Με μια αναφορά στον «κοσμοπολίτη και κοσμοκαλόγερο» Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας εγκαινίασε την έκθεση ζωγραφικών έργων, σχεδίων και ντοκουμέντων με τίτλο «Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης: Θρέμμα του Άθω», που φιλοξενείται στην Αγιορειτική Εστία, στο πλαίσιο των 61ων Δημητρίων του Δήμου Θεσσαλονίκης.
Ο κ. Τασούλας χαρακτήρισε τον λόγιο της «Μητέρας Θεσσαλονίκης» δημιουργό που άντλησε από τη βυζαντινή, τη δημώδη και την εκκλησιαστική παράδοση, ενώ ταυτόχρονα συναντήθηκε με τις αναζητήσεις της λογοτεχνικής πρωτοπορίας, αφήνοντας ένα έργο ξεχωριστό, αταξινόμητο και ιδιαίτερα γοητευτικό. Παράλληλα, στάθηκε στις βαθιές θεολογικές του καταβολές και στη σχέση του με την παράδοση.
Για τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη (1908-1993), το Άγιον Όρος δεν υπήρξε απλώς ένας θρησκευτικός προορισμός, αλλά ένας τόπος βαθιάς πνευματικής εμπειρίας και εσωτερικής ζύμωσης, που τροφοδότησε αδιάκοπα τη σκέψη, τη γραφή και τη ζωγραφική του. Επισκέφθηκε τον Άθω 94 φορές, με πρώτη επίσκεψη τον Ιούνιο του 1934. «Δεν ήταν για εκείνον απλώς ένας θρησκευτικός προορισμός, αλλά ένας τόπος μυστικής εσωτερικής ζύμωσης, ένα ανεξάντλητο πνευματικό κοίτασμα, το οποίο ανέσκαπτε συνεχώς, πλουτίζοντας το έργο του με τα πολύτιμα ευρήματά του», ανέφερε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Ο κ. Τασούλας αναφέρθηκε επίσης στη σύγκριση που έκανε ο Πεντζίκης για το Άγιον Όρος με τη «δεύτερη πανοπλία του Αχιλλέως». Όπως σημείωσε, η δεύτερη πανοπλία του ήρωα δεν είναι οικογενειακή κληρονομιά ούτε απλώς σύμβολο ηρωισμού, αλλά συνδέεται με την απόφασή του να επιστρέψει στη μάχη, γνωρίζοντας ότι αυτή θα τον οδηγήσει στον θάνατο. «Αυτή η άλλη στολή είναι ο μοναχισμός, όπως τον γνώρισε και τον βίωσε στο Άγιο Όρος», είπε χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη μνεία έκανε στην επίσκεψη του Πεντζίκη στο Άγιον Όρος το 1952, από την οποία προέκυψαν δεκάδες πίνακες με αγιορείτικα θέματα και το περίφημο σημειωματάριό του, που βρίσκεται στο επίκεντρο της έκθεσης. Πρόκειται για ένα πυκνογραμμένο τετράδιο 50 σελίδων, στο οποίο συνυπάρχουν σχέδια, σημειώσεις, καταγραφές θαυμάτων, αποτυπώσεις τοιχογραφιών, συζητήσεις με γέροντες και παρατηρήσεις για τη χλωρίδα και την πανίδα του Άθω.
Το αγιορείτικο περιβάλλον, ανθρώπινο, κτιστό, φυσικό και υπερφυσικό έγινε, σύμφωνα με τον κ. Τασούλα, ζείδωρη πηγή καλλιτεχνικής έμπνευσης για τον Πεντζίκη. Όπως είπε, ο δημιουργός κινήθηκε δημιουργικά από τον αρχαίο στον χριστιανικό κόσμο της Ορθοδοξίας, συνδέοντας τη νεωτερική τεχνική της «ροής της συνείδησης» με τα συναξάρια, τη βυζαντινή υμνογραφία και την αγιορείτικη παράδοση. Στη ζωγραφική του αξιοποίησε τα διδάγματα της βυζαντινής τέχνης και τα χρώματα του αγιορείτικου τοπίου, μετατρέποντας τη ζωγραφική πράξη σε μορφή προσευχής και ψηλάφησης του Θείου.
Η έκθεση φωτίζει τη βαθιά και πολυδιάστατη σχέση του Πεντζίκη με τον Άθω
Η έκθεση της Αγιορειτικής Εστίας παρουσιάζει, μαζί με το σημειωματάριο, 73 ζωγραφικά έργα αγιορείτικης και εκκλησιαστικής θεματογραφίας, καθώς και αρχειακά τεκμήρια του Φαρμακείου Πεντζίκη και της έκθεσης ζωγραφικής του 1952. Μέσα από αυτά αναδεικνύεται η καθοριστική συμβολή του Αγίου Όρους στη διαμόρφωση της προσωπικής γλώσσας και της κοσμοθεωρίας του δημιουργού.
Την τελετή των εγκαινίων χαιρέτισε και ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης και πρόεδρος του ΔΣ της Αγιορειτικής Εστίας, Στέλιος Αγγελούδης, ο οποίος ανέφερε πως για τον Δήμο Θεσσαλονίκης η στήριξη πρωτοβουλιών που αναδεικνύουν την πολιτιστική κληρονομιά και χτίζουν γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν αποτελεί σταθερή προτεραιότητα. «Στον Άθω ο Πεντζίκης ανακάλυπτε ένα τρόπο να προσεγγίζει την τέχνη, τη φύση αλλά κυρίως την ανθρώπινη ύπαρξη μέσα από το πρίσμα της πίστης αλλά και της ορθόδοξης παράδοσης. Οι εικόνες, οι τοιχογραφίες, τα μοναστήρια, οι άνθρωποι και οι μικρές λεπτομέρειες της ζωής γίνονται αφορμές για στοχασμό αλλά και δημιουργία», υπογράμμισε.
Από την πλευρά του, ο ιερομόναχος Ιερώνυμος Σιμωνοπετρίτης, εκπρόσωπος της Ιεράς Κοινότητας του Αγίου Όρους και Α’ αντιπρόεδρος της Αγιορειτικής Εστίας, σημείωσε ότι η βυζαντινή και ορθόδοξη παράδοση, όπως βιώνεται και διαφυλάσσεται στο Άγιον Όρος, δεν ήταν για τον Πεντζίκη μόνο αντικείμενο μελέτης, αλλά ζωντανή πηγή δημιουργίας. «Το Άγιον Όρος με τη σιωπή των κελιών, την προσευχή των πατέρων, την ασκητική ζωή, τη λειτουργική παράδοση και τον πλούτο της ορθόδοξης τέχνης έγινε για αυτόν πηγή εμπνεύσεως και τύπος βαθύτερης εσωτερικής αναζητήσεως», ανέφερε.
Στο ίδιο πνεύμα, ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Β’ αντιπρόεδρος της Αγιορειτικής Εστίας, Βασίλης Γάκης, είπε πως ο Πεντζίκης «ανέπτυξε έναν ιδιαίτερο τρόπο να προσεγγίσει τον κόσμο, συνδέοντας την καθημερινή εμπειρία με την πίστη, τη μνήμη και την ορθόδοξη παράδοση».
Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει ο γιος του συγγραφέα και ζωγράφου, Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκης. Την εκδήλωση συντόνισε ο διευθυντής της Αγιορειτικής Εστίας, Αναστάσιος Ντούρος, ενώ μεταξύ άλλων παρόντες ήταν οι υφυπουργοί Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας και Εσωτερικών Κώστας Γκιουλέκας.
Η έκθεση «Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης: Θρέμμα του Άθω» θα φιλοξενείται στην Αγιορειτική Εστία έως τις 23 Ιανουαρίου 2027 και η είσοδος είναι ελεύθερη.
