Η σύνοδος των Βρυξελλών έφερε το μεγαλύτερο βήμα προσέγγισης Ε.Ε. – Βρετανίας από το Brexit, αλλά ο Άντι Μπέρναμ δεν ξεκαθάρισε πού θέλει να καταλήξει.
Με τους ήχους του «God Save the King» έγινε δεκτός στις Βρυξέλλες την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ. Σύμφωνα με το Euronews, ήταν η πρώτη φορά μετά την αποχώρηση της χώρας από την Ε.Ε. το 2020 που ο βρετανικός εθνικός ύμνος ακούστηκε σε θεσμικό όργανο της Ένωσης.
Το Guardian τη χαρακτήρισε το μεγαλύτερο βήμα προς την Ε.Ε. από το Brexit.
Τι συμφωνήθηκε
Οι τρεις συμφωνίες αφορούν τα τρόφιμα, τους ρύπους και τους νέους.
Η πρώτη είναι η κοινή περιοχή υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών κανόνων (SPS). Οι δύο πλευρές ολοκλήρωσαν τη διαπραγμάτευση με στόχο να τεθεί σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2028 και να καταργηθούν τα περισσότερα συνοριακά πιστοποιητικά. Σύμφωνα με το Politico, η βρετανική κυβέρνηση εκτιμά ότι η ευθυγράμμιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες αγροδιατροφής μπορεί να προσθέσει έως 5,1 δισ. λίρες ετησίως στην οικονομία.
Η δεύτερη αφορά την εμπορία εκπομπών ρύπων. Η σύνδεση των συστημάτων της Ε.Ε. και της Βρετανίας θα απαλλάξει τα βρετανικά και τα ευρωπαϊκά προϊόντα, όπως ο χάλυβας, από τους συνοριακούς φόρους άνθρακα της άλλης πλευράς.
Η τρίτη είναι το πρόγραμμα ανταλλαγής νέων. Το Guardian γράφει ότι επιτρέπει σε 100.000 νέους Βρετανούς να ζήσουν, να εργαστούν, να σπουδάσουν και να ταξιδέψουν στην Ε.Ε., με αντίστοιχη πρόσβαση για τους Ευρωπαίους. Το Politico αναφέρει ότι η διαμονή μπορεί να φτάσει τα τρία χρόνια.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Από τις συμφωνίες ωφελούνται πρώτα οι νέοι και οι φοιτητές, που θα βρουν ευκολότερες θεωρήσεις. Ωφελούνται και τα βρετανικά σούπερ μάρκετ, όπως η Tesco και η M&S, που θα γλιτώσουν συνοριακούς ελέγχους, κτηνιατρικές πιστοποιήσεις και γραφειοκρατία. Οι λιανέμποροι χαιρέτισαν τη συμφωνία ως σημαντικό βήμα προς πιο ομαλές εμπορικές ροές. Κερδίζουν επίσης οι παραγωγοί ανανεώσιμων πηγών, καθώς οι βρετανικές εξαγωγές καθαρής ενέργειας απαλλάσσονται από τον ευρωπαϊκό φόρο άνθρακα από το 2028, και ο τομέας της τεχνολογίας, με τη Ψηφιακή Εταιρική Σχέση για την τεχνητή νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια που ξεκινά στις αρχές του 2027.
Από την άλλη πλευρά υπάρχουν όσοι ανησυχούν ή περιμένουν. Τα βρετανικά πανεπιστήμια προειδοποιούν ότι η μείωση των διδάκτρων για φοιτητές της ΕΕ θα τους κοστίσει περίπου 500 εκατ. λίρες τον χρόνο. Οι βιομηχανίες τροφίμων φοβούνται το υψηλό κόστος προσαρμογής σε ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα. Οι χαλυβουργίες θα περιμένουν μέχρι το 2028 για την απαλλαγή από τον φόρο άνθρακα, και η διμερής συμφωνία για τον χάλυβα δεν έκλεισε. Η αμυντική βιομηχανία απογοητεύτηκε, γιατί η πρόσβαση της Βρετανίας στο ευρωπαϊκό ταμείο SAFE των 150 δισ. ευρώ έμεινε εκτός της συνόδου.
Τι μένει εκκρεμές
Το μεγαλύτερο αγκάθι είναι τα πανεπιστημιακά δίδακτρα. Η συμφωνία αναβλήθηκε για έξι μήνες, με την Ε.Ε. να τη θέλει και τη Βρετανία να αντιστέκεται. Το Λονδίνο φέρεται να προτείνει 12.000 λίρες ετησίως για τους Ευρωπαίους φοιτητές, έναντι διεθνών διδάκτρων που φτάνουν τις 38.000, ενώ οι Βρετανοί φοιτητές στην Αγγλία πληρώνουν έως 9.790 λίρες.
Δεν είναι ξεκάθαρο αν η εφαρμογή των τριών συμφωνιών εξαρτάται από αυτό το ζήτημα. Ο Μπέρναμ επέμεινε ότι έχουν «κλείσει» ανεξάρτητα, ενώ ευρωπαϊκές πηγές τις θεωρούσαν ενιαίο πακέτο. Βρετανικά μέσα τιτλοφόρησαν το θέμα ως κίνδυνο για την εφαρμογή της συμφωνίας: η διαμάχη για τα δίδακτρα βάζει σε κίνδυνο την υλοποίηση της συμφωνίας του Μπέρναμ. Εκκρεμεί και η συμμετοχή της Βρετανίας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ε.Ε., όπου, σύμφωνα με το Euronews, αρκετά κράτη μέλη ζητούν συνεισφορά του Ηνωμένου Βασιλείου στα ταμεία συνοχής.
Το μεγάλο ερώτημα
Η πιο σημαντική συζήτηση, όμως, δεν αφορά τα δίδακτρα. Ο Μπέρναμ έχει μιλήσει ανοιχτά για τις αδυναμίες του Brexit και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να επανενταχθεί κάποια στιγμή η Βρετανία στην Ε.Ε.. Δημοσίευμα βρετανικού μέσου τον συνδέει με πιθανή επανένταξη από το 2030. Στις Βρυξέλλες αναγνώρισε ότι η προσέγγιση «βήμα-βήμα» πλησιάζει στα όριά της. Το Euronews γράφει ότι ετοιμάζεται δεκαετές σχέδιο για την οικονομία, που αναμένεται τον επόμενο μήνα, και ότι ο ίδιος πρότεινε άτυπη ανταλλαγή ιδεών με τους ηγέτες της Ε.Ε. μέσα στο επόμενο έτος.
Δεν δεσμεύτηκε όμως σε συγκεκριμένο προορισμό και είπε ότι τον τελευταίο λόγο θα έχει ο βρετανικός λαός. Οι Βρυξέλλες απάντησαν με επιφύλαξη. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσε ότι θα σεβαστούν όποια απόφαση λάβει το Λονδίνο, και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είπε ότι είναι ανοιχτή σε αυτή τη συζήτηση. Κανείς τους δεν άφησε να εννοηθεί ότι η Ε.Ε. θα χαλαρώσει τις τέσσερις ελευθερίες της ενιαίας αγοράς.
Η αντίδραση στο εσωτερικό
Στο εσωτερικό της Βρετανίας η σύνοδος άνοιξε νέο γύρο αντιπαράθεσης. Ο Νάιτζελ Φάρατζ, επικεφαλής του Reform UK, παραδέχθηκε στο Euronews ότι το Brexit απέτυχε στο μεταναστευτικό, αλλά κατηγόρησε τον Μπέρναμ ότι πρόδωσε τους ψηφοφόρους φέρνοντας τη χώρα πιο κοντά στην Ε.Ε.. Νωρίτερα είχε χαρακτηρίσει τη συμφωνία «προδοσία» που συνεπάγεται δέσμευση σε ευρωπαϊκούς κανόνες. Η αρχηγός των Συντηρητικών, Κέμι Μπέιντενοκ, υποστηρίζει ότι ο Μπέρναμ δεν έχει εντολή για βαθύτερους δεσμούς με την ΕΕ.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός είπε ότι η συμφωνία είναι «καλή για τους εργαζόμενους, καλή για τη Βρετανία και καλή για την Ευρώπη». Το πολιτικό διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς το Reform προηγείται σε σχεδόν όλες τις δημοσκοπήσεις εδώ και πάνω από έναν χρόνο. Σε δημοσκοπήσεις του φθινοπώρου, οι Εργατικοί ήταν οριακά μπροστά από το Reform, με τους Συντηρητικούς αρκετές μονάδες πίσω.
Η σύνοδος της Παρασκευής έδωσε συγκεκριμένα αποτελέσματα και έκλεισε μια περίοδο έντασης. Το μεγαλύτερο ερώτημα όμως παραμένει και θα απαντηθεί μέσα στον επόμενο χρόνο: πόσο κοντά στην Ε.Ε. θέλει πραγματικά να φτάσει η Βρετανία;
![]()
