Ο Ιούλιος του 1974 αποτέλεσε κομβικό σημείο στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, καθώς η πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας, που είχε διάρκεια επτά ετών, ήρθε σε μια περίοδο σοβαρής εθνικής κρίσης. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο λειτούργησε ως καταλύτης για την ταχεία κατάρρευση του καθεστώτος. Η επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή από το Παρίσι στις πρώτες ώρες της 24ης Ιουλίου σηματοδότησε την αρχή της Μεταπολίτευσης, της πιο σταθερής και ειρηνικής περιόδου κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην πρόσφατη ελληνική ιστορία.
Το παρασκήνιο της κατάρρευσης
Από το 1973, το δικτατορικό καθεστώς βρισκόταν σε «αποσύνθεση». Ο πληθωρισμός, η διεθνής απομόνωση και οι αυξανόμενες αντιδράσεις είχαν υπονομεύσει τη βάση του. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 και η σφοδρή καταστολή της αποκάλυψαν τα αδιέξοδά του. Η ανατροπή του Γεωργίου Παπαδόπουλου από τον Ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη δεν έφερε σταθερότητα, αλλά οδήγησε στο πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Κύπρο στις 15 Ιουλίου 1974.
Το πραξικόπημα αυτό παρείχε στην Τουρκία την αφορμή για τη στρατιωτική της εισβολή στο νησί στις 20 Ιουλίου. Προτού συμβεί μια καθολική εθνική καταστροφή, η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων αναγκάστηκε να παραδώσει την εξουσία στους πολιτικούς.
Η νύχτα της 23ης προς την 24η Ιουλίου
Στις 23 Ιουλίου, ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης, ο οποίος είχε διοριστεί πρόεδρος από τη χούντα, συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη με τη συμμετοχή παλαιών πολιτικών ηγετών (όπως οι Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Γεώργιος Μαύρος, Ευάγγελος Αβέρωφ και Σπύρος Μαρκεζίνης) και των αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων.
Παρά τις αρχικές σκέψεις για πολιτική κυβέρνηση υπό τον Π. Κανελλόπουλο, κυριάρχησε η πρόταση να καλεστεί άμεσα ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο οποίος ζούσε αυτοεξόριστος στο Παρίσι από το 1963. Ο Γάλλος Πρόεδρος Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εσταίν προσέφερε το γαλλικό προεδρικό αεροσκάφος Falcon.
– 2:00 π.μ. της 24ης Ιουλίου: Το αεροσκάφος προσγειώνεται στο αεροδρόμιο του Ελληνικού. Χιλιάδες πολίτες πλημμυρίζουν τους δρόμους της Αθήνας, εκφράζοντας την ανακούφιση και τον ενθουσιασμό τους για την πτώση της δικτατορίας.
– 4:00 π.μ.: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίζεται πρωθυπουργός ενώπιον του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, συγκροτώντας την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας.
Ιστορική παρακαταθήκη
Η κυβέρνηση Καραμανλή ανέλαβε την περίπλοκη διαδικασία της δημοκρατικής αποκατάστασης, ενώ παράλληλα διαχειριζόταν την κρίσιμη κατάσταση στην Κύπρο. Σε σύντομο χρονικό διάστημα:
– Κατήργησε τα δικτατορικά νομοθετήματα
– Απελευθέρωσε τους πολιτικούς κρατουμένους
– Προκήρυξε εκλογές
– Ετοίμασε το Σύνταγμα του 1975
Η 24η Ιουλίου καθιερώθηκε ως ημέρα εορτασμού της αποκατάστασης της δημοκρατίας, και σήμερα, 52 χρόνια μετά, παραμένει ζωντανή στη μνήμη της ιστορίας. Δεν είναι απλώς μια ημέρα γιορτής για την επιστροφή στη νομιμότητα και τις πολιτικές ελευθερίες, αλλά και μια διαρκής υπενθύμιση ότι η δημοκρατία απαιτεί εγρήγορση, θεσμική ευθύνη και αφοσίωση στα δημοκρατικά ιδεώδη που επανήλθαν εκείνη την κρίσιμη ημέρα.
Ιστορικές Πηγές
– Αρχείο ΕΡΤ / Φωτογραφικό Αρχείο Αριστοτέλη Σαρρηκώστα: Οπτικοακουστικό και φωτογραφικό υλικό από την άφιξη του Κ. Καραμανλή και τις λαϊκές εκδηλώσεις της 24ης Ιουλίου 1974.
– Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία: Ιστορικό αρχείο και εκδόσεις για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και τη Μεταπολίτευση.
– Ίδρυμα Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής: Ιστορικό αρχείο κειμένων, δημοσιευμάτων του εγχώριου και διεθνούς Τύπου (Ιούλιος – Αύγουστος 1974).
– Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ): Νομοθετικά Διατάγματα της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (Ιούλιος – Σεπτέμβριος 1974).
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
