Το ενιαίο δίκτυο τραύματος που σχεδιάζεται για στρατιωτικούς και πολίτες ξεκινά από το 401, με το Πρότυπο Κέντρο Τραύματος να λειτουργεί ως αφετηρία και με συμβολή από τη Βοστώνη και το Χάρβαρντ. Ο Γεώργιος Βέλμαχος περιγράφει τις συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, τον ρόλο του 401 και τον στόχο να οργανωθεί μια πιο ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των σοβαρών τραυματισμών στην Ελλάδα.
«Ευελπιστούμε το Πρότυπο Κέντρο Τραύματος στο 401, όπως και όσα στρατιωτικά κέντρα τραύματος δημιουργηθούν στο μέλλον, να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος του συστήματος εφημεριών, ώστε ορισμένες ημέρες της εβδομάδας οι πολίτες να διακομίζονται σε αυτά», δηλώνει στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας» ο καθηγητής Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Harvard και διευθυντής Τραύματος, Επείγουσας Χειρουργικής και Χειρουργικής Εντατικής Θεραπείας στο Massachusetts General Hospital της Βοστώνης, Δρ. Γεώργιος Βέλμαχος. Όπως αναφέρει, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη συνομιλίες μεταξύ των υπουργείων Υγείας και Εθνικής Άμυνας για τη δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου Κέντρων Τραύματος, που θα περιλαμβάνει στρατιωτικά νοσοκομεία και νοσοκομεία του ΕΣΥ.
Στόχος, όπως επισημαίνει, είναι η οργανωμένη αντιμετώπιση των σοβαρών τραυματισμών, ώστε να σώζονται ζωές και να αποτρέπονται μόνιμες αναπηρίες. Με συμβουλευτικό και οργανωτικό ρόλο στο εγχείρημα, ο διεθνώς διακεκριμένος χειρουργός εξηγεί μεταξύ άλλων γιατί το 401 αποτελεί την αφετηρία, πώς θα μεταφερθεί η τεχνογνωσία από τη Βοστώνη και τι προβλέπεται για την εκπαίδευση του προσωπικού.
Επίσης, αποκαλύπτει ποια νοσοκομεία ενδέχεται να ακολουθήσουν αμέσως μετά, ενώ αναφέρεται και στις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης στο τραύμα. Ο γιατρός που στην τρομοκρατική επίθεση στον Μαραθώνιο της Βοστώνης το 2013 πέτυχε μηδενική θνητότητα στους τραυματίες που διαχειρίστηκε, είναι μέλος της Εθνικής Επιτροπής Τραύματος του Υπουργείου Υγείας και έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στη θεσμοθέτηση 17 Κέντρων Τραύματος και δύο Παιδιατρικών το 2025.
«Θέλω να αφήσω πίσω μου ένα Εθνικό Σύστημα Τραύματος για τη χώρα μου, την Ελλάδα», τονίζει, συνοψίζοντας τον στόχο μιας προσπάθειας που υπηρετεί εδώ και δύο δεκαετίες.
Συνάντηση με τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας
Ερ: Πριν από μερικές μέρες συναντηθήκατε στη Βοστώνη με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια, για το Πρότυπο Κέντρο τραύματος στο 401. Τι πρόκειται να γίνει; Σε ποιο στάδιο βρίσκεται το εγχείρημα; Ποιος είναι ο δικός σας ρόλος; Και γιατί ο υπουργός έχει δηλώσει ότι μπορεί να είναι το πιο εξελιγμένο κέντρο στην Ευρώπη;
Απ: Το εγχείρημα ξεκίνησε πριν από περίπου δύο χρόνια, όταν τότε συζητήσαμε με τον κύριο Δένδια την ανάγκη δημιουργίας ενός Κέντρου Τραύματος για τις Ένοπλες Δυνάμεις. Χωρίς εκείνον δεν θα είχε γίνει τίποτα. Παρά το υψηλό επίπεδο τεχνολογίας και στελέχωσής τους, το σύστημα αντιμετώπισης τραύματος δεν ήταν εξίσου εξελιγμένο.
Για έναν στρατιωτικό που πηγαίνει στη μάχη, έχει τεράστια σημασία να γνωρίζει ότι, εάν τραυματιστεί σοβαρά, θα λάβει τη φροντίδα που χρειάζεται. Με τον υπουργό συζητήσαμε τη δυνατότητα να δημιουργηθεί ένα πολύ εξελιγμένο σύστημα και Κέντρο Τραύματος στις Ένοπλες Δυνάμεις. Ελπίζω να δημιουργηθούν περισσότερα, ώστε να δίνουμε τη σιγουριά στους ανθρώπους που προστατεύουν τη χώρα ότι, αν, ο μη γένοιτο, γίνει μια μεγάλη σύρραξη, θα έχουν την απαραίτητη περίθαλψη.
Ο δικός μου ρόλος είναι συμβουλευτικός και οργανωτικός, ώστε να προσφέρω τη γνώση που υπάρχει εδώ, από το Χάρβαρντ, από τα αμερικανικά Κέντρα Τραύματος, και να δημιουργηθεί κάτι ανάλογο στην Ελλάδα.
Ερ: Γιατί επιλέχθηκε το 401 ως αφετηρία;
Απ: Το 401 επιλέχθηκε για την κεντρική του θέση και τη χωροταξική του διαμόρφωση, που είναι ιδανική για την ανάπτυξη ενός Κέντρου Τραύματος. Διαθέτει άνετους χώρους για την προσγείωση ελικοπτέρων, τα οποία αποτελούν βασικό μέσο διακομιδής τραυματιών, πολύ καλή τεχνολογική υποδομή, που χρειάζεται περαιτέρω ανάπτυξη με επίκεντρο το τραύμα, και εξαιρετικά στελέχη, που με την κατάλληλη εκπαίδευση μπορούν να υποστηρίξουν την αρχική λειτουργία του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα υπόλοιπα στρατιωτικά νοσοκομεία δεν έχουν αντίστοιχες δυνατότητες. Είμαστε βέβαιοι ότι πολύ σύντομα θα επεκταθούμε και σε άλλα, ώστε να καλυφθεί επαρκώς όλη η χώρα.
Τα αμέσως επόμενα στρατιωτικά νοσοκομεία
Ερ: Ποια θα είναι τα επόμενα;
Απ: Το 401 είναι δίπλα στο 251 της Αεροπορίας, οπότε δεν χρειαζόμαστε δύο Κέντρα Τραύματος το ένα δίπλα στο άλλο. Το Ναυτικό Νοσοκομείο (ΝΝΑ) έχει υποδομές, τις οποίες στο μέλλον θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε, παρόλο που η πρόσβαση είναι λίγο πιο δύσκολη, ιδιαίτερα για ελικόπτερα. Και το 424, στη Θεσσαλονίκη για να εξυπηρετείται η Βόρεια Ελλάδα. Το 401, όμως, αποτελεί ιδανική αφετηρία για την ανάπτυξη του συστήματος τραύματος των Ενόπλων Δυνάμεων.
Από τη Βοστώνη στην Ελλάδα: Εκπαίδευση και δοκιμασμένα πρωτόκολλα
Ερ: Ποια θα είναι η συμβολή του Χάρβαρντ. Σε ποια βάση θα γίνει η συνεργασία με το δικό σας κέντρο Τραύματος;
Απ: Η συνεργασία θα είναι αμφίδρομη, με επαγγελματίες από εδώ να έρχονται στην Ελλάδα και συναδέλφους από την Ελλάδα να έρχονται στη Βοστώνη για εκπαίδευση.
Ερ: Θα μεταφερθούν και αμερικανικά πρωτόκολλα που δεν εφαρμόζονται σήμερα στην Ελλάδα;
Απ: Απολύτως. Θα αξιοποιήσουμε πρωτόκολλα, τόσο από το Αμερικανικό Κολλέγιο Χειρουργών, όσο και ιδιαίτερα, από το δικό μου Κέντρο Τραύματος, που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά και θα τα προσαρμόζουμε στα ελληνικά δεδομένα.
Ερ: Το Κέντρο θα εξυπηρετεί αποκλειστικά στρατιωτικούς, ή θα δέχεται και πολίτες, όπως θύματα σοβαρών τροχαίων; Θα ενταχθεί στο Εθνικό Σύστημα Διαχείρισης Τραύματος;
Απ: Βεβαίως, αυτός είναι ο σκοπός, για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, ένα Κέντρο με τέτοιες δυνατότητες και τεχνογνωσία πρέπει να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε όλους τους Έλληνες, όχι μόνο στους στρατιωτικούς. Δεύτερον, σε καιρό ειρήνης τα περιστατικά τραύματος στον στρατιωτικό τομέα είναι περιορισμένα. Η υποδοχή πολιτών θα επιτρέπει στο προσωπικό να ασκεί καθημερινά την επιστήμη του, να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να διατηρεί υψηλό επίπεδο ετοιμότητας. Άρα θα πρέπει να συμμετέχουν στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, ώστε να υποδέχονται τραυματίες από τον πολιτικό τομέα.
Συνομιλίες υπουργείων Άμυνας και Υγείας
Ερ: Έχετε συμβάλει προσωπικά στον σχεδιασμό του Εθνικού Συστήματος Τραύματος, ως μέλος της αρμόδιας επιτροπής του υπουργείου Υγείας. Το 2025 θεσμοθετήθηκαν 17 Κέντρα Τραύματος και δύο Παιδιατρικά. Το νέο Πρότυπο Κέντρο Τραύματος στο 401 θα λειτουργήσει ανεξάρτητα, ή θα υπάρξει κάποια διασύνδεση;
Απ: Ευελπιστούμε το Πρότυπο κέντρο του 401, όπως και όσα στρατιωτικά κέντρα τραύματος δημιουργηθούν στο μέλλον, να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος του συστήματος εφημεριών. Να ενταχθούν, δηλαδή, στην εναλλαγή των εφημερευόντων νοσοκομείων, ώστε ορισμένες ημέρες της εβδομάδας οι πολίτες να διακομίζονται σε αυτά. Συνομιλίες προς αυτή την κατεύθυνση, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη μεταξύ των υπουργείων Υγείας και Εθνικής Άμυνας, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ενιαίο δίκτυο Κέντρων Τραύματος, που θα περιλαμβάνει και τα στρατιωτικά και τα νοσοκομεία του ΕΣΥ.
Από τη νομοθέτηση στην πράξη – Πού βρίσκονται Αττικόν και Ευαγγελισμός
Ερ: Σε ποια φάση βρίσκονται τα κέντρα τραύματος που έχουν ήδη θεσμοθετηθεί;
Απ: Βρίσκονται στη φάση υλοποίησης και σταδιακά στελεχώνονται. Ο σχεδιασμός ήταν δύσκολος και χρειάστηκε χρόνια. Προσωπικά, μιλώ εδώ και 20 χρόνια για την ανάγκη δημιουργίας ενός Εθνικού Συστήματος Τραύματος στην Ελλάδα, ώστε να σωθούν πολλές ζωές, ιδιαίτερα νέων ανθρώπων. Ούτε η νομοθέτηση ούτε ο σχεδιασμός ήταν απλές διαδικασίες. Κάποια βρίσκονται ήδη στα πρώτα στάδια λειτουργίας τους και σταδιακά θα ακολουθήσουν τα υπόλοιπα.
Όπως πχ το Αττικόν βρίσκεται σε αρκετά καλή φάση, με επικεφαλής της προσπάθειας τον καθηγητή Χειρουργικής κύριο Παντελή Βασιλείου, έναν από τους οργανωτές του Εθνικού Συστήματος Τραύματος και πρόεδρο της Εθνικής Επιτροπής Τραύματος. Ο Ευαγγελισμός βρίσκεται επίσης, σε πολύ καλό στάδιο και είναι ιδιαίτερα καλά στελεχωμένος.
Το βαρύ τίμημα του τραύματος σε ζωές και μόνιμες αναπηρίες
Ερ: Υπάρχουν δεδομένα για το πόσες ζωές θα μπορούσε να σώσει ένα τέτοιο Κέντρο στην Ελλάδα;
Απ: Δεν διαθέτουμε επαρκείς βάσεις δεδομένων για το τραύμα. Υπολογίζουμε, ανάλογα με τα στοιχεία που εξετάζουμε, ότι στην Ελλάδα πεθαίνουν κάθε χρόνο από 2.000 έως 5.000 άνθρωποι από τροχαία, πτώσεις και διαπροσωπική βία. Πρόκειται κυρίως για νέους, καθώς το τραύμα είναι η πρώτη αιτία θανάτου στις ηλικίες έως 45 ετών.
Εκτιμούμε ότι όσοι μένουν με αναπηρίες, συχνά μόνιμες, είναι τουλάχιστον δεκαπλάσιοι. Αντιλαμβάνεστε, επομένως, πόσο σημαντική μπορεί να είναι η συμβολή ενός οργανωμένου συστήματος τραύματος, τόσο στην αποτροπή θανάτων όσο και στην πρόληψη μόνιμων αναπηριών.
Οι τρεις αλλαγές που χρειάζεται η Ελλάδα
Ερ: Εάν μπορούσατε να αλλάξετε αύριο τρία πράγματα στον τρόπο αντιμετώπισης των σοβαρών τραυματισμών στην Ελλάδα, ποια θα ήταν αυτά;
Απ: Πρώτον, την προνοσοκομειακή φροντίδα. Έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, αλλά χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση, ιδιαίτερα στις απομακρυσμένες ηπειρωτικές περιοχές και στα νησιά. Η γεωγραφική διαμόρφωση της χώρας απαιτεί εξελιγμένες τεχνικές και εξειδικευμένο προσωπικό. Δεύτερον, την εξειδίκευση. Η χειρουργική τραύματος δεν υπάρχει ως αναγνωρισμένη ειδικότητα στην Ελλάδα. Χρειαζόμαστε ανθρώπους με ειδική εκπαίδευση στη φροντίδα αυτών των ασθενών. Τρίτον, την αποκατάσταση, έναν τομέα στον οποίο υστερούμε.
Η φροντίδα του τραυματία δεν τελειώνει με την αντιμετώπιση της οξείας φάσης. Μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες ή και μήνες αποκατάστασης σε εξειδικευμένα κέντρα, τα οποία σήμερα σπανίζουν στην Ελλάδα.
Ερ: Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να βοηθήσει τους γιατρούς να προβλέψουν ποιος τραυματίας κινδυνεύει περισσότερο, ή να λάβουν ταχύτερα κρίσιμες αποφάσεις; Πόσο κοντά βρισκόμαστε σε αυτή την πραγματικότητα;
Απ: Είμαστε πολύ κοντά. Η ομάδα μου ασχολείται με την τεχνητή νοημοσύνη από το 2015 και, σε συνεργασία με μια εξαιρετική ομάδα του MIT, έχουμε δημοσιεύσει πολλές μελέτες για τη συμβολή της στην πρόγνωση και, ακόμη περισσότερο, στη θεραπεία. Δεν θέλουμε φυσικά να αντικατασταθούν οι γιατροί, ή οι νοσηλεύτριες.
Στόχος μας είναι να υποστηρίξουμε τους γιατρούς και το νοσηλευτικό προσωπικό. Εκτιμώ ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μας βοηθήσει να ενημερώνουμε καλύτερα τους ασθενείς και τις οικογένειές τους για την πιθανή εξέλιξη της κατάστασής τους, αλλά κυρίως να καθοδηγούμαστε στην επιλογή θεραπευτικών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα σε δύσκολα περιστατικά.
Πέρα από τα ελικόπτερα και τις υποδομές, το στοίχημα είναι ο συντονισμός
Ερ: Σήμερα, όταν ένας πολυτραυματίας μεταφέρεται σε ελληνικό νοσοκομείο, ποια είναι τα βασικά κενά στην αντιμετώπισή του; Οι καθυστερήσεις, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και συντονισμού, ή η απουσία οργανωμένων Κέντρων Τραύματος και υποδομών, όπως τα ελικοδρόμια;
Απ: Τα αναφέρατε όλα. Θα σταθώ, όμως, στο σημαντικότερο: το τραύμα είναι πολύπλοκο και απαιτεί τη συνεργασία πολλών ειδικοτήτων — νευροχειρουργών, ορθοπαιδικών, γενικών χειρουργών, ψυχολόγων, επεμβατικών ακτινολόγων, εντατικολόγων, νοσηλευτικού προσωπικού κλπ. Χρειαζόμαστε ελικόπτερα, ελικοδρόμια και ασθενοφόρα, αλλά πάνω απ’ όλα ένα οργανωμένο σύστημα το οποίο να διαθέτει εξειδικευμένα μέλη που να λειτουργούν με άριστο συντονισμό.
Ερ: Γιατί αφιερώσατε τη ζωή σας στο τραύμα και τι θα θέλατε να αφήσετε πίσω σας όταν σταματήσετε να εργάζεστε;
Απ: Επέλεξα το τραύμα γιατί έχει τεράστιο και συνεχές ενδιαφέρον για τον χειρουργό: κανένας ασθενής δεν είναι ίδιος με τον προηγούμενο. Έχεις τη δυνατότητα να σώσεις έναν άνθρωπο που ήταν υγιής πριν τραυματιστεί και να τον βοηθήσεις να επιστρέψει πλήρως υγιής στην κοινωνία.
Πάνω απ’ όλα, όμως, το τραύμα εκφράζει μια σχεδόν ρομαντική αντίληψη της ιατρικής, όπως θα έπρεπε να ασκείται: χωρίς διακρίσεις ανάμεσα σε φτωχούς και πλούσιους, ανεξαρτήτως φυλής. Οποιοσδήποτε μπορεί να τραυματιστεί. Και ο χειρουργός τραύματος μπορεί να προσφέρει σε όλους, χωρίς εξαιρέσεις. Θέλω να αφήσω πίσω μου ένα εθνικό σύστημα τραύματος για τη χώρα μου, την Ελλάδα, με σκοπό να μπορέσουμε να σώσουμε πολλές ζωές, ιδιαίτερα νέων ανθρώπων, οι οποίοι αν σωθούν, αν αποθεραπευθούν θα προσφέρουν ξανά στην κοινωνία.
