Η εποχική γρίπη επιστρέφει κάθε χειμώνα και, όπως δείχνει το θέμα, δεν πλήττει όλους το ίδιο. Η φράση «κάπνισμα εχθρός του ανοσοποιητικού» περιγράφει με σαφήνεια έναν από τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών, πέρα από την ηλικία και τις χρόνιες παθήσεις.
Οι ετήσιες επιδημίες γρίπης παγκοσμίως εκτιμάται ότι συνδέονται με 290.000 έως 650.000 θανάτους τον χρόνο.
Όπως αναλύει η δρ Σταματούλα Τσικρικά, πρόεδρος της Ομάδας Προαγωγής Υγείας και Διακοπής Καπνίσματος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας (2023-2026) και Secretary and Treasurer of UEMS Pneumology Section, με την έλευση των χαμηλών θερμοκρασιών τα συστήματα υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη προετοιμάζονται για την αναμενόμενη επιδημιολογική αύξηση των περιστατικών εποχικής γρίπης.
Παρά τη σημαντική πρόοδο της ιατρικής και την εφαρμογή προγραμμάτων εμβολιασμού στον γενικό πληθυσμό, η γρίπη εξακολουθεί να είναι σοβαρό πρόβλημα Δημόσιας Υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), οι ετήσιες επιδημίες γρίπης προκαλούν παγκοσμίως εκατομμύρια περιπτώσεις σοβαρής νόσησης και εκτιμάται ότι συνδέονται με 290.000 έως 650.000 θανάτους ετησίως, κυρίως λόγω των αναπνευστικών επιπλοκών.
Όπως υπενθυμίζει η ίδια, η βαρύτητα της λοίμωξης και η κλινική της έκβαση από τον ιό της γρίπης, ανεξαρτήτως στελέχους, διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ασθενών. Παράγοντες όπως η ηλικία, η προϋπάρχουσα ανοσία, η παρουσία χρόνιων νοσημάτων και η συνολική κατάσταση της υγείας επηρεάζουν στατιστικά σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών. Ωστόσο, λιγότερο συχνά αναγνωρίζεται ο καθοριστικός ρόλος συγκεκριμένων ατομικών συμπεριφορών, όπως το κάπνισμα, που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την ευπάθεια στις εκάστοτε ιογενείς λοιμώξεις όσο και τη βαρύτητα της νόσου.
Αναμφισβήτητα, το κάπνισμα είναι μία από τις σημαντικότερες τροποποιήσιμες αιτίες βλάβης του αναπνευστικού συστήματος. Οι τοξικές ουσίες που περιέχονται στον καπνό του τσιγάρου προκαλούν χρόνιες δομικές και λειτουργικές αλλοιώσεις στους αεραγωγούς και στο πνευμονικό παρέγχυμα. Η βλάβη του αναπνευστικού επιθηλίου οδηγεί σε δυσλειτουργία των μηχανισμών άμυνας και σε διαταραχές της ανοσολογικής απόκρισης, που μπορούν να εξασθενούν την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά ιούς και βακτηριακά παθογόνα, εξηγεί η δρ Τσικρικά, επιστημονικά υπεύθυνη του Ιατρείου Διακοπής Καπνίσματος και Επανεκτίμησης στο νοσοκομείο Σωτηρία.
Ως αποτέλεσμα, όπως συμπληρώνει, οι καπνιστές μπορεί να εμφανίζουν αυξημένη ευπάθεια στις λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος ανάλογα με την ένταση και τη μεγαλύτερη διάρκεια της έξης. Ειδικότερα, ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρότερης νόσησης και εμφάνισης επιπλοκών, ακόμη και με εισαγωγή τους σε μονάδες εντατικής θεραπείας.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο στους χρόνιους καπνιστές, πολλοί από τους οποίους ήδη πάσχουν από Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), καρδιαγγειακά νοσήματα ή άλλες παθήσεις που περιορίζουν τη λειτουργική εφεδρεία ζωτικών οργάνων. Στους ασθενείς αυτούς, ακόμη και μια λοίμωξη από τον ιό της γρίπης μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την κατάσταση της υγείας τους, συμβάλλοντας σε παραμένουσα νοσηρότητα μετά την οξεία φάση της νόσησης, προειδοποιεί.
Η δρ Τσικρικά εστιάζει και σε έναν ακόμη συμπεριφορικό παράγοντα που συμβάλλει στη μετάδοση των λοιμώξεων. Η επαναλαμβανόμενη επαφή των χεριών με το στόμα και τη μύτη κατά τη διάρκεια του καπνίσματος μπορεί να διευκολύνει τη μεταφορά παθογόνων μικροοργανισμών στους βλεννογόνους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, επίσης, ο αυξημένος κίνδυνος των καπνιστών ως προς τις δευτερογενείς βακτηριακές λοιμώξεις έπειτα από γρίπη. Ο συνδυασμός της ιογενούς βλάβης του αναπνευστικού επιθηλίου και της διαταραχής των αμυντικών μηχανισμών που προκαλεί το κάπνισμα μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την εγκατάσταση και τον πολλαπλασιασμό βακτηριακών παθογόνων. Μεταξύ αυτών, ο πνευμονιόκοκκος είναι το συνηθέστερο αίτιο εμφάνισης της πνευμονίας κοινότητας, ενώ και ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος συνδέεται με σοβαρές περιπτώσεις μεταγριπικής βακτηριακής πνευμονίας.
Η ειδικός υπογραμμίζει ότι η θεμελιώδης πρόληψη της γρίπης βασίζεται πρωτίστως στον ετήσιο αντιγριπικό εμβολιασμό. Υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με τις συστάσεις του ΠΟΥ και των διεθνών επιστημονικών εταιρειών, ο εμβολιασμός αποτελεί το βασικότερο μέτρο πρόληψης της σοβαρής νόσησης και συμβάλλει στη μείωση των νοσηλειών και των θανάτων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον εμβολιασμό των ατόμων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών, όπως οι ηλικιωμένοι, οι ασθενείς με χρόνια νοσήματα, οι έγκυοι, οι θηλάζουσες και οι επαγγελματίες υγείας, σύμφωνα με τις ισχύουσες εθνικές συστάσεις.
Εξίσου σημαντικός πυλώνας πρόληψης είναι η διακοπή του καπνίσματος και η αντιμετώπιση της εξάρτησης από τη νικοτίνη μέσω των Ιατρείων Διακοπής Καπνίσματος. Αν και πολλοί καπνιστές θεωρούν ότι τα οφέλη της διακοπής φαίνονται μόνο μακροπρόθεσμα, η διακοπή επιφέρει σταδιακά σημαντικές θετικές μεταβολές στην υγεία. Με την πάροδο του χρόνου βελτιώνονται οι λειτουργίες των αμυντικών μηχανισμών του αναπνευστικού συστήματος και περιορίζεται η έκθεση του οργανισμού στις καρκινογόνες ουσίες. Μακροπρόθεσμα, η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης αναπνευστικών και καρδιαγγειακών νοσημάτων, κακοηθειών και πρόωρης θνησιμότητας. Γι’ αυτό, όπως επισημαίνει η δρ Τσικρικά, η έναρξη της περιόδου εποχικής γρίπης και η αυξημένη προσέλευση των πολιτών για αντιγριπικό εμβολιασμό δημιουργούν μια σημαντική ευκαιρία παρέμβασης από τους επαγγελματίες υγείας με ειδική γνώση στη διακοπή του καπνίσματος.
Η επίσκεψη για εμβολιασμό μπορεί να αξιοποιηθεί όχι μόνο για την πρόληψη της γρίπης, αλλά και για την έναρξη μιας ουσιαστικής συζήτησης. Η προσέγγιση αυτή έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται από εξατομικευμένη συμβουλευτική υποστήριξη και τεκμηριωμένη φαρμακοθεραπεία, οι οποίες αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς και μακροχρόνιας διακοπής, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην προστασία τόσο της αναπνευστικής όσο και της συνολικής υγείας.
Εν τω μεταξύ, το κάπνισμα δεν είναι η μοναδική βλαβερή συνήθεια που εξασθενεί το ανοσοποιητικό. Το αλκοόλ μειώνει την ικανότητα των λευκών αιμοσφαιρίων να πολλαπλασιάζονται και να καταστρέφουν τους ιούς, ενώ παλαιότερη μελέτη έχει δείξει ότι η χρόνια κατάχρηση μειώνει τα ειδικά CD8+ Τ-κύτταρα στους πνεύμονες, τα οποία είναι απαραίτητα για την καταπολέμηση του ιού της γρίπης.
Αντίστοιχα, η στέρηση ύπνου φαίνεται επίσης να υπονομεύει το ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς ο οργανισμός παράγει λιγότερες κυτοκίνες, πρωτεΐνες που ρυθμίζουν την ανοσολογική απόκριση. Στην ίδια λίστα, όμως, πρέπει να συμπεριλάβει κανείς και τη διατροφή, που θωρακίζει τον οργανισμό όταν είναι ισορροπημένη, ενώ χάνει αυτή την ιδιότητα όταν κανείς ενδίδει συχνά σε γλυκές και αλμυρές αμαρτίες.
