Η κλιματική αλλαγή μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για ορισμένα πτηνά και δυσμενέστερες για άλλα, μεταβάλλοντας σταδιακά τις μετακινήσεις και την κατανομή τους. Ο δρ Περικλής Κ. Μπίρτσας, καθηγητής Βιολογίας Άγριας Πανίδας και διευθυντής του Εργαστηρίου Διαχείρισης Άγριας Πανίδας στο Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, αναλύει τη σχέση των μεταναστευτικών πτηνών με τις καιρικές συνθήκες στο πλαίσιο σχετικής μελέτης.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι το κρύο, η βροχή και η διαθεσιμότητα τροφής επηρεάζουν διαφορετικά τα υδρόβια πτηνά, τις μπεκάτσες και τα πουλιά των αγροτικών περιοχών. Για τα μεταναστευτικά πουλιά, ο χειμώνας δεν είναι απλώς μια εποχή του χρόνου, αλλά μια συνεχής αναζήτηση κατάλληλων συνθηκών για τροφή και επιβίωση. Ένα κύμα ψύχους μπορεί να τα οδηγήσει προς τη χώρα μας, όμως αν το κρύο επιμείνει, μπορεί να τα αναγκάσει να συνεχίσουν το ταξίδι τους ακόμη νοτιότερα.
Αυτή τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στον καιρό και στις μετακινήσεις των πτηνών ανέδειξε επιστημονική μελέτη, η οποία εξέτασε χαρακτηριστικά είδη που διαχειμάζουν σε υγροτοπικά, δασικά και αγροτικά οικοσυστήματα της Βόρειας Ελλάδας.
Όταν το κρύο φέρνει πουλιά στους ελληνικούς υγροτόπους της βόρειας Ελλάδας
Στους υγροτόπους, οι χαμηλές θερμοκρασίες μπορούν αρχικά να αυξήσουν την παρουσία υδρόβιων πτηνών, καθώς όσα διαχειμάζουν βορειότερα μετακινούνται σε περιοχές με ηπιότερες συνθήκες. Έτσι, οι υγρότοποι της βόρειας Ελλάδας λειτουργούν ως σημαντικό καταφύγιο για πάπιες, χήνες και άλλα υδρόβια είδη.
Όταν όμως η κακοκαιρία παρατείνεται, η εικόνα μπορεί να αλλάξει. Αν οι χαμηλές θερμοκρασίες δυσκολεύουν την πρόσβαση στην τροφή ή κάνουν τις συνθήκες διαχείμασης δυσμενείς, πολλά πτηνά μετακινούνται νοτιότερα.
Η μπεκάτσα ακολουθεί την τροφή
Στα ορεινά δάση, η μπεκάτσα εμφανίζει διαφορετική συμπεριφορά. Σε περιόδους έντονου ψύχους μπορεί να εγκαταλείψει τα ορεινά και να αναζητήσει χαμηλότερα υψόμετρα, όπου οι συνθήκες είναι ευνοϊκότερες.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η πρόσβαση στην τροφή, καθώς η μπεκάτσα αναζητά κυρίως γεωσκώληκες μέσα στο έδαφος. Ο παγετός μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά τη διατροφή της, ενώ η βροχή επηρεάζει την υγρασία του εδάφους και τη διαθεσιμότητα της τροφής, με αποτέλεσμα τα πουλιά να μπορούν να διασπείρονται σε περισσότερες κατάλληλες περιοχές.
Τα πουλιά των αγρών ακολουθούν διαφορετικό ρυθμό
Στις αγροτικές εκτάσεις, είδη όπως η σιταρήθρα δεν έδειξαν τόσο καθαρή σχέση ανάμεσα στις τοπικές καιρικές συνθήκες και στην παρουσία ή την αναχώρησή τους. Υπήρξαν ενδείξεις, σύμφωνα με τον κ. Μπίρτσα, ότι οι χαμηλότερες θερμοκρασίες της άνοιξης μπορεί να συνδέονται με μεγαλύτερη παραμονή των πτηνών, χωρίς όμως να προκύπτει γενικός κανόνας.
Η διαφορά αυτή δείχνει, όπως σημειώνει, ότι ο καιρός επηρεάζει τα πτηνά μέσα από τις ιδιαίτερες οικολογικές τους ανάγκες. Για τα υδρόβια πτηνά και τη μπεκάτσα, η πρόσβαση στην τροφή μπορεί να περιοριστεί έντονα όταν παγώνουν τα νερά ή το έδαφος. Αντίθετα, τα πουλιά των αγροτικών περιοχών, που αναζητούν τροφή στην επιφάνεια του εδάφους, μπορεί να ανταποκρίνονται διαφορετικά στις ίδιες καιρικές μεταβολές.
Η κλιματική αλλαγή μπορεί να αλλάξει τον χάρτη της διαχείμασης;
Σύμφωνα με τον κ. Μπίρτσα, τα ευρήματα δείχνουν ότι η μεταβολή της θερμοκρασίας και των βροχοπτώσεων μπορεί να επηρεάσει τις περιοχές όπου διαχειμάζουν τα μεταναστευτικά πτηνά, τη διάρκεια παραμονής τους και τη σύνθεση των ειδών που συναντώνται στους ελληνικούς υγροτόπους, στα δάση και στις αγροτικές εκτάσεις. Η επίδραση, ωστόσο, δεν αναμένεται να είναι ίδια για όλα τα είδη.
Αποστόλης Ζώης
* Η φωτογραφία είναι
