράταση του ελέγχου της νόσου και της επιβίωσης, ακόμη και σε ασθενείς με εγκεφαλικές μεταστάσεις.
Αντίστοιχα, στον μεταστατικό τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού, η ανοσοθεραπεία για κατάλληλα επιλεγμένες ασθενείς και τα νεότερα ADCs έχουν δημιουργήσει θεραπευτικές δυνατότητες που δεν υπήρχαν πριν από λίγα χρόνια. «Η θεραπεία, όμως, δεν είναι στατική», τονίζουν οι ειδικοί, εξηγώντας ότι ο καρκίνος μπορεί να μεταβάλλεται στην πορεία του και να αναπτύσσει νέους μηχανισμούς αντίστασης υπό την πίεση των θεραπειών.
Για τον λόγο αυτό, η επαναξιολόγηση της βιολογίας της νόσου κατά την εξέλιξή της αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Η επανάληψη της βιοψίας, όταν είναι εφικτή και κλινικά χρήσιμη, μαζί με τον κατάλληλο μοριακό έλεγχο, μπορεί να αναδείξει νέους θεραπευτικούς στόχους και να οδηγήσει σε διαφορετικές επιλογές θεραπείας.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη συνεχή πρόοδο έχει η κλινική έρευνα, τονίζουν οι δύο επιστήμονες. Πίσω από κάθε νέα θεραπεία που εντάσσεται σήμερα στην καθημερινή ογκολογική πρακτική βρίσκονται χρόνια έρευνας και η συμμετοχή ασθενών σε κλινικές μελέτες, ενώ στις Ογκολογικές Μονάδες στις οποίες δραστηριοποιούνται η συμμετοχή σε διεθνείς κλινικές μελέτες αποτελεί σημαντικό μέρος της επιστημονικής και κλινικής τους δραστηριότητας.
Στον καρκίνο του μαστού βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές μελέτες που αξιολογούν νέες θεραπευτικές στρατηγικές, καινοτόμα φάρμακα και συνδυασμούς θεραπειών σε διαφορετικά στάδια και βιολογικούς υποτύπους της νόσου. Μέσα από την κλινική έρευνα επιδιώκεται όχι μόνο η πρόσβαση των ασθενών σε σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές, αλλά και η συμβολή στη διαμόρφωση της ογκολογίας της επόμενης ημέρας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη θεραπειών που μπορούν να υπερνικήσουν την αντοχή στις ήδη διαθέσιμες αγωγές, στην αξιοποίηση νέων βιοδεικτών και στην ακόμη μεγαλύτερη εξατομίκευση της θεραπείας. Η συμμετοχή σε μια κατάλληλη κλινική μελέτη δεν αποτελεί τελευταία επιλογή, αλλά μπορεί να είναι επιπλέον θεραπευτική δυνατότητα και γέφυρα ανάμεσα στη σημερινή θεραπεία και στις θεραπείες του αύριο, αναφέρουν οι δύο επιστήμονες.
Προσθέτουν ότι ο στόχος στη μεταστατική νόσο δεν περιορίζεται στη συρρίκνωση ενός όγκου ή στη βελτίωση μιας απεικονιστικής εξέτασης. Είναι ο μακροχρόνιος έλεγχος της νόσου, η παράταση της επιβίωσης και η διατήρηση της ποιότητας ζωής, με θεραπευτικές επιλογές προσαρμοσμένες τόσο στη βιολογία του όγκου όσο και στις ανάγκες κάθε ασθενούς.
«Η 13η Οκτωβρίου είναι αφιερωμένη στις γυναίκες που ζουν με μεταστατικό καρκίνο του μαστού και αποτελεί μια ευκαιρία να αναδείξουμε όχι μόνο τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, αλλά και τη δυναμική της επιστημονικής προόδου», σημειώνουν. Η πρόοδος αυτή μεταφράζεται σε περισσότερες θεραπευτικές επιλογές, αποτελεσματικότερες στρατηγικές και νέες δυνατότητες ακόμη και όταν η νόσος αναπτύσσει αντοχή στις προηγούμενες θεραπείες.
Η έρευνα συνεχίζεται και μαζί της διευρύνονται τα όρια του εφικτού. Για τις γυναίκες με μεταστατικό καρκίνο του μαστού, κάθε νέα θεραπευτική δυνατότητα μπορεί να σημαίνει περισσότερο χρόνο με τη νόσο υπό έλεγχο, αλλά κυρίως περισσότερο χρόνο ζωής με ποιότητα και προοπτική.
