Χάρη στην ταυτοποίηση μιας σειράς απολιθωμάτων που έμεναν για δεκαετίες σε συρτάρι, Κινέζοι ερευνητές έδωσαν για πρώτη φορά μια εικόνα για τα πιθανά εξωτερικά χαρακτηριστικά των Ντενίσοβαν, των ξαδέλφων των Νεάντερταλ και των σύγχρονων ανθρώπων που μόλις πρόσφατα αρχίσαμε να γνωρίζουμε.
Κοντό, επικλινές μέτωπο, μεγάλα υπερόφρυα τόξα, μακρόστενα μάτια και επίπεδα ζυγωματικά -ένα μείγμα χαρακτηριστικών των Νεάντερταλ, των Homo sapiens και των αρχαιότερων Homo erectus- είναι η περιγραφή που δίνει η νέα μελέτη στο περιοδικό Nature.
Οι Ντενίσοβαν πήραν το όνομά τους από μια σπηλιά στη Σιβηρία, όπου το 2008 ανακαλύφθηκε το πρώτο απολίθωμα του είδους, ένα οστό του μικρού δάχτυλου από το οποίο κατέστη δυνατό να απομονωθεί γενετικό υλικό.
Το είδος, μέλος του γένους Homo, διαχωρίστηκε εξελικτικά από τους Νεάντερταλ πριν από περίπου 550.000 χρόνια και έζησε στην Ασία -από τη Σιβηρία μέχρι το Θιβέτ και την Κίνα– μέχρι πριν από περίπου 40.000 χρόνια.
Πολλά οστά Ντενίσοβαν έχουν αναγνωριστεί χάρη σε ανάλυση αρχαίων πρωτεϊνών, οι οποίες προσφέρουν μεν λιγότερες πληροφορίες από ό,τι το DNA, συνήθως όμως διατηρούνται για περισσότερο χρόνο.
Ο προσδιορισμός της αλληλουχίας αμινοξέων επέτρεψε, για παράδειγμα, την ταυτοποίηση ενός σχεδόν πλήρους κρανίου από το Χερμπίν της Κίνας, χάρη στο οποίο πήραμε τις πρώτες ενδείξεις για το παρουσιαστικό των εξαφανισμένων ξαδέλφων μας.
Η νέα μελέτη εμπλουτίζει την εικόνα με την περιγραφή οστών από μια συλλογή 20 απολιθωμάτων που βρέθηκαν στο Σουτζιαγιάο της βόρειας Κίνας τη δεκαετία του 1970 και έχουν ηλικία τουλάχιστον 130.000 ετών. Εκείνη την εποχή, τα οστά αναγνωρίστηκαν ως νέο είδος με την ονομασία Homo juluensis.
Η ανάλυση των πρωτεϊνών, την οποία υπογράφουν ερευνητές της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, δείχνει τώρα ότι πρόκειται για Ντενίσοβαν.
«Επιτέλους αρχίζουμε να αποκτούμε μια εικόνα για το πώς έμοιαζαν οι Ντενίσοβαν», σχολίασε στον δικτυακό τόπο του Nature η Σάλι Ουάσεφ του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία.
Εξετάζοντας τη μορφολογία των κρανιακών θραυσμάτων, των γνάθων και των δοντιών, η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι το ανώτερο και οπίσθιο τμήμα του κρανίου, συμπεριλαμβανομένου του κρανιακού θόλου που περικλείει τον εγκέφαλο, ήταν χαμηλό και πλατύ, όπως στον Homo erectus.
Τα απολιθώματα του Σουτζιαγιάο παρουσίαζαν επίσης κοινά χαρακτηριστικά με τους Νεάντερταλ, τους σύγχρονους ανθρώπους και άλλα μεταγενέστερα είδη Homo.
Υπήρχαν όμως και μοναδικά χαρακτηριστικά στα οστά των Ντενίσοβαν, όπως το πεπλατυσμένο, επίμηκες σχήμα του κρανίου και ένα σχεδόν κατακόρυφο, πλακοειδές οστό στο πίσω μέρος του.
Τα ευρήματα έρχονται να προστεθούν σε πρόσφατη μελέτη που εκτιμούσε ότι δύο Ντενίσοβαν που έζησαν στην περιοχή της Ταϊβάν πριν από περίπου 45.000 χρόνια ήταν εξαιρετικά ψηλοί, από 1,80 έως 1,90 μέτρα, πιο ψηλοί από τον μέσο Homo sapiens ή Νεάντερταλ.
Σύμφωνα με τον Φου, η αναγνώριση των κοινών μορφολογικών χαρακτηριστικών των Ντενίσοβαν θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη μελέτη άλλων απολιθωμάτων που μέχρι σήμερα δεν ήταν δυνατό να ταυτοποιηθούν.
Σχολιάζοντας τη μελέτη, ο Φαμπρίς Ντεμετέρ, παλαιοανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης στη Δανία, εκτίμησε ότι τα ευρήματα ενισχύουν τις ενδείξεις πως οι Ντενίσοβαν είχαν μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και πιθανώς μεγάλη ποικιλομορφία.
Επισήμανε πάντως πως η εξαγωγή συμπερασμάτων από ένα τόσο μικρό δείγμα δεν μπορεί να δώσει επαρκείς απαντήσεις.
Όπως είπε, ο προσδιορισμός μιας ενιαίας, χαρακτηριστικής μορφολογίας των Ντενίσοβαν με βάση έναν περιορισμένο αριθμό απολιθωμάτων μπορεί να υποτιμά την ανατομική ποικιλομορφία αυτών των πληθυσμών.
Κεντρική εικόνα: Institute of Vertebrate Paleontology and Paleoanthropology/Chinese Academy of Sciences
