Η τουριστική ανάπτυξη της Ιθάκης μπαίνει σε νέα φάση, με στόχο περισσότερους επισκέπτες εκτός αιχμής, καλύτερες υποδομές και διατήρηση του χαρακτήρα του νησιού. Το ζητούμενο, όπως το θέτουν οι άνθρωποι της Ιθάκης, είναι να διευρυνθεί η τουριστική περίοδος χωρίς να αλλοιωθεί το μοντέλο ανάπτυξης.
Υπάρχουν νησιά που τα επισκέπτεσαι για τη θάλασσα και άλλα που μοιάζουν να σε καλούν να τα γνωρίσεις πιο αργά. Η Ιθάκη ανήκει στη δεύτερη κατηγορία, με τα βουνά να κατεβαίνουν ως τη θάλασσα, τα μικρά λιμάνια, τα μονοπάτια που διασχίζουν το τοπίο και το Βαθύ να κρατά ακόμη τον ρυθμό ενός τόπου που δεν βιάζεται, ενώ το νησί του Οδυσσέα επιχειρεί να μεγαλώσει τουριστικά χωρίς να αλλάξει χαρακτήρα.
Η αυξανόμενη ζήτηση, η ενίσχυση των υποδομών, η ανάπτυξη του θαλάσσιου και περιπατητικού τουρισμού, αλλά και η διεθνής προβολή που έχει ενισχυθεί και από την κινηματογραφική παραγωγή για τον Οδυσσέα, διαμορφώνουν νέα δεδομένα για την Ιθάκη. Όπως λένε οι άνθρωποι του νησιού, στόχος δεν είναι απλώς να έρθουν περισσότεροι επισκέπτες, αλλά να επιμηκυνθεί η τουριστική περίοδος και να μείνει βιώσιμο το μοντέλο ανάπτυξης.
«Δεν θέλουμε υπερτουρισμό»
Για τον δήμαρχο Ιθάκης Διονύση Στανίτσα, η συζήτηση δεν αφορά την αύξηση των επισκεπτών ως αυτοσκοπό, αλλά την ικανότητα του νησιού να τους υποδέχεται χωρίς πίεση στις υποδομές και στην καθημερινότητα των κατοίκων.
Όπως εξηγεί, η Ιθάκη δεν διαθέτει μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες και η τουριστική της ανάπτυξη έχει στηριχθεί έως σήμερα κυρίως σε μικρότερες επιχειρήσεις φιλοξενίας. Για τον ίδιο, αυτή η κλίμακα είναι συγκριτικό πλεονέκτημα που πρέπει να διατηρηθεί.
«Αυτό που προσπαθούμε είναι να μην έχουμε υπερτουρισμό. Δεν με ενδιαφέρει μόνο πόσος κόσμος θα είναι πάνω στο νησί. Με ενδιαφέρει οι υποδομές που έχει το νησί να μπορούν να αντέξουν», τονίζει, βάζοντας ως βασική προτεραιότητα την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.
Η στάση αυτή εξηγεί και την προσεκτική αντιμετώπιση απέναντι σε μια πιθανή δημιουργία μεγαλύτερων ξενοδοχειακών μονάδων. Η Ιθάκη θέλει να αξιοποιήσει τη ζήτηση που δημιουργείται, χωρίς να μετατραπεί σε προορισμό μαζικής τουριστικής ανάπτυξης.
Από τον Ιούνιο και τον Αύγουστο σε μεγαλύτερη σεζόν
Η αλλαγή είναι ήδη ορατή στους επισκέπτες που επιλέγουν το νησί εκτός των παραδοσιακών μηνών αιχμής.
Ο Στέφανος Φιαμπόλης, ξενοδόχος και πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Ιθάκης, περιγράφει αυξημένη κίνηση από οργανωμένα και θεματικά γκρουπ, κυρίως από χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης. Περιπατητές, ποδηλάτες και, ιδιαίτερα, ομάδες κωπηλατών επιλέγουν την Ιθάκη την άνοιξη και το φθινόπωρο, με τους μήνες Μάιο, Ιούνιο, Σεπτέμβριο και Οκτώβριο να αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Τα γκρουπ κωπηλασίας συχνά συνδυάζουν την Ιθάκη με τη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά, δημιουργώντας μικρές πολυήμερες διαδρομές στα Ιόνια. Πρόκειται για επισκέπτες που μένουν τρεις ή τέσσερις ημέρες και αναζητούν περισσότερο την εμπειρία του τόπου παρά την τυπική διαμονή ενός καλοκαιρινού προορισμού.
Σύμφωνα με την εικόνα που μεταφέρουν τα τουριστικά γραφεία στους επαγγελματίες του νησιού, η ζήτηση για την επόμενη χρονιά εμφανίζεται ήδη αυξημένη, ενώ ακόμη και μέσα στην παρούσα περίοδο υπάρχουν καταλύματα με πληρότητες 100%.
Ένα νησί που χωρά ακόμη περισσότερες εμπειρίες
«Η Ιθάκη δεν έχει φτάσει στα όρια της φέρουσας ικανότητάς της», εκτιμά ο Κωνσταντίνος Καραβίας, πρόεδρος της Επιτροπής Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής του Δήμου Ιθάκης.
Όπως σημειώνει, το νησί μπορεί να διαχειριστεί την αυξημένη τουριστική κίνηση με τις σημερινές υποδομές, που βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση, ενώ ρόλο παίζουν και έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη ή σχεδιάζονται για τα επόμενα χρόνια.
Η εικόνα είναι διαφορετική τους θερινούς μήνες. Ο πληθυσμός της Ιθάκης αυξάνεται σημαντικά το καλοκαίρι, όχι μόνο από τους τουρίστες αλλά και από τους ομογενείς και τους ιδιοκτήτες εξοχικών κατοικιών που επιστρέφουν για εβδομάδες ή και μήνες. Παράλληλα, σημαντικό μέρος της τουριστικής κίνησης καταγράφεται στη θάλασσα, με εκατοντάδες σκάφη να χρησιμοποιούν το Βαθύ και τα υπόλοιπα λιμάνια του νησιού.
Σύμφωνα με τον κ. Καραβία, το λιμάνι στο Βαθύ βρίσκεται στο επίκεντρο του επόμενου κύκλου παρεμβάσεων. Με την επιβατική και εμπορική κίνηση να έχει μεταφερθεί ολοκληρωτικά στον Πίσω Αετό, που συνδέει το νησί με Αστακό, Κεφαλλονιά και Πάτρα, και τις Φρίκες να εξυπηρετούν τη σύνδεση με Λευκάδα, το Βαθύ λειτουργεί πλέον αμιγώς ως τουριστικός λιμένας και φυσικό καταφύγιο σκαφών. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Ναυτιλίας, σχεδιάζεται η αναβάθμιση και επέκτασή του, με στόχο τη βελτίωση της λειτουργικότητας του λιμανιού και την πλήρη ανάπλαση του παραλιακού μετώπου. Το έργο αναμένεται να αλλάξει ριζικά την εικόνα της Ιθάκης, αναβαθμίζοντας σημαντικά τον τρόπο υποδοχής των σκαφών αναψυχής και των επισκεπτών.
Τα μονοπάτια ως «όχημα» για την επιμήκυνση
Αν υπάρχει ένα κομμάτι που δείχνει καθαρά προς τα πού θέλει να κινηθεί η Ιθάκη, αυτό είναι ο περιπατητικός τουρισμός.
Το νησί διαθέτει εκτεταμένο δίκτυο μονοπατιών, αρκετά από τα οποία περνούν μέσα από το φυσικό τοπίο και συνδέουν οικισμούς, σημεία ενδιαφέροντος και περιοχές με ιδιαίτερο ιστορικό ή περιβαλλοντικό χαρακτήρα, όπως αναφέρει ο κ. Καραβίας.
Στο πλαίσιο της προσπάθειας να αποκτήσει ο περιπατητικός τουρισμός πιο οργανωμένη μορφή, έχουν πιστοποιηθεί και σηματοδοτηθεί 52 χιλιόμετρα μονοπατιών, σε 14 διαδρομές στη βόρεια και τη νότια Ιθάκη. Οι διαδρομές είναι διαθέσιμες και μέσω δωρεάν εφαρμογής, όπου ο επισκέπτης μπορεί να βρει πληροφορίες για τη διαδρομή και τον βαθμό δυσκολίας.
Και αυτό ακριβώς είναι το κοινό που θέλει να προσελκύσει περισσότερο το νησί: ταξιδιώτες από την Αγγλία, τη Σκανδιναβία, την Ιταλία, τη Ρουμανία, τις ΗΠΑ και άλλες αγορές, που αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες, φύση και έναν πιο προσωπικό τρόπο ταξιδιού.
Ο θαλάσσιος τουρισμός, από την άλλη, ξεκινά ήδη από τον Απρίλιο και μπορεί να συνεχιστεί μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου ή και τις αρχές Οκτωβρίου, ενώ η προσπάθεια είναι σταδιακά να διευρυνθεί ακόμη περισσότερο η περίοδος λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Η τουριστική ανάπτυξη έχει αρχίσει να «παντρεύεται» και με την τοπική παραγωγή. Τυριά, ελαιόλαδο και κρασί, που παράγονται σε μικρές ποσότητες, δεν αποτελούν προϊόντα μεγάλης κλίμακας, αλλά εντάσσονται όλο και περισσότερο στην τουριστική εμπειρία. Ένα παλιό ελαιοτριβείο έχει μετατραπεί σε επισκέψιμο χώρο, ενώ και το τυροκομείο ανοίγει τις πόρτες του στους επισκέπτες, δίνοντας στον παραγωγικό πλούτο του νησιού θέση στο σύγχρονο τουριστικό του αφήγημα.
Η τουριστική ανάπτυξη περνά και από την καθημερινότητα των κατοίκων
Για ένα μικρό νησί, όμως, βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη δεν σημαίνει μόνο περισσότερες διαδρομές, περισσότερα καταλύματα και περισσότερες αφίξεις. Σημαίνει και να μπορεί να ζει ο μόνιμος πληθυσμός στον τόπο του.
Σε αυτή τη λογική εντάσσεται η αξιοποίηση του πρώην Οικοτροφείου Ιθάκης. Το έργο, προϋπολογισμού 4,5 εκατ. ευρώ, αφορά την επισκευή και αναβάθμιση του κτιρίου, το οποίο πρόκειται να αποκτήσει νέες χρήσεις. Στόχος είναι, μεταξύ άλλων, να δημιουργηθούν χώροι φιλοξενίας για εργαζόμενους και υπαλλήλους που υπηρετούν στο νησί, απαντώντας σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των μικρών νησιωτικών προορισμών: τη δυσκολία εξεύρεσης στέγης για όσους εργάζονται εκεί εποχικά ή μόνιμα. Παράλληλα, ο σχεδιασμός προβλέπει χώρους για πολιτιστικές και συνεδριακές δραστηριότητες, καθώς και ανοιχτό κηποθέατρο. Η αξιοποίηση του κτιρίου ως πολιτιστικού και συνεδριακού χώρου δεν είναι νέα ιδέα για τον Δήμο, καθώς αντίστοιχος σχεδιασμός υπήρχε ήδη από προηγούμενη μελέτη του Δήμου Ιθάκης. Η παρέμβαση έχει επομένως διπλό αποτύπωμα, σύμφωνα με τον κ. Καραβία: ενισχύει τις υποδομές του τουρισμού, αλλά ταυτόχρονα απαντά σε μια πραγματική ανάγκη της τοπικής κοινωνίας.
Από τον Οδυσσέα στον σύγχρονο ταξιδιώτη
Η μυθολογία παραμένει το ισχυρότερο διεθνές «όνομα» της Ιθάκης. Όμως το νησί επιχειρεί πλέον να χτίσει ένα ευρύτερο τουριστικό αφήγημα γύρω από τη φύση, τον πολιτισμό, τη θάλασσα, τα μονοπάτια και την αυθεντική ζωή του τόπου.
Η πρόσφατη ταινία για τον Οδυσσέα έχει ήδη αρχίσει να δημιουργεί ενδιαφέρον. Ο κ. Καραβίας σημειώνει ότι επισκέπτες από γειτονικά νησιά αναφέρουν πως είδαν την ταινία και στη συνέχεια επέλεξαν να επισκεφθούν την Ιθάκη, εκτιμώντας ότι το αποτύπωμα της παραγωγής θα γίνει πιο ορατό την επόμενη τουριστική περίοδο.
Την ίδια στιγμή, πολιτιστικές δράσεις, όπως η έκθεση φωτογραφίας «Return to Ithaca», που φέρνει στο νησί εικόνες και δημιουργούς από διαφορετικές χώρες, αλλά και το θεατρικό φεστιβάλ που πραγματοποιείται μετά τα μέσα Σεπτεμβρίου, λειτουργούν ως επιπλέον αφορμές ταξιδιού σε μια περίοδο κατά την οποία άλλα νησιά αρχίζουν να αδειάζουν.
Η Ιθάκη αναζητά τον δικό της τρόπο να μεγαλώσει τουριστικά, χωρίς να χάσει τον ρυθμό, την αυθεντικότητα και την κλίμακα που την κάνουν ξεχωριστή. Στο τέλος αυτού του μακριού δρόμου, ο ταξιδιώτης συνειδητοποιεί πως η αληθινή πληρωμή αυτού του τόπου είναι οι σιωπές, η ηρεμία και οι αναμνήσεις που πλέον κουβαλά μέσα του.
Γιατί, όπως έγραψε ο Καβάφης, «Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε». Η Ιθάκη του υπαρξιακού ταξιδιού σε αποζημιώνει με σοφία, αλλά η Ιθάκη του Ιονίου είναι το νησί που σε αποζημιώνει με την ομορφιά και τη δεκτικότητά του.
