Τον επόμενο αιώνα, το 380 π.Χ., ο εξέχων αθηναίος ρήτορας και πολιτικός στοχαστής Ισοκράτης, καταθέτοντας στον Πανηγυρικό του το πολιτικό του πιστεύω, υποστηρίζει τα εξής: […] το όνομα πάλι Έλληνες κατόρθωσε να μη συμβολίζει πια την καταγωγή, αλλά την καλλιέργεια του πνεύματος, και Έλληνες να ονομάζονται πιο πολύ όσοι δέχτηκαν τον τρόπο της δικής μας αγωγής και μόρφωσης παρά αυτοί που έχουν την ίδια με εμάς καταγωγή.
Βεβαίως, οι προαναφερθείσες απόψεις του Ηροδότου και του Ισοκράτη δεν εξέφραζαν την κυρίαρχη αντίληψη για το λεγόμενο βαρβαρικό ζήτημα κατά τη διάρκεια της Κλασικής Περιόδου (5ος-4ος αιώνας π.Χ.). Για τη μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων εκείνων των χρόνων η λέξη βάρβαρος δε σήμαινε μόνο τη διαφορά γλώσσας, αλλά και τη διαφορά φυσικής κατασκευής και ψυχικής διάθεσης, τις διαφορετικές έμφυτες ιδιότητες, το διαφορετικό χαρακτήρα – αυτό που στην αρχαία ελληνική γλώσσα ονομάζεται με μία λέξη φύσις.
Είναι χαρακτηριστικός εν προκειμένω ο τρόπος με τον οποίον περιγράφει ο Αισχύλος στους Πέρσες, στο φημισμένο ιστορικό δράμα του, τους ηττημένους στη Σαλαμίνα εχθρούς. Μολονότι δεν εκκινεί από μια εθνοκεντρική ή εθνικιστική αφετηρία και προσεγγίζει την περσική πανωλεθρία με ανθρώπινη κατανόηση, ο μέγας τραγικός αναπαράγει εν πολλοίς το αρνητικό βαρβαρικό στερεότυπο: οι Πέρσες περιγράφονται ως μαλθακοί, δειλοί και στερούμενοι γενναιοφροσύνης, γεννήματα ενός απολυταρχικού πολιτεύματος, της τυραννίας του Ξέρξη, που αντιπαραβάλλεται προς την αθηναϊκή δημοκρατία.
Στους αυστηρούς κριτές των βαρβάρων συγκαταλέγεται μεταξύ πολλών άλλων και ο Θουκυδίδης, ο οποίος, με αφορμή το αποτρόπαιο έγκλημα -σφαγή παιδιών- που διέπραξαν θράκες μισθοφόροι στη βοιωτική Μυκαλησσό (περιοχή Ριτσώνας) κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, στιγματίζει τον άθλιο χαρακτήρα τους και τη θρασύτητά τους, που αντιδιαστέλλεται εμφατικά από την ελληνική ανδρεία και παλικαριά, την οριοθετούμενη από τη λογική.
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ξενόγλωσση έκδοση του Πανηγυρικού του Ισοκράτη (εκδόσεις John Bartlett, Κέιμπριτζ, Μασσαχουσέτη, 1854).
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Α)
Πηγή περιεχομένου: in.gr
