Η 13η Νοεμβρίου 2026 είχε οριστεί από επιστημονική μελέτη του 1960 ως η ημέρα του «τέλους του κόσμου». Βέβαια, δεν έλειψαν ποτέ οι προβλέψεις καταστροφής, αν και η συγκεκριμένη έγινε και η αφορμή ενός σχετικού συνέδριου στη Βιέννη.
Ανά τους αιώνες έχουν υπάρξει αρκετές προβλέψεις για το «τέλος του κόσμου». Συνήθως αφορμή ήταν θρησκευτικά ή ιστορικά ζητήματα ή ακόμη και συγκεκριμένα γεγονότα.
Το 1910 είχε προκληθεί μεγάλος πανικός εξαιτίας του κομήτη του Χάλεϋ. Εφημερίδες προειδοποιούσαν για δηλητηριώδη αέρια στην ουρά του, που θα μπορούσαν να αφανίσουν κάθε μορφή ζωής. Κάποιοι έμποροι εκμεταλλεύτηκαν τον φόβο αυτό και πούλησαν αντιασφυξιογόνες μάσκες, «προστατευτικά χάπια» ή «ομπρέλες κομήτη». Ο κομήτης όμως πέρασε και δεν συνέβη τίποτα.
Αργότερα, ένας Αμερικανός ραδιοφωνικός ιεροκήρυκας προέβλεψε για τις 21 Μαΐου 2011 την Τελευταία Κρίση. Στις 21 Δεκεμβρίου 2012 έληγε ένα τμήμα του ημερολογίου των Μάγια, γεγονός που πολλοί ερμήνευσαν επίσης ως τέλος του κόσμου.
Η έρευνα του 1960
Το 1960, ωστόσο, υπήρξε και μια επιστημονική διερεύνηση του θέματος. Τότε, ο Αυστροαμερικανός φυσικός Χάιντς φον Φέρστερ δημοσίευσε μαζί με την Πατρίσια Μόρα και τον Λόρενς Άμιοτ στο επιστημονικό περιοδικό Science μια μελέτη βασισμένη στην εξέλιξη του παγκόσμιου πληθυσμού από το 400 π.Χ. έως το 1958. Το δημοσίευμα είχε τον τίτλο “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026”.
Οι τρεις ερευνητές παρατήρησαν ότι τα χρονικά διαστήματα που απαιτούνταν για τον διπλασιασμό του πληθυσμού γίνονταν διαρκώς μικρότερα και επιχείρησαν να προεκτείνουν μαθηματικά την τάση αυτή στο μέλλον. Εξετάζοντας την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού κατά τις προηγούμενες δύο χιλιετίες, κατέληξαν σε μια πρόβλεψη: αν η ανθρωπότητα συνέχιζε να πολλαπλασιάζεται με τον ίδιο ρυθμό, ο πληθυσμός θα πλησίαζε θεωρητικά το άπειρο στα μέσα της δεκαετίας του 2020. Η ημερομηνία που προέκυψε ήταν η 13η Νοεμβρίου 2026, με περιθώριο απόκλισης περίπου πεντέμισι ετών.
Σύμφωνα με την εξίσωσή τους, ο πληθυσμός της Γης θα έφθανε τα 25 δισεκατομμύρια έως το 2020. Η πραγματική εξέλιξη διέψευσε το μοντέλο: το 2020 ο παγκόσμιος πληθυσμός ήταν περίπου 7,8 δισεκατομμύρια. Η αύξηση επιβραδύνθηκε και οι γεννήσεις μειώθηκαν σε πολλές χώρες. Οι σημερινές δημογραφικές προβλέψεις τοποθετούν την κορύφωση του παγκόσμιου πληθυσμού γύρω στα 10,3 δισεκατομμύρια προς τα μέσα της δεκαετίας του 2080, και στη συνέχεια ο πληθυσμός θα αρχίσει να μειώνεται αργά. Ωστόσο, η παλιά μελέτη εξακολουθεί να προκαλεί ενδιαφέρον για τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη προσπαθεί να προβλέψει το μέλλον.
Οι επιστήμονες δεν επιχείρησαν να εξηγήσουν με ποιον τρόπο θα μπορούσε να επέλθει η καταστροφή. Υπολόγισαν ότι έως την ημερομηνία αυτή οι άνθρωποι θα είχαν πολλαπλασιαστεί στο άπειρο. Δεν εξέτασαν αν η ανθρωπότητα θα εξαντλούσε τα τρόφιμα, την ενέργεια ή τον διαθέσιμο χώρο. Περιέγραψαν απλώς μια πληθυσμιακή αύξηση που, σύμφωνα με το μοντέλο τους, θα γινόταν μαθηματικά απεριόριστη. «Τα δισέγγονά μας δεν θα πεθάνουν από την πείνα», έγραψαν χαρακτηριστικά. «Θα συνθλιβούν μέχρι θανάτου».
Η δημοσίευση εμφανίστηκε σε μια περίοδο έντονης ανησυχίας για την πληθυσμιακή έκρηξη. Οι φόβοι αυτοί ενισχύθηκαν τα επόμενα χρόνια και αποτυπώθηκαν, μεταξύ άλλων, στο βιβλίο The Population Bomb, που κυκλοφόρησε το 1968, όπως αναφέρεται στο Popular Mechanics. Ο ίδιος ο φον Φέρστερ δήλωνε τότε στους New York Times ότι η εργασία του θα τροφοδοτούσε τη συζήτηση για το κατά πόσο είχε φθάσει η στιγμή να ληφθούν μέτρα ελέγχου της πληθυσμιακής αύξησης.
Το διήμερο συνέδριο στη Βιέννη
Η μελέτη αυτή αποτέλεσε και την αφορμή για το διήμερο συνέδριο «Doomsday Conference», που διοργάνωσε στις 12 και 13 Νοεμβρίου το Complexity Science Hub στη Βιέννη. Η ερευνήτρια Χέλγκα Νοβότνι υποστήριξε ότι οι προβλέψεις καταστροφής συχνά επιδιώκουν να αλλάξουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι προειδοποιήσεις για τον υπερπληθυσμό, για παράδειγμα, επηρέασαν τον δημόσιο διάλογο επί δεκαετίες, ενώ ορισμένες πολιτικές περιορισμού των γεννήσεων είχαν σοβαρές κοινωνικές συνέπειες.
Στη συζήτηση, ο δημοσιογράφος και ιστορικός Μίσα Γκλένι περιέγραψε τέσσερις σύγχρονους «ιππείς της Αποκάλυψης»: τις πανδημίες, την κλιματική κρίση, τα διασυνδεδεμένα υπολογιστικά συστήματα και την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και τα όπλα μαζικής καταστροφής. Ο περιβαλλοντικός επιστήμονας Τζέσι Άουσουμπελ πρόσθεσε έναν πέμπτο: τα «όπλα μαζικής σύγχυσης», αναφερόμενος στην παραπληροφόρηση και στην τεράστια ποσότητα πληροφοριών που κατακλύζουν καθημερινά δισεκατομμύρια ανθρώπους μέσω των κοινωνικών δικτύων.
Μάλιστα, ο Άουσουμπελ εκτίμησε ότι το 2026 μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετική χρονιά για την επιστήμη, χάρη στις νέες δυνατότητες της AI στην επίλυση μαθηματικών προβλημάτων και στην ανάπτυξη φαρμάκων. Ο Γκλένι, από την άλλη, περιέγραψε έναν κόσμο ολοένα πιο συνδεδεμένο, όπου η μοναξιά, η αποξένωση και το άγχος εξακολουθούν να αυξάνονται.
