Η συζήτηση για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, η αναμονή των Βρυξελλών και το ερώτημα για ποιους πηγαίνει καλά η οικονομία.
Πόσο καλά πηγαίνει μια οικονομία όταν η μετακίνηση προς τη δουλειά γίνεται ολοένα και μεγαλύτερο βάρος;
Πόση αξία έχουν οι διαβεβαιώσεις περί ανάπτυξης, όταν το γέμισμα του αυτοκινήτου ανταγωνίζεται το σούπερ μάρκετ και το ενοίκιο;
Τέλος, γιατί η ελάφρυνση των νοικοκυριών παρουσιάζεται διαρκώς ως μια δύσκολη, σχεδόν επικίνδυνη απόφαση, για την οποία πρέπει πρώτα να συμφωνήσουν οι Βρυξέλλες;
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, η μέση τιμή της αμόλυβδης στην Ελλάδα διαμορφωνόταν στα 2,205 ευρώ το λίτρο και του πετρελαίου κίνησης στα 2,216 ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του ευρωπαϊκού δελτίου πετρελαίου που αναδημοσιεύει το Fuel-prices.eu.
Ένα γέμισμα 50 λίτρων βενζίνης, επομένως, ξεπερνούσε τα 110 ευρώ. Για αρκετούς ανθρώπους, χρήματα που πρέπει να αφαιρεθούν από κάποια άλλη ανάγκη.
Η φορολογία δεν είναι φυσικό φαινόμενο
Προφανώς, η ελληνική κυβέρνηση δεν καθορίζει τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου. Ωστόσο, καθορίζει σημαντικό μέρος της επιβάρυνσης που φτάνει στην αντλία. Η επίκληση της διεθνούς συγκυρίας δεν μπορεί να λειτουργεί ως μόνιμη απαλλαγή από την ευθύνη για τις εγχώριες επιλογές.
Κρίνεται αναγκαία μια μικρή διευκρίνιση. Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης είναι συγκεκριμένο ποσό ανά ποσότητα καυσίμου. Στην αμόλυβδη ανέρχεται στα 70 λεπτά ανά λίτρο, ενώ το ευρωπαϊκό ελάχιστο βρίσκεται στα 35,9 λεπτά. Στο πετρέλαιο κίνησης τα αντίστοιχα ποσά είναι 41 και 33 λεπτά. Πρόκειται για στοιχεία του ίδιου του υπουργείου Οικονομικών.
Υπάρχει, επομένως, περιθώριο μείωσης, ιδιαίτερα στη βενζίνη.
Σε αυτή την επιβάρυνση προστίθεται ο ΦΠΑ, ο οποίος, ως αναλογικός φόρος, αυξάνεται σε ευρώ ανά λίτρο όταν αυξάνεται η φορολογητέα τιμή. Ο εργαζόμενος, βέβαια, δεν βλέπει τον μισθό του να ακολουθεί αυτομάτως την ίδια διαδρομή.
Και εδώ βρίσκεται η κοινωνική διάσταση.
Η ίδια φορολογική επιβάρυνση ανά λίτρο έχει διαφορετική σημασία για έναν χαμηλόμισθο και έναν άνθρωπο με πολλαπλάσιο εισόδημα. Ιδιαίτερα όταν το αυτοκίνητο είναι αναγκαίο για τη δουλειά, λόγω απόστασης ή ανεπαρκών συγκοινωνιών.
Τι ακριβώς περιμένουμε από την Κομισιόν;
Πρώτη Οκτωβρίου, ο πρωθυπουργός ζήτησε με επιστολή του πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε έκτακτα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας να εξαιρεθούν από τους σχετικούς περιορισμούς.
Εδώ, όμως, χρειάζεται προσοχή. Άλλο η δημοσιονομική εξαίρεση και άλλο η δυνατότητα μείωσης του ΕΦΚ. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο ορίζει κατώτατους συντελεστές, αφήνοντας στα κράτη περιθώριο επιλογής πάνω από αυτούς. Δεν απαιτείται ειδική φορολογική παρέκκλιση για να μειωθεί ο ελληνικός συντελεστής μέχρι τα ευρωπαϊκά ελάχιστα. Παραμένει, φυσικά, το ζήτημα της χρηματοδότησης και των δημοσιονομικών δεσμεύσεων.
Στο σημείο αυτό προκύπτει το πολιτικό ερώτημα.
Πόσο πειστική είναι η εικόνα της οικονομικής επιτυχίας όταν, μπροστά σε μια στοιχειώδη ανάγκη, η απάντηση είναι διαρκώς ότι τα περιθώρια εξαντλήθηκαν;
Ανακούφιση ανά δεκαπενθήμερο
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε επιδότηση 15 λεπτών ανά λίτρο στο πετρέλαιο κίνησης για το διάστημα 1-15 Οκτωβρίου, από 10 προηγουμένως. Πρόκειται, δηλαδή, για πρόσθετη ενίσχυση πέντε λεπτών.
Κάθε ελάφρυνση έχει σημασία. Ωστόσο, η διαρκής αναμονή του επόμενου δεκαπενθημέρου δύσκολα αποτελεί πολιτική ασφάλειας για τα νοικοκυριά. Χρειάζεται ουσιαστική μείωση της επιβάρυνσης, έλεγχος ώστε να φτάνει στον καταναλωτή και δημόσια συζήτηση για το ποιος θα χρηματοδοτήσει την παρέμβαση.
Η δημοσιονομική επιλογή έχει κοινωνικό περιεχόμενο, όσο κι αν παρουσιάζεται ως ουδέτερος τεχνικός υπολογισμός.
Στην υπόλοιπη Ευρώπη υπάρχουν επιλογές, εμείς ακόμη περιμένουμε
Στην Ισπανία, το πακέτο που ανακοινώθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου προβλέπει μείωση του φόρου στα καύσιμα κατά 20 λεπτά το λίτρο τον Οκτώβριο, 13 τον Νοέμβριο και έξι τον Δεκέμβριο, με δυνατότητα διατήρησης μεγαλύτερων μειώσεων ανάλογα με τον πληθωρισμό.
Στην Ιρλανδία, πάλι, εγκρίθηκε το καλοκαίρι ειδική παρέκκλιση για το επαγγελματικό πετρέλαιο επιλέξιμων οδικών μεταφορέων, με ισχύ έως τις 30 Σεπτεμβρίου, ακόμη και κάτω από τα ευρωπαϊκά κατώτατα όρια.
Δεν σημαίνει ότι κάθε μέτρο μεταφέρεται αυτούσιο στην Ελλάδα. Σημαίνει ότι υπάρχουν διαφορετικές πολιτικές απαντήσεις αν κάποιος έχει την πολιτική βούληση να ασκήσει πολιτική με κοινωνική κατεύθυνση.
Τελικά, το ερώτημα παραμένει για ποιους πηγαίνει καλά η οικονομία.
Όσο η καθημερινότητα των πολλών περιορίζεται και η προστασία τους αντιμετωπίζεται ως δημοσιονομική πολυτέλεια, η κυβερνητική επιτυχία αφορά μια πολύ συγκεκριμένη πλευρά της κοινωνίας: Τους λίγους που μπορούν να ευημερούν, ακόμη κι όταν οι υπόλοιποι μετρούν τα λίτρα.
