Η αρχαία ιαπωνική τέχνη της ικεμπάνα ξανασυστήνεται στο ελληνικό κοινό μέσα από τη ματιά της Ιωάννας Χαρίτου-Μπάρτσικ, η οποία τη χαρακτηρίζει «σαν ένα είδος ζωγραφικής με λουλούδια». Η πρόεδρος του Ελληνικού Συλλόγου Ανθοδετικής Ikebana της σχολής Ohara εξηγεί ότι η σύνθεση ξεκινά από τα κλαδιά και όχι από τα άνθη.
Όταν θέλει να φτιάξει μια σύνθεση ικεμπάνα, η πρώτη της κίνηση είναι να βγει στον κήπο ή να πάει στην ύπαιθρο ή σε ένα δάσος. Κι αυτό γιατί η συγκεκριμένη ιαπωνική τέχνη ανθοδετικής δεν αρχίζει από τα λουλούδια, αλλά από τα κλαδιά που μπορεί να βρει κανείς στη φύση, τα οποία δίνουν στη σύνθεση δύναμη, αρμονία και ισορροπία, όπως λέει η κα Χαρίτου-Μπάρτσικ, που έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με το παράσημο του Τάγματος του Ανατέλλοντος Ηλίου, Χρυσών και Αργυρών Ακτινών από τον Αυτοκράτορα της Ιαπωνίας και κατέχει τον τίτλο του Master Level 1 και Sub Grand Master.
«Για εμένα η ικεμπάνα είναι φάρμακο», λέει η ίδια όταν τη ρωτούν τι σημαίνει προσωπικά για εκείνη η τέχνη αυτή. «Τι γιατρεύει; Αν πονάς, αν έχεις υποφέρει γιατί έχεις αποτύχει, αν έχεις πέσει και δεν έχεις κέφι, νιώθεις καλύτερα», σημειώνει η κα Χαρίτου-Μπάρτσικ, η οποία γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και εργάστηκε για χρόνια ως διερμηνέας και μεταφράστρια στα Ηνωμένα Έθνη, καθώς μιλά και γράφει αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, γερμανικά και αραβικά. Μεγαλώνοντας στην Αλεξάνδρεια, έμαθε μαζί με το άλφα και το βήτα και το «άλεφ και το μπέι», ενώ στις 9 Σεπτεμβρίου θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη για ομιλία και εργαστήριο γύρω από την τέχνη της ικεμπάνα.
Η παρουσία της στη Θεσσαλονίκη συμπίπτει με τις ημέρες της 90ής ΔΕΘ, με τιμώμενη χώρα την Ιαπωνία, αν και αυτό δεν είχε προγραμματιστεί, αλλά προέκυψε ως ευτυχή συγκυρία. Η ομιλία και το εργαστήριο εντάσσονται στην εικαστική έκθεση του Συλλόγου Καλλιτεχνών Εικαστικών Τεχνών Βορείου Ελλάδος (ΣΚΕΤΒΕ) «Λευκάδιος Χερν: Ο αφηγητής της ιαπωνικής σιωπής», στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, με επιμέλεια της εικαστικού Παρασκευής Ζέρβα. Η έκθεση θα πραγματοποιηθεί στις 3-30 Σεπτεμβρίου και προετοιμάζεται από τον Μάρτιο του 2025, πριν ανακοινωθεί η συμμετοχή της Ιαπωνίας στην 90ή ΔΕΘ ως τιμώμενης χώρας. Η διοργάνωση είναι πρωτοβουλία του ΣΚΕΤΒΕ και γίνεται σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Θεσσαλονίκης και το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, με τη συνεργασία του Δήμου Κορδελιού Ευόσμου, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και της Πρεσβείας της Ιαπωνίας στην Ελλάδα.
Ταιριάζει η τέχνη της ικεμπάνα στους Έλληνες, παρότι ως λαός διαφέρουν από τους Ιάπωνες; «Ναι, ταιριάζει. Σε εμάς τους Έλληνες αρέσει το όμορφο. Δεν είναι δυνατόν να βρεθείς μπροστά σε ένα όμορφο λουλούδι ή σε μια όμορφη σύνθεση και να μην συγκινηθείς. Για αυτό και υπάρχει ενδιαφέρον για την ικεμπάνα», απαντά η κα Χαρίτου-Μπάρτσικ. Προσθέτει ότι ακόμη και στην περίοδο της πανδημίας αρκετοί τηλεφωνούσαν για να μάθουν την τέχνη, όμως τότε τα μαθήματα σταμάτησαν λόγω του κινδύνου μετάδοσης του ιού και τώρα ο Σύλλογος κάνει νέα αρχή. Η ίδια έχει διατελέσει πρόεδρος του Συνδέσμου και στο παρελθόν, από το 1992 έως το 2001. Όπως λέει, η ιαπωνική παραδοσιακή τέχνη ικεμπάνα της Σχολής Ohara έγινε γνωστή στην Ελλάδα με πρωτοβουλία του Κωνσταντίνου Μπέρτσου, προέδρου του Ελληνοϊαπωνικού Συνδέσμου, με την υποστήριξη της ιαπωνικής πρεσβείας. Ακολούθησε η επίσημη ίδρυση του Συνδέσμου το 1983, με πρωτοβουλία του ίδιου και της Ελένης Πετρακοπούλου, και έκτοτε οργανώθηκαν πολλές εκδηλώσεις, δράσεις και σεμινάρια, ανάμεσά τους και επισκέψεις καθηγητών από την Ιαπωνία.
Σε κάποια στιγμή ο σύλλογος έφτασε να αριθμεί 100 μέλη. Σήμερα είναι λιγότερα, αλλά έχει ξεκινήσει πορεία επανεκκίνησης, αναφέρει η ίδια. Η τέχνη προσελκύει γυναίκες και άνδρες, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, και τους φέρνει σε επαφή με τη φύση, σε μια εποχή όπου οι οθόνες των κινητών αυξάνουν την απόσταση από αυτή. «Η φύση είναι κάτι μαγικό. Ό,τι και αν έχετε, αν κάνετε έναν περίπατο στο δάσος, θα νιώσετε καλύτερα. Όποιος λοιπόν αρχίζει και ασχολείται με την ικεμπάνα έρχεται σε επαφή με τη φύση και αν “ανοιχτεί” καταλαβαίνει και την “ψυχή” των λουλουδιών», λέει. Η ίδια ξεκίνησε να ασχολείται με την ικεμπάνα επειδή είχε «μανία» με τα λουλούδια, όπως λέει, μια μανία που κληρονόμησε από τη μητέρα της, όπως εκείνη από τη δική της μητέρα, ενώ θαύμαζε και τον πολιτισμό της Ιαπωνίας.
Η ικεμπάνα εμπνέεται από τα στοιχεία της φύσης και τον άνθρωπο και όλες οι συνθέσεις της βασίζονται στο τρίπτυχο Ουρανός-Άνθρωπος-Γη. Έτσι, αν υπάρχουν τρία τριαντάφυλλα, σχηματίζονται σε τρίγωνο και το καθένα συνδέεται με ένα μέρος του τριπτύχου. «Είναι τόσο όμορφες οι συνθέσεις ικεμπάνα! Τις έχουν “ανακαλύψει” τα ελληνικά ανθοπωλεία; Δυστυχώς όχι. Δεν τις έχω δει ποτέ και πουθενά, όπου και αν έχω πάει», καταλήγει η κα Χαρίτου-Μπάρτσικ.
Η Σχολή Ikebana Ohara θεωρείται από τις σημαντικότερες σχολές της ιαπωνικής τέχνης της ανθοδετικής και ιδρύθηκε το 1895 από τον Unshin Ohara, ο οποίος δημιούργησε το στυλ «Moribana» με φαρδιά και ρηχά δοχεία. Η τεχνική αυτή, με τις συνθέσεις σε χαμηλά δοχεία, επέτρεψε τη χρήση νέων ειδών λουλουδιών που εισάγονταν από τη Δύση και αντανακλούσε το άνοιγμα της Ιαπωνίας σε δυτικές πολιτισμικές επιρροές στα τέλη του 19ου αιώνα. Γραφεία της Σχολής Ohara υπάρχουν στο Τόκιο, την Οσάκα και το Κόμπε. Η σχολή διαθέτει 160 παραρτήματα στην Ιαπωνία και 57 παραρτήματα εκτός Ιαπωνίας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, υπάρχουν σχεδόν 130.000 δάσκαλοι της Ohara και περισσότεροι από ένα εκατομμύριο μαθητές.
*Η φωτογραφία προέρχεται από την ιστοσελίδα του συνδέσμου
