Η κακοποίηση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης εμφανίζεται συχνά ως ένα μοτίβο βίας που ξεκινά ή κλιμακώνεται όταν η γυναίκα μένει έγκυος. Τρεις γυναίκες μιλούν στο in για όσα έζησαν, περιγράφοντας εμπειρίες που έθεσαν σε κίνδυνο τη δική τους ζωή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, και του εμβρύου.
Τον Νοέμβριο του 2019 ο πρόεδρος της Ελληνικής Ιατροδικαστικής Εταιρείας, Γρηγόρης Λέων, μίλησε σε ημερίδα με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κατά της Βίας εναντίον των Γυναικών. Τότε είχε επισημάνει ότι η σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική και λεκτική κακοποίηση που υφίσταται μια γυναίκα από τον σύντροφό της πριν από την εγκυμοσύνη, στη μεγαλύτερη πλειονότητα των περιπτώσεων, συνεχίζεται και κατά τη διάρκειά της.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι ο χαρακτηρισμός της εγκυμοσύνης ως «ανεπιθύμητης», αλλά και η περίοδος της κύησης και της λοχείας, μπορεί να πυροδοτήσουν βίαιη συμπεριφορά από τον σύντροφο, η οποία συνήθως δεν αποκαλύπτεται λόγω «ντροπής και φόβου για αντίποινα». Είχε σημειώσει ακόμη πως περίπου μία στις 16 γυναίκες στην Ελλάδα πέφτει θύμα ενδοοικογενειακής βίας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή της ίδιας και του εμβρύου, ενώ είχε τονίσει ότι οι γυναίκες με ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη είναι «τρεις φορές πιο πιθανό να βιώσουν κακοποίηση από τον σύντροφό τους σε σχέση με τις γυναίκες με προγραμματισμένη εγκυμοσύνη».
Οι ιατροδικαστές, όπως είχε εξηγήσει, παραθέτουν ορισμένα γνωστά στοιχεία, χωρίς όμως να γνωρίζουν την πλήρη διάσταση του προβλήματος. Ο πραγματικός αριθμός των γυναικών που κακοποιούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν είναι γνωστός, καθώς οι γυναίκες συχνά διστάζουν να μιλήσουν από ντροπή και φόβο. Πολλές φορές, μάλιστα, πηγαίνουν στον γιατρό συνοδευόμενες από τον σύντροφό τους, γεγονός που λειτουργεί αποτρεπτικά, ενώ ως αιτία είχε αναφέρει ακόμη και τη ζήλια του συντρόφου προς το έμβρυο.
Τα γνωστά θύματα
Τον Ιανουάριο του 2024 βρέθηκε το πτώμα της Γεωργίας Μουράτη μέσα σε μπαούλο, το οποίο είχαν εγκαταλείψει ο σύντροφός της και ένας φίλος του σε δασική περιοχή στη Θεσσαλονίκη. Η γυναικοκτονία της Γεωργίας συνέβη την Πρωτοχρονιά, όταν ο σύντροφός της και ο φίλος του την κατακρεούργησαν και τη λήστεψαν, ενώ η γυναίκα διένυε τον τρίτο μήνα της εγκυμοσύνης της.
Τον Οκτώβριο του 2025 μια γυναίκα που ήταν έγκυος στον 3ο μήνα μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο με περισσότερα από 110 τραύματα. Ο 43χρονος σύζυγός της της επιτέθηκε με αιχμηρό αντικείμενο, συγκεκριμένα πιρούνι, χτυπώντας την στο πρόσωπο, στα χέρια και στην κοιλιακή χώρα, με σκοπό, σύμφωνα με τις ιατρικές αναφορές, να της προκαλέσει μόνιμη τύφλωση.
Τον Φεβρουάριο του 2026, στον Κολωνό, σημειώθηκε ακόμη μία γυναικοκτονία. Η Νεκταρία δεν ήταν έγκυος, όμως έπασχε από σοβαρή ηπατική νόσο και εκείνη και ο σύντροφός της πίστευαν ότι διένυε τον τέταρτο μήνα της εγκυμοσύνης της. Η γυναίκα βρέθηκε νεκρή στο σπίτι τους, ενώ ο σύντροφός της ισχυρίστηκε αρχικά στις αρχές ότι «έπεσε από τις σκάλες». Η ιατροδικαστική εξέταση έδειξε αμέσως ότι έφερε βαριά χτυπήματα στο κεφάλι και την πλάτη, τα οποία δεν δικαιολογούνταν από πτώση, οδηγώντας στη σύλληψή του.
Τον Ιούλιο του 2026, μία ανάπηρη γυναίκα σε προχωρημένη εγκυμοσύνη κακοποιήθηκε βάναυσα από τον πρώην σύντροφό της επειδή αρνήθηκε να κάνει άμβλωση. Ο δράστης τη χτυπούσε με μανία, κλωτσώντας και πιέζοντας με το γόνατο την κοιλιακή της χώρα. Η γυναίκα μεταφέρθηκε σε σοβαρή κατάσταση στο νοσοκομείο «Αττικόν», όπου υποβλήθηκε σε επείγουσα καισαρική τομή, όμως το έμβρυο δεν επιβίωσε λόγω των τραυμάτων.
Τον Ιούνιο του 2026 δολοφονήθηκε η Βασιλική στην Καλαμάτα, έπειτα από μεγάλο διάστημα συστηματικής κακοποίησης. Οι μαρτυρίες και το χρονικό της βίας δείχνουν ότι ο γυναικοκτόνος σύζυγός της είχε ξεκινήσει να τη χτυπά συστηματικά από την περίοδο που εκείνη ήταν έγκυος.
Σε σειρά μαρτυριών για την έμφυλη βία στην Ελλάδα που έχει καταγράψει η δημοσιογραφική ομάδα The Manifold, συναντούμε δύο χαρακτηριστικές αφηγήσεις γυναικών:
Η πρώτη περιγράφει την αρχή μιας πολυετούς κακοποίησης που συνεχίστηκε για χρόνια. «Την πρώτη φορά ήταν μερικά χτυπήματα. Όταν ήμουν έγκυος. Μετά γίνανε πολλές γροθιές στο κεφάλι, πάντα στο κεφάλι και προσπαθούσε πάντα να με χτυπήσει εκεί που ήταν τα μαλλιά μου, για να μη φαίνονται οι μώλωπες μετά. Όταν το παιδί μας ήταν περίπου έξι μηνών, μπήκαμε στο lockdown του covid. Ήταν όλα αυτά εν μέσω lockdown γινόντουσαν κιόλας. Και εκεί ήταν που ξεκίνησε το μεγάλο πανηγύρι. Να με κακοποιεί γιατί ήξερε ότι δεν μπορούσαμε να πάμε πουθενά. Ήμασταν όλη μέρα μέσα στο σπίτι παγιδευμένοι».
Η δεύτερη περιγράφει επίσης μια χρόνια κατάσταση κακοποίησης που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης: «Τα πράγματα στην εγκυμοσύνη δεν ήταν τόσο εύκολα. Πέρασα πάρα πολύ δύσκολα. Ήταν υπερβολικά ζηλιάρης και εκρηκτικός, τοξικός, επιθετικός. Σήκωνε χέρι. Έχω περάσει πάρα πολλές φορές ιατροδικαστή. Κόντεψα να χάσω το παιδί στην εγκυμοσύνη μου στον πέμπτο μήνα. Τυχαία είδε κάποια σημάδια στο λαιμό μου η οδοντίατρος. Με σύστησε σε μια ψυχολόγο. Έκανα εκεί μια συνεδρία, είδε τα σημάδια και τους μώλωπες. Μου είπε ότι δεν μπορεί να βγει έτσι η εγκυμοσύνη, ότι κινδυνεύει το μωρό γιατί ήμουν πολύ μικρή και το πέρναγα ότι μ’ αγαπάει και ότι σηκώνει χέρι. Ήμουν μικρή σε ηλικία, δεν είμαι στην κατάσταση που είμαι τώρα που αν συμβεί κάτι τέτοιο αντίστοιχο στο παιδί μου από την πρώτη στιγμή θα του πω στοπ. Το προσπάθησα όμως πάρα πολύ για να σώσω το γάμο μου και να είμαστε οικογένεια, γιατί έχω μεγαλώσει σε οικογένεια σωστή, που είναι αγαπημένοι οι γονείς μου και εγώ με τον αδερφό μου φυσικά. Αυτό λοιπόν για να το βοηθήσω να σώσουμε το σπίτι μας και το γάμο μας. Γιατί όπως σας είπα ήμουν έγκυος εκείνο το διάστημα. Απευθυνθήκαμε σε μια ψυχολόγο, κάναμε κάποιες συνεδρίες από κοινού για να δουλέψει το θυμό του». Όμως, η βία δεν σταμάτησε.
Η βία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι μία από τις πιο «σκοτεινές» μορφές της έμφυλης βίας, επειδή θέτει σε άμεσο κίνδυνο τη μητέρα και το έμβρυο και επειδή η εγκυμοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο ελέγχου της συντρόφου από τον κακοποιητικό σύντροφο.
Οι έγκυες γυναίκες που υφίστανται σωματική βία έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αποβάλουν ή να γεννήσουν νεκρό έμβρυο λόγω τραυματικής αποκόλλησης του πλακούντα. Επίσης, το έντονο ψυχολογικό στρες και τα σωματικά χτυπήματα οδηγούν σε έκκριση ορμονών που προκαλούν πρόωρους σπασμούς της μήτρας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), τα Ηνωμένα Έθνη (UN Women) και έρευνα του 2024 από το CDC, η εγκυμοσύνη είναι περίοδος εξαιρετικά υψηλού κινδύνου, καθώς η βία συχνά είτε εμφανίζεται για πρώτη φορά είτε κλιμακώνεται ραγδαία.
Η Κική Πετρουλάκη, ιδρυτικό μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Κατά της Βίας, εξηγεί ότι υπάρχει ο μύθος πως οι κακοποιητικοί σύντροφοι δεν αγγίζουν έγκυες γυναίκες. Αντίθετα, όπως λέει, η εγκυμοσύνη συχνά λειτουργεί ως τρόπος χειραγώγησης της γυναίκας, καθώς απρογραμμάτιστες εγκυμοσύνες συμβαίνουν συχνά νωρίς στη σχέση ή όταν η γυναίκα έχει αρχίσει να αντιλαμβάνεται ότι βρίσκεται σε μη υγιή, κακοποιητική σχέση και σκέφτεται να χωρίσει.
Τα στοιχεία, όπως αναφέρει, δείχνουν ότι η βία στην εγκυμοσύνη δεν είναι τυχαίο γεγονός αλλά μοτίβο. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, 1 στις 4 έως 1 στις 10 έγκυες γυναίκες παγκοσμίως υφίσταται σωματική, σεξουαλική ή ψυχολογική βία από τον σύντροφό της κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, με το ποσοστό να μεταβάλλεται ανάλογα με την περιοχή και το οικονομικό ή κοινωνικό πλαίσιο. Για το 30% των γυναικών που κακοποιούνται σε μια σχέση, ο πρώτος ξυλοδαρμός ή η πρώτη σοβαρή επίθεση συμβαίνει αφού μείνουν έγκυες, σύμφωνα με τον ΠΟΥ.
Οι δράστες, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, συχνά αντιδρούν βίαια επειδή νιώθουν ότι χάνουν τον έλεγχο πάνω στο σώμα και την προσοχή της γυναίκας, η οποία πλέον στρέφεται στο παιδί. Μελέτες στις ΗΠΑ που πραγματοποίησε το CDC δείχνουν ότι η γυναικοκτονία είναι η κορυφαία αιτία θανάτου για τις έγκυες γυναίκες, ξεπερνώντας ακόμη και επιπλοκές της κύησης και του τοκετού, όπως η αιμορραγία και η προεκλαμψία. Σύμφωνα με το UNODC, περίπου το 60% των γυναικοκτονιών παγκοσμίως διαπράττεται από συντρόφους ή μέλη της οικογένειας, με τις περιόδους εγκυμοσύνης ή πρόσφατου τοκετού να καταγράφουν τις πρώτες πολύ βίαιες εξάρσεις.
Αναζητήσαμε στοιχεία για την Ελλάδα, όμως ούτε το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Κατά της Βίας ούτε το Κέντρο Διοτίμα μπόρεσαν να τα διαθέσουν. «Δεδομένα δεν έχουμε στην Ελλάδα ούτε από νοσοκομεία, ούτε από το δικαστικό σύστημα, παρόλο που η ενδοοικογενειακή σωματική βλάβη σε βάρος εγκύου θεωρείται επιβαρυντική συνθήκη (Ν.3500/2006, άρ. 6, παρ. 3), δηλαδή αυξάνει την ποινή» λέει η κ. Πετρουλάκη. «Προσέξτε βέβαια πως το αδίκημα δεν είναι η άσκηση σωματικής βίας αλλά η βλάβη, εάν έχει επέλθει και εάν μπορεί να την αποδείξει το θύμα της βίας όταν και εάν θα γίνει το δικαστήριο».
Την ίδια επισήμανση είχε κάνει και ο Γρηγόρης Λέων το 2019: δεν ξέρουμε τον πραγματικό αριθμό.
Στις 7 Οκτωβρίου, ο Guardian δημοσίευσε ρεπορτάζ με ανησυχητικά στοιχεία για τη βία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης στη Μεγάλη Βρετανία. Εκείνο που προκαλεί επίσης προβληματισμό είναι η ελπίδα ότι «το μωρό θα τον άλλαζε».
Σύμφωνα με τον Guardian, κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 20.000 υποθέσεις κακοποίησης εγκύων γυναικών. Η Lauren Seager-Smith, διευθύνουσα σύμβουλος του οργανισμού For Baby’s Sake, τονίζει ότι «η εγκυμοσύνη δεν προκαλεί την κακοποίηση», αλλά επισημαίνει πως μπορεί να αποτελέσει πλαίσιο μέσα στο οποίο αυξάνονται οι κακοποιητικές συμπεριφορές, όπως ο έλεγχος, η απομόνωση, ο οικονομικός έλεγχος και η πίεση γύρω από τα αναπαραγωγικά δικαιώματα.
Η Elaha Walizadeh, ανώτερη διευθύντρια προγράμματος στη Refuge, τη μεγαλύτερη εξειδικευμένη οργάνωση για την ενδοοικογενειακή κακοποίηση στο Ηνωμένο Βασίλειο, αναφέρει ότι μεταξύ 2024 και 2025 το 14% των γυναικών που χρησιμοποίησαν τις υπηρεσίες της δήλωσαν πως ήταν έγκυες, αλλά πιστεύει ότι αυτό είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Παράλληλα, σημειώνει ότι, παρότι οι γυναίκες έρχονται σε μεγαλύτερη επαφή με επαγγελματίες υγείας στην εγκυμοσύνη, πολλές περιπτώσεις δεν εντοπίζονται επειδή δεν υπάρχει η κατάλληλη εκπαίδευση για αναγνώριση των σημαδιών.
Θύμα βίας που μίλησε στον Guardian περιγράφει ανάλογη εμπειρία. Η Evie λέει ότι έμεινε έγκυος πολύ νωρίς στη σχέση, ότι ο πρώην σύντροφός της τής έκανε έντονο love bombing και πως τελικά άσκησε βία πάνω της στον 7ο μήνα της κύησης. Η πίεση, ο έλεγχος και η ζήλια είχαν ξεκινήσει νωρίτερα και κορυφώθηκαν τότε.
«Νιώθω σαν να πέθανα και το σώμα μου απλώς συνέχισε να ζει», λέει η Evie για το τέλος της εγκυμοσύνης της και τους πρώτους μήνες της μητρότητας. Παραδέχεται ότι κουβαλά πολλές ενοχές και ότι είναι σε συνεχή υπεργρήγορση, ενώ αναρωτιέται ακόμη γιατί ξεκίνησε η κακοποίηση. Πιστεύει πως ο σύντροφός της θεώρησε στην αρχή ότι η εγκυμοσύνη θα τη δέσει περισσότερο κοντά του, όμως στη συνέχεια όλη η προσοχή στράφηκε στο μωρό.
Ο Δρ Πάνος Βυθούλκας, επικεφαλής περιγεννητικός κλινικός ψυχολόγος στο North London NHS Foundation Trust, λέει ότι αυτό είναι συχνό φαινόμενο. Το μωρό εισάγει στη σχέση ένα ακόμη άτομο, του οποίου οι ανάγκες πρέπει να αναγνωριστούν, και κάποιος που θέλει να ελέγχει τη σύντροφό του μπορεί να βιώσει αυτή την αλλαγή ως απειλή για τη θέση του, την προσοχή που λαμβάνει ή την εξουσία του. Όπως εξηγεί, οι θύτες συχνά ενοχλούνται από την προσοχή στην εγκυμοσύνη ή βιώνουν το μωρό ως αντίζηλο, ενώ η ανάγκη της γυναίκας για ξεκούραση, υποστήριξη ή η επιλογή της να μην κάνει σεξ μπορεί να εκληφθεί ως απόρριψη ή αμφισβήτηση της εξουσίας τους.
Τρεις γυναίκες μιλούν στο in
Τρεις γυναίκες δέχτηκαν να περιγράψουν στο in την τραυματική τους εμπειρία. Οι ιστορίες τους, παρότι διαφορετικές, μοιάζουν σε πολλά σημεία με όσα προηγούνται και επιβεβαιώνουν το σταθερό μοτίβο της βίας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης: σταδιακή εξέλιξη, αιφνίδια κορύφωση και κίνδυνος για τη ζωή της μητέρας και του εμβρύου.
Η πρώτη ιστορία είναι διαφορετική από τις άλλες, καθώς η Κατερίνα κακοποιήθηκε από τα πεθερικά της με την ανοχή του συζύγου της.
«Η περίοδος της εγκυμοσύνης μου ήταν πολύ δύσκολη», λέει η Κατερίνα. «Με τραμπούκιζαν διαρκώς, ότι είμαι άχρηστη, χαζή. Έμεναν στο σπίτι κάτω από εμάς. Είχα πάει με τον πρώην σύζυγό μου σε ψυχολόγο και του έγινε η επισήμανση ότι πρέπει να απομακρυνθώ από το περιβάλλον της οικογένειάς του, γιατί κινδυνεύουμε εγώ και το μωρό. Αυτός δεν έκανε τίποτα. Τελικά, έπαθα προεκλαμψία και κόντεψα να πεθάνω».
«Αλλά το χειρότερο ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της λοχείας. Η πεθερά μου ερχόταν και έπαιρνε το μωρό απροειδοποίητα, δεν ήξερα πού είναι. Της ζήτησα κάποια στιγμή να με ενημερώνει. Ανέβηκε πάνω στο σπίτι μου και επί εφτά ώρες ήταν πάνω από το κεφάλι μου και με έβριζε: άχρηστη, ηλίθια, “που με έκαναν άνθρωπο”. Επί εφτά ώρες.
«Δύο χρόνια αργότερα είχαμε μία διαφωνία με τα πεθερικά μου. Ακούω ποδοβολητά και ανοίγει η πόρτα, ορμάνε μέσα, ο πεθερός μου με γρονθοκοπεί και η πεθερά μου ουρλιάζει μπροστά στο σύζυγό μου ο οποίος παραμένει αμέτοχος “να τη σκοτώσουμε, την καριόλα!”».
«Πήγα στο αστυνομικό τμήμα να καταθέσω μήνυση. Ο αξιωματικός υπηρεσίας με ρώτησε αν θέλω να περάσω τη νύχτα στο κελί με τον πεθερό μου, γιατί σίγουρα θα μου έκανε μήνυση και εκείνος και θα έπρεπε να μας συλλάβει και τους δύο και να μας βάλει στο ίδιο κελί. Φοβήθηκα και έφυγα. Όταν γύρισα, βρήκα την πεθερά μου, αυτή την καλοβαλμένη κυρία των βορείων προαστίων, στη μέση του δρόμου να λέει στη γειτονιά ότι είμαι τρελή και πρέπει να μου πάρουν το παιδί».
Η Κατερίνα έχει, ευτυχώς, πάρει διαζύγιο.
Η ιστορία της Ηλιάνας ξεκινά με μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. «Εγώ ήμουν σχεδόν 21, αυτός πολύ μεγαλύτερος. Μέντορας. Με κορόιδεψε ότι προσέχει, ότι αποκλείεται να μείνω έγκυος και με άφησε έγκυο επίτηδες», λέει.
«Όταν το διαπίστωσα, του είπα ότι θα κάνω άμβλωση. Εκείνη τη νύχτα με χτύπησε τόσο πολύ, που δεν ξέρω πώς δεν πέθανα, ούτε πώς δεν απέβαλα».
«Η άμβλωση θα γινόταν λίγες εβδομάδες αργότερα, επειδή διαπίστωσα την εγκυμοσύνη σε πολύ αρχικό στάδιο και τότε έπρεπε να συμπληρωθεί ένα χρονικό διάστημα πριν την άμβλωση. Μου έλεγε ότι σκοτώνω το παιδί του. Οδηγούσε μηχανή και προσπάθησε να με ρίξει. Να φανεί σαν ατύχημα».
«Ήταν δύσκολο να αποδεσμευτώ από εκείνον. Ήμουν πολύ μικρή, φοβόμουν κιόλας. Είμαι τυχερή που έφυγα πριν με σκοτώσει».
Η Ηλιάνα κατάφερε να ξεφύγει και έκτοτε βοηθά και άλλες γυναίκες, που είναι θύματα και επιζώσες έμφυλης βίας.
Η ιστορία της Μαρίας αφορά επίσης εγκυμοσύνη, ψυχολογική βία και απειλές. «Παντρεύτηκα χωρίς την οικογένειά μου εκεί. Μου έλεγε ότι θα σκοτώσει τους γονείς μου και τον αδερφό μου και με απέκοψε από όλους», λέει.
«Όταν έμεινα έγκυος, η ψυχολογική βία αυξήθηκε. Με απειλούσε διαρκώς, μου έλεγε ότι θα μου πάρει το παιδί μου. Άρχισα να εύχομαι να πεθάνω και να σκέφτομαι την αυτοκτονία».
«Έγκυος νοσηλεύτηκα σε δημόσια ψυχιατρική κλινική με κατάθλιψη συνοδευόμενη από αυτοκτονικό ιδεασμό. Δεν ήμουν η μόνη έγκυος εκεί».
Η Μαρία βρέθηκε να παλεύει με τον «νόμο Τσιάρα» για τη συνεπιμέλεια, δηλαδή τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου του 2021, προκειμένου να μη χάσει το παιδί της.
«Χρησιμοποίησε εναντίον μου την εισαγωγή μου στην ψυχιατρική κλινική για να δείξει ότι είμαι επικίνδυνη και ακατάλληλη να μεγαλώσω το παιδί μου. Ενώ ο λόγος που αρρώστησα ήταν η κακοποίηση που είχα από εκείνον!»
Την Πέμπτη, 22 Οκτωβρίου, το δικαστήριο αποφάσισε ότι η Μαρία κερδίζει την επιμέλεια της κόρης της.
