Η τραπεζικές καταθέσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο της τελικής έκθεσης της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία εντοπίζει υψηλή συγκέντρωση στην αγορά, περιορισμένη μετακύλιση των αυξήσεων των επιτοκίων της ΕΚΤ και χαμηλή κινητικότητα των καταθετών. Με βάση τα ευρήματα, η Επιτροπή προτείνει παρεμβάσεις για περισσότερες αποδόσεις και ευκολότερη μετακίνηση μεταξύ τραπεζών.
Η έκθεση καλύπτει την περίοδο 2019 έως τις αρχές του 2025 και καταγράφει την ισχυρή θέση των τεσσάρων συστημικών τραπεζών, στις οποίες συγκεντρώνεται πάνω από το 90% των καταθέσεων. Παράλληλα, εξετάζει τους παράγοντες που επηρεάζουν τα επιτόκια και τις επιλογές των καταθετών, με την Επιτροπή να εκτιμά ότι ο εντονότερος ανταγωνισμός μπορεί να ωφελήσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, διευρύνοντας τις επιλογές και ενισχύοντας τις αποταμιεύσεις τους.
Ακολουθεί η πλήρης ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού:
Κλαδική έρευνα στις τραπεζικές καταθέσεις: δημοσίευση τελικής έκθεσης
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού (ΕΑ) δημοσίευσε την τελική έκθεση της κλαδικής της έρευνας για τις τραπεζικές καταθέσεις, η οποία είναι διαθέσιμη εδώ. Η έρευνα ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, με βάση τη δομή του εγχώριου τραπεζικού κλάδου και τη διατήρηση των επιτοκίων καταθέσεων των ελληνικών τραπεζών σε χαμηλά επίπεδα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στόχος της κλαδικής έρευνας είναι να διερευνήσει τις συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά των τραπεζικών καταθέσεων την περίοδο από το 2019 έως τις αρχές του 2025, ώστε να διαπιστωθούν τυχόν στρεβλώσεις και να υποβληθούν προτάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού προς όφελος των καταθετών, δηλαδή των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.
Για την εκπόνηση της κλαδικής έρευνας, η ΕΑ συνεργάστηκε με τον ειδικό εμπειρογνώμονα, Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, Μάρκο Ζαχαριάδη (Professor and Chair in Financial Technology (FinTech) & Information Systems, Alliance Manchester Business School), καθώς και με την εταιρία Pro Rata, για τη διεξαγωγή έρευνας καταναλωτών, ιδιωτών και επιχειρήσεων.
Στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης της έρευνας, η ΕΑ δημοσίευσε τον Δεκέμβριο του 2025 την ενδιάμεση έκθεση, η οποία είναι επίσης διαθέσιμη εδώ. Με τη δημοσίευσή της ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση, κατά την οποία δόθηκε η δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο να διατυπώσει τις θέσεις του. Τον Φεβρουάριο του 2026 η ΕΑ οργάνωσε ημερίδα, όπου συζητήθηκαν τα βασικά ευρήματα της ενδιάμεσης έκθεσης και παρουσιάστηκαν οι προτάσεις της για την ενίσχυση της διαφάνειας, της συγκρισιμότητας των καταθετικών προϊόντων και της κινητικότητας των καταθετών, καθώς και της αποτελεσματικότερης μετακύλισης των μεταβολών της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ. Στην τελική έκθεση ενσωματώθηκαν τα σχόλια των συμμετεχόντων στη δημόσια διαβούλευση, μαζί με τυχόν απαντήσεις της Υπηρεσίας, όπου κρίθηκε σκόπιμο.
Η κλαδική έρευνα εξετάζει την εξέλιξη των καταθέσεων την περίοδο 2019-2024, περιλαμβανομένων των υπολοίπων καταθέσεων ιδιωτών και επιχειρήσεων, τις κατηγορίες διαθέσιμων καταθετικών προϊόντων, όπως οι καταθέσεις σε πρώτη ζήτηση, όψεως και ταμιευτηρίου και οι προθεσμιακές καταθέσεις, τις καταναλωτικές τάσεις και το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο. Εξετάζει επίσης τη διαμόρφωση των επιτοκίων καταθέσεων και τις επιμέρους παραμέτρους που τα επηρεάζουν, όπως τα επιτόκια πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το επίπεδο εισοδήματος στην οικονομία, η κεφαλαιακή επάρκεια, η ρευστότητα και η χρηματοδότηση, καθώς και παράγοντες όπως το επίπεδο κερδοφορίας, οι δείκτες αποδοτικότητας και ο πιστωτικός κίνδυνος.
Η τελική έκθεση εξετάζει επίσης τις συνθήκες ανταγωνισμού στον χρηματοπιστωτικό κλάδο, ο οποίος χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη στενού ολιγοπωλίου που αποτελείται από τις τέσσερεις ελληνικές συστημικές τράπεζες, την Τράπεζα Πειραιώς, την Εθνική Τράπεζα, την Alpha Bank και την Eurobank. Οι τράπεζες προσφέρουν δύο βασικές κατηγορίες προϊόντων, τις καταθέσεις πρώτης ζήτησης και τις προθεσμιακές καταθέσεις, με ίδια βασικά χαρακτηριστικά για καθεμία από αυτές, ενώ οι αγορές αυτές χαρακτηρίζονται από διαφάνεια χωρίς υψηλό βαθμό καινοτομίας. Οι όροι παροχής υπηρεσιών και τιμολόγησης καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό μεμονωμένα από τα τραπεζικά ιδρύματα, ενώ οι σχετικές συμβάσεις είναι γενικά προδιατυπωμένες και δεν υπόκεινται σε εκτεταμένη διαπραγμάτευση μεταξύ των πιστωτικών ιδρυμάτων και των πελατών τους. Από τις σημαντικότερες παραμέτρους που επηρεάζουν τις προτιμήσεις των καταθετών προς έναν πάροχο είναι το επίπεδο εξυπηρέτησης και η ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών, η ποικιλία, τα ειδικά χαρακτηριστικά των προϊόντων και η τιμολόγηση, παράγοντες που διαμορφώνουν το κύρος, τη φήμη και την αξιοπιστία του πιστωτικού ιδρύματος και, τελικά, την αναγνωρισιμότητα ενός σήματος. Η αναγνωρισιμότητα φαίνεται πως παραμένει ισχυρή, αν ληφθεί υπόψη ότι πάνω από το 90% των καταθέσεων συγκεντρώνεται στις τέσσερεις συστημικές τράπεζες και ότι στη σχετική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της κλαδικής έρευνας, το 89% των ερωτηθέντων ιδιωτών και επιχειρήσεων έχουν ως βασική τους τράπεζα, ή μοναδική, μία από τις τέσσερεις συστημικές, ενώ λιγότεροι από ένας στους τρεις ιδιώτες και επιχειρήσεις άνοιξαν λογαριασμό όψεως ή ταμιευτηρίου σε άλλη τράπεζα από αυτή με την οποία ήδη συνεργάζονταν, επιλέγοντας στην πλειονότητά τους κάποια από τις τέσσερις συστημικές. Όσον αφορά τις προθεσμιακές καταθέσεις, σημειώνεται ότι η συντριπτική πλειοψηφία ιδιωτών και επιχειρήσεων επέλεξε να ανοίξει την προθεσμιακή κατάθεση σε τράπεζα με την οποία ήδη είχε συνεργασία, δείχνοντας υψηλό βαθμό πίστης στις υφιστάμενες σχέσεις.
Η τελική έκθεση προτείνει:
1. Ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσω νέας εισόδου/ επέκτασης
Η υψηλή συγκέντρωση του κλάδου και η πλεονάζουσα ρευστότητα έχουν οδηγήσει σε περιορισμένη μετακύλιση της αύξησης των επιτοκίων της ΕΚΤ στα επιτόκια καταθέσεων, τόσο στους αποταμιευτικούς λογαριασμούς, που έχουν περιορισμούς στις κινήσεις τους, όσο κυρίως στις προθεσμιακές καταθέσεις, στις οποίες τα τοποθετημένα χρηματικά ποσά είναι στη διάθεση των τραπεζικών ιδρυμάτων καθ’ όλη τη διάρκεια της σχετικής σύμβασης. Οι ελληνικές συστημικές τράπεζες εκτιμάται ότι δεν προχώρησαν σε ουσιαστική ενσωμάτωση των αυξήσεων αυτών στα προσφερόμενα επιτόκια ούτε των αποταμιευτικών, με περιορισμούς, ούτε των προθεσμιακών καταθέσεων. Η απραξία αυτή από πλευράς πιστωτικών ιδρυμάτων ενδέχεται να περιοριστεί με την εμφάνιση ικανού αριθμού ανταγωνιστών στην αγορά, οι οποίοι, προκειμένου να αντλήσουν από την καταθετική βάση ικανοποιητικό ύψος κεφαλαίων, θα προσφέρουν καλύτερα επιτόκια, ωθώντας και τις συστημικές τράπεζες σε αντίστοιχες κινήσεις, ώστε να διακρατήσουν καταθέσεις και να μην επηρεαστεί αρνητικά η ρευστότητά τους.
2. Δημιουργία κρατικών λογαριασμών
Η δημιουργία λογαριασμών καταθέσεων στις ελληνικές τράπεζες, στη λογική του γαλλικού Livret A και του livret d’épargne populaire (LEP), όπου το επιτόκιο καθορίζεται από το ίδιο το κράτος, κατόπιν πρότασης της Κεντρικής Τράπεζας προς το Υπουργείο Οικονομικών, μπορεί να ασκήσει πιέσεις για την αύξηση των επιτοκίων. Οι λογαριασμοί αυτοί είναι ταμιευτηρίου ή αποταμιευτικοί, αποσκοπούν στη χρηματοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού και δίνουν τη δυνατότητα ελεύθερης ανάληψης. Τα προσφερόμενα επιτόκια ανέρχονταν έως και τις αρχές του 2025 περίπου στο 3% και 4% και από τον Φεβρουάριο του 2025 ελαφρώς χαμηλότερα, στο 2,4% και 3,5% αντίστοιχα, έναντι του 0,05%-0,07% των καταθέσεων πρώτης ζήτησης, με την επιφύλαξη ότι στα αντίστοιχα παραδείγματα του εξωτερικού οι λογαριασμοί αυτοί έχουν περιορισμό στο ύψος της κατάθεσης, περίπου 20.000 ευρώ, και δεν μπορούν να τηρηθούν σε πάνω από μία τράπεζα. Η δημιουργία τέτοιων λογαριασμών, ακόμη και υπό τη μορφή προθεσμιακών καταθέσεων ή οποιασδήποτε άλλης παραμετροποίησης, για παράδειγμα ως προς το μέγιστο ύψος κατάθεσης ή τη δυνατότητα τήρησης σε περισσότερες από μία τράπεζες, θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά με άλλα εργαλεία χρηματοδότησης του κρατικού προϋπολογισμού, όπως τα έντοκα γραμμάτια ελληνικού δημοσίου ή τα κρατικά ομόλογα. Μάλιστα, λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για καταθετικούς λογαριασμούς, εκτιμάται ότι δεν θα υπάγονται στις διαδικασίες που απαιτούνται, για παράδειγμα, για την αγορά εντόκων γραμματίων, οι οποίες μπορεί να λειτουργούν αποτρεπτικά για τους ενδιαφερόμενους, ενώ η μικρότερη χρονική διάρκειά τους σε σχέση με τα κρατικά ομόλογα περιορίζει την αβεβαιότητα από ενδεχόμενες μελλοντικές αρνητικές εξελίξεις. Επιπλέον, το επιτόκιο αυτού του τύπου καταθέσεων είναι γνωστό εκ των προτέρων και δεν υπόκειται στα αποτελέσματα δημοπρασίας, σε αντίθεση με τα επιτόκια των εντόκων γραμματίων.
3. Προσφορά καταθετικών προϊόντων με γνήσια αποταμιευτικά χαρακτηριστικά
Προτείνεται η προσφορά καταθετικών προϊόντων με γνήσια αποταμιευτικά χαρακτηριστικά. Μία εναλλακτική θα μπορούσε να έχει τη μορφή ενός «ρυθμιζόμενου» λογαριασμού ταμιευτηρίου, όπως εφαρμόζεται για παράδειγμα στο Βέλγιο. Πρόκειται για τους λογαριασμούς με fidelity premium. Σε αυτού του τύπου τους λογαριασμούς εφαρμόζονται δύο επιτόκια: ένα επιτόκιο βάσης και ένα προνομιακό επιτόκιο «πίστης». Το επιτόκιο βάσης εφαρμόζεται στο σύνολο του ποσού της κατάθεσης και, για ποσά που παραμένουν στον λογαριασμό για ένα έτος, εφαρμόζεται προνομιακό επιτόκιο. Λογαριασμοί αυτής της μορφής δίνουν κίνητρο στους καταθέτες να διατηρούν υψηλότερα υπόλοιπα στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς, κάτι που λειτουργεί και προς όφελος του τραπεζικού ιδρύματος, συμβάλλοντας στη ρευστότητά του. Ωστόσο, επειδή τουλάχιστον οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ενδέχεται να μη δεσμευθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, άνω των τριών μηνών, σε υψηλά επιτόκια προθεσμιακών εν μέσω αβεβαιότητας για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων της ΕΚΤ, με δεδομένο ότι από τον Ιούλιο του 2022 η ΕΚΤ δεν εκδίδει πλέον το forward guidance, μια ενδεχόμενη λύση θα ήταν η δημιουργία και προώθηση προϊόντων καθαρά αποταμιευτικού χαρακτήρα με προνομιακό επιτόκιο επιβράβευσης των καταθετών που τηρούν προκαθορισμένο ελάχιστο χρηματικό ποσό κατάθεσης και με τη μέγιστη δυνατή τυποποίηση. Άλλωστε, εκτιμάται ότι, κατά τη σύνταξη της έκθεσης, υπήρξε ενδιαφέρον από τις τράπεζες για αποταμιευτικά προϊόντα σταδιακής αποταμίευσης που στοχεύουν σε δεξαμενή καταθέσεων πρώτης ζήτησης. Με αυτόν τον τρόπο, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα θα μπορούσε, έστω και έμμεσα, να διαθέτει στο καταναλωτικό κοινό καταθετικά προϊόντα με γνήσια αποταμιευτικά χαρακτηριστικά, τα οποία, αφενός θα προσφέρουν υψηλότερα επιτόκια για το διακρατούμενο, αποταμιευόμενο, υπόλοιπό τους και, αφετέρου, θα παρέχουν μεγαλύτερη ευελιξία στον δικαιούχο του λογαριασμού ως προς τη δυνατότητα χρήσης των κεφαλαίων του σε σχέση με τις προθεσμιακές καταθέσεις, που επιβάλλουν δέσμευση του ποσού για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
4. Ενίσχυση της κινητικότητας των καταθετών μεταξύ τραπεζών
Η απραξία των τραπεζών ως προς την προσφορά υψηλότερων επιτοκίων συνδέεται με την έλλειψη κινητικότητας των καταθετών. Ο χρόνος που απαιτείται για τη διερεύνηση προτάσεων άλλων παρόχων, η πληθώρα της πληροφόρησης που ενδέχεται να δημιουργεί ανασφάλεια ως προς τη δυνατότητα τεκμηριωμένης αξιολόγησης και επιλογής, σε συνδυασμό με διάφορες γραφειοκρατικές και διοικητικές διευθετήσεις, μπορούν να λειτουργούν αποτρεπτικά για την επιλογή άλλου παρόχου. Η δημοσίευση στην ιστοσελίδα της ΤτΕ των επιτοκίων των προσφερόμενων καταθετικών και άλλων προϊόντων από τον Ιανουάριο του 2025 έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει προς όφελος της ενημέρωσης των καταθετών και, τελικά, της κινητικότητας, στο βαθμό που οι καταθέτες γνωρίζουν ότι τα στοιχεία αυτά δημοσιοποιούνται. Αντίστοιχη μπορεί να είναι και η συμβολή των ιστοσελίδων σύγκρισης επιτοκίων που δραστηριοποιούνται στην ελληνική αγορά.
Μία ενδεχόμενη λύση για τη μείωση του κόστους αναζήτησης των καταναλωτών, ώστε να επιλέγουν το πιο συμφέρον καταθετικό επιτόκιο, θα ήταν η επιβολή στις τράπεζες της υποχρέωσης να παρέχουν στους καταναλωτές μέσω των ιστοσελίδων τους τη δυνατότητα πρόσβασης αφενός στις συγκεκριμένες πληροφορίες από την ΤτΕ και αφετέρου σε κάποια ιστοσελίδα σύγκρισης επιτοκίων. Με αυτόν τον τρόπο, ο καταναλωτής θα έχει την ευχέρεια να συγκρίνει άμεσα το κατά περίπτωση προσφερόμενο επιτόκιο για το καταθετικό προϊόν της επιλογής του με το σύνολο των αντίστοιχων διαθέσιμων προϊόντων της αγοράς.
Σημαντικό ρόλο θα μπορούσαν να διαδραματίσουν επίσης οι ενώσεις καταναλωτών, ενημερώνοντας το καταναλωτικό κοινό, νοικοκυριά και επιχειρήσεις, μέσω διαφόρων διαύλων, και διευκολύνοντας την πρόσβαση τόσο στα στοιχεία των επιτοκίων των προσφερόμενων καταθετικών προϊόντων που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα της ΤτΕ, όπως αναφέρεται παραπάνω, όσο και στις ιστοσελίδες σύγκρισης επιτοκίων. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να διασφαλιστεί η ευρύτερη δυνατή διάχυση της συγκεκριμένης πληροφόρησης σε καταθέτες με διαφορετικά δημογραφικά χαρακτηριστικά, με τρόπο εύληπτο και σαφή.
Η φορητότητα του αριθμού λογαριασμού θα μπορούσε δυνητικά να είναι αποτελεσματική και να ενισχύσει τον ανταγωνισμό, εφόσον δεν περιορίζεται σε εθνικά σύνορα.
Εκτιμάται επίσης ότι η δημιουργία και εφαρμογή ενός συστήματος φορητότητας του αριθμού λογαριασμού, σε ευρωπαϊκό πάντα επίπεδο, θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες σημαντικού αριθμού καταναλωτών, ιδίως όταν αυτοί δεν έχουν τη δυνατότητα άλλων εναλλακτικών ενεργειών. Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία ενός αριθμού-ομπρέλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κάτω από τον οποίο ο καταθέτης θα μπορεί να εναλλάσσει όποτε θέλει ή χρειάζεται τον αριθμό του καταθετικού του λογαριασμού, διατηρώντας παράλληλα το ιστορικό των συναλλαγών του, θα μπορούσε σε έναν βαθμό να καλύψει το κενό που υπάρχει στις συναλλαγές ιδιωτών και επιχειρήσεων σε εθνικό και διασυνοριακό επίπεδο, με την επιφύλαξη ότι μια τέτοια λύση ενδεχομένως περιορίζεται στην επιλογή ενός μόνο τραπεζικού λογαριασμού.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την κλαδική αυτή έρευνα και το πλήρες κείμενο της τελικής έκθεσης, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της Επιτροπής Ανταγωνισμού: https://www.epant.gr/enimerosi/deposits.html
