Τα φυσικά ισοζύγια (γεννήσεις – θάνατοι) στην Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 είναι σταθερά αρνητικά (-4,3 χιλ. το 2011, -58,5 χιλ. το 2024) καθώς οι θάνατοι είναι όλο και περισσότεροι από τις γεννήσεις, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση του συνολικού πληθυσμού της χώρας μας (-715 χιλ. βάσει των εκτιμήσεων της ΕΛΣΤΑΤ ανάμεσα στην 1/1/2011 και την 1/1/2025). Από τη δεκαετία του ’90 μέχρι και σήμερα, έχουν εγκατασταθεί στη χώρα μας εκατοντάδες χιλιάδες αλλοδαποί αποκτώντας και απογόνους. Έτσι, ακόμη και αν ένα τμήμα τους εγκατέλειψε την Ελλάδα μετά το 2010, οι μη έχοντες ελληνική υπηκοότητα το 2024 αποτελούν το 7,1% του συνολικού πληθυσμού μας, συμβάλλοντας, εκτός των άλλων, και στα φυσικά μας ισοζύγια. Αυτά μεταξύ άλλων, τονίζει ο Βύρων Κοτζαμάνης, καθηγητής Δημογραφίας (αφ) στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών στο πρόσφατο ψηφιακό δελτίο του ΙΔΕΜ (Focus 9/2025) με θέμα: «Γεννήσεις, θάνατοι και φυσικά ισοζύγια στην Ελλάδα (2004-2024): η συμβολή των αλλοδαπών;».
Οι πληθυσμιακές πυραμίδες των Ελλήνων και των αλλοδαπών, αναφέρει ο κ. Κοτζαμάνης, διαφέρουν ακόμη και σήμερα σημαντικά, καθώς οι μη έχοντες ελληνική υπηκοότητα παραμένουν σαφώς νεότεροι, με τις αλλοδαπές σε αναπαραγωγική ηλικία να αποτελούν σήμερα το 11% περίπου του συνόλου των γυναικών 20-44 ετών. Οι αλλαγές της κατανομής των εισερχομένων μετά το 2014 ανά υπηκοότητα, σε συνδυασμό με την αλλαγή της νομοθεσίας για την απόκτηση ιθαγένειας και την μαζική φυγή από τη χώρα μας τμήματος των αλλοδαπών, έχουν οδηγήσει όχι μόνον στην μείωση του πλήθους τους αλλά και στην αλλαγή της σύνθεσής τους. Οδήγησαν ειδικότερα στην αύξηση του ποσοστού των προερχομένων από τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες της Ασίας και της Αφρικής, που αποτελούν το 15% των αλλοδαπών το 2024, έναντι του <5% στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Με βάση τα προαναφερθέντα, είναι επόμενο, τονίζει ο κ. Κοτζαμάνης, οι αλλοδαποί να συνεισφέρουν και στα συνολικά φυσικά ισοζύγια της χώρας μας. Ποια όμως είναι η συνεισφορά αυτή; Από την ανάλυση δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ (γεννήσεις και θάνατοι ανά υπηκοότητα) για το 2004-2024 διαπιστώνεται ότι οι θάνατοι των αλλοδαπών αποτελούν μόλις το 1,8% των 2,43 εκατ. καταγραφέντων θανάτων της περιόδου αυτής, ενώ οι γεννήσεις από αλλοδαπές μητέρες το 15,2% των 2,06 εκατ. γεννήσεων της ιδίας περιόδου. Η πολύ χαμηλή συνεισφορά των αλλοδαπών στους θανάτους δεν εκπλήσσει, καθώς οι αλλοδαποί αποτελούν το 7 – 9% του συνολικού πληθυσμού την τελευταία εικοσαετία, με το ειδικό βάρος των 65 ετών και άνω σε αυτούς να είναι 3,5 φορές μικρότερο από το αντίστοιχο των Ελλήνων (6,7% έναντι του 24,6% το 2024).
Η συμβολή των αλλοδαπών ήταν επομένως σημαντική, αναφέρει ο κ. Κοτζαμάνης, καθώς το φυσικό τους ισοζύγιο το 2004-2024 είχε ένα σημαντικό πλεόνασμα γεννήσεων έναντι θανάτων (+259 χιλ.), σε αντίθεση με αυτό των Ελλήνων, που ήταν αρνητικό (724 χιλ. περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις). Το θετικό αυτό φυσικό ισοζύγιο των αλλοδαπών δεν μπόρεσε να αντισταθμίσει το αρνητικό φυσικό ισοζύγιο των Ελλήνων, απλώς έδωσε ένα τελικό αρνητικό ισοζύγιο το 2004-2024 που εγγίζει τις 465 χιλ. αντί των 724 χιλ. που θα καταγραφόταν χωρίς αυτούς.
Επομένως, εν απουσία αλλοδαπών όχι μόνον η μείωση του πληθυσμού μας θα είχε ξεκινήσει πολύ πριν από το 2011, επισημαίνει ο κ. Κοτζαμάνης, αλλά και η γήρανσή του θα ήταν ταχύτερη και τα φυσικά ισοζύγια της χώρας μας θα ήταν αρνητικά πολύ νωρίτερα από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Η συμβολή όμως των αλλοδαπών στους ετήσιους δείκτες γονιμότητας ήταν πολύ μικρότερη από αυτήν στις γεννήσεις. Αν και οι αλλοδαπές αποκτούν περισσότερα παιδιά κατά μέσο όρο, οι συνολικοί ετήσιοι δείκτες της εξεταζόμενης περιόδου θα ήταν χαμηλότεροι μόλις κατά 0,03 -ελάχιστο- έως 0,12 παιδιά/γυναίκα -μέγιστο.
Πώς, όμως, είναι δυνατόν, ενώ οι αλλοδαπές αποκτούν περισσότερα παιδιά από τις Ελληνίδες και οι γεννήσεις τους αποτελούν το 15% του συνόλου της εξεταζόμενης περιόδου, η συμβολή τους στους συνολικούς συγχρονικούς (ετήσιους) δείκτες γονιμότητας να είναι τόσο μικρή; Η απάντηση είναι απλή: οι αλλοδαπές αποτελούν το 2004-2024 μόλις το 9,5-12,5% του συνόλου των γυναικών 20-44 ετών και για τον λόγο αυτό οι δείκτες τους έχουν μικρό «βάρος». Για να επηρέαζαν σημαντικά τους ετήσιους δείκτες γονιμότητας θα έπρεπε να «ζύγιζαν» πολύ περισσότερο. Πρέπει, όμως, ταυτόχρονα να αναφερθεί ότι όλες οι αλλοδαπές δεν κάνουν περισσότερα παιδιά από τις Ελληνίδες, καθώς όσες προέρχονται από τις ευρωπαϊκές χώρες κάνουν λίγο περισσότερα παιδιά, ενώ οι προερχόμενες από τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες της Ασίας και της Αφρικής έχουν σαφώς υψηλότερη γονιμότητα.
Σε δηλώσεις του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο, ο κ. Κοτζαμάνης τονίζει ότι αν και η μετανάστευση δεν αποτελεί τη λύση για την χαμηλή γονιμότητα των γενεών που γεννήθηκαν μετά το 1980, ένα θετικό και ισορροπημένο ανά φύλο ισοζύγιο εισόδων – εξόδων αλλοδαπών τις επόμενες δεκαετίες θα επιβράδυνε την αναμενόμενη μείωση των ατόμων εργάσιμης ηλικίας. Θα προσέθετε έτσι χιλιάδες επιπλέον γεννήσεις ετησίως συνεισφέροντας θετικά στο συνολικό φυσικό ισοζύγιο της χώρας μας, περιορίζοντας την υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων.
