Σε νέα εθνική πολιτική για τη διαχείριση των υδάτων επενδύει η κυβέρνηση, με στόχο να αντιμετωπίσει τη λειψυδρία και την κλιματική αλλαγή και να διασφαλίσει σε όλους πρόσβαση σε ασφαλές, επαρκές και ποιοτικό νερό μέσα από ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης.
Η νέα δομική μεταρρύθμιση βασίζεται σε τέσσερις άξονες: την οικονομική και τεχνική ενίσχυση των δήμων και των έργων ύδρευσης και αποχέτευσης, τη διαμόρφωση ενιαίας Εθνικής Στρατηγικής για το νερό με διαβούλευση και συνεργασία με την Αυτοδιοίκηση και την επιστημονική κοινότητα, τη συνένωση δυνάμεων και τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας μέσα από το νέο μοντέλο ολιστικής διαχείρισης των υδάτων που θεσπίζεται με το νομοσχέδιο στη Βουλή και την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας και των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Στόχος, όπως επισημαίνεται, είναι η μετάβαση από ένα κατακερματισμένο και αποσπασματικό μοντέλο σε ένα ενιαίο, συντονισμένο και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης του νερού. Ένα σύστημα που θα ενισχύει την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στη λειψυδρία και στις συνέπειες της κλιματικής κρίσης και θα διασφαλίζει τη βιώσιμη διαχείριση του πολυτιμότερου δημόσιου αγαθού για τη σημερινή και τις επόμενες γενιές.
Πλάνο τετραετίας
Στη δεύτερη 4ετία της κυβέρνησης, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοίνωσε ένα ευρύ φάσμα δομικών παρεμβάσεων, που περιλαμβάνει 901 έργα σε πάνω από 170 δήμους —δηλαδή σε περισσότερους από έναν στους δύο δήμους της χώρας— με συνολικό προϋπολογισμό 3,4 δισ. ευρώ για ύδρευση και αποχέτευση.
Παράλληλα, έχουν προχωρήσει και θεσμικές παρεμβάσεις. Για πρώτη φορά το 2022 καταρτίστηκε Εθνικό Επιχειρησιακό Σχέδιο για το πόσιμο νερό, το οποίο προβλέπεται να επικαιροποιηθεί τον Μάρτιο του 2027. Εγκρίθηκαν επίσης τα επικαιροποιημένα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών το 2024 και τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας το 2025, ενώ θεσπίστηκε νέο πλαίσιο για το πόσιμο νερό και για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Η ίδρυση της ΡΑΑΕΥ
Κομβική μεταρρύθμιση για το ΥΠΕΝ ήταν η ίδρυση της ΡΑΑΕΥ, με αρμοδιότητα την εποπτεία των παρόχων υπηρεσιών ύδατος και τον έλεγχο της εφαρμογής των κανόνων κοστολόγησης και τιμολόγησης.
Από την 1η Ιανουαρίου 2025, οι πάροχοι υποχρεούνται να καταρτίζουν masterplan, που περιλαμβάνει νέες πηγές τροφοδοσίας και επενδυτικό σχέδιο, ενώ πρέπει να διαθέτουν διαχειριστική επάρκεια και να υποβάλλουν ποσοτικά στοιχεία για την ύδρευση και την τιμολόγηση σε πληροφοριακό σύστημα, με βάση συγκεκριμένους δείκτες αξιολόγησης.
Το νέο πλαίσιο τιμολόγησης προβλέπει διαφανείς κανόνες, κλιμακωτές χρεώσεις ανάλογα με την κατανάλωση, οικονομικά προσιτή πρώτη κλίμακα, ειδικά τιμολόγια για ευάλωτα νοικοκυριά, πολύτεκνες και τρίτεκνες οικογένειες και δημόσιες κοινωνικές υποδομές. Ρυθμίζονται επίσης ζητήματα όπως οι αφανείς διαρροές, η συχνότητα καταμέτρησης της κατανάλωσης και ο έλεγχος των τιμολογίων από τη ΡΑΑΕΥ.
Σημαντικές αλλαγές αφορούν και τη διοικητική οργάνωση του τομέα. Με τη σύσταση του ΟΔΥΘ Α.Ε. συγκεντρώνεται σε έναν ενιαίο φορέα η πολιτική προστασίας και διαχείρισης των υδάτων στη Θεσσαλία, με τη συνένωση 54 παρόχων. Παράλληλα, επετεύχθη ευνοϊκός διακανονισμός για το 75% των χρεών προς ΔΕΗ και ρύθμιση χρεών υπολοίπων ΔΕΥΑ προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.
Για πρώτη φορά Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα
Κεντρικό σημείο της νέας πολιτικής είναι η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, η οποία διαμορφώνει για πρώτη φορά ένα μακρόπνοο πλαίσιο πολιτικής για τη διαχείριση του νερού στη χώρα. Η στρατηγική αντιμετωπίζει το νερό ως στρατηγικό εθνικό πόρο και θέτει τις βάσεις για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείρισή του. Παράλληλα, συνδέει τη διαχείριση των υδάτων με την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, την προστασία του περιβάλλοντος, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη.
Τέλος στον κατακερματισμό της διαχείρισης
Μία από τις βασικότερες παρεμβάσεις αφορά και τη θεσμική αναδιοργάνωση του τομέα του νερού. Στόχος είναι η μετάβαση από ένα κατακερματισμένο μοντέλο σε ένα σύστημα με σαφέστερους κανόνες, ενιαία εποπτεία και μεγαλύτερη διαχειριστική επάρκεια.
Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή την περασμένη εβδομάδα και αναμένεται να ψηφιστεί την επομένη στοχεύει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδάτινων πόρων στους τομείς της ύδρευσης, της άρδευσης και της αποχέτευσης.
Προβλέπει τη συνένωση 70 παρόχων σε δύο μεγάλους δημόσιους οργανισμούς, την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ, διασφαλίζοντας τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού. Η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει την αρμοδιότητά της σε περιοχές της Αττικής, της Βοιωτίας, της Φωκίδας και της Εύβοιας, ενώ η ΕΥΑΘ επεκτείνεται στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική. Παράλληλα, οι δύο οργανισμοί αναλαμβάνουν και αρμοδιότητες άρδευσης, με στόχο την ενιαία διαχείριση, τις οικονομίες κλίμακας και τον περιορισμό των απωλειών νερού.
Η μεταρρύθμιση συνοδεύεται από σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές, διευθέτηση χρεών των ΔΕΥΑ, πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και ενίσχυση της στελέχωσης με εξειδικευμένο προσωπικό. Παράλληλα, διασφαλίζονται τα δικαιώματα των εργαζομένων που μεταφέρονται στους νέους φορείς. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η θεσμοθέτηση Σχεδίων Ασφάλειας Τροφοδοσίας Νερού.
Διεθνής τεχνογνωσία και κρίσιμες υποδομές
Η κυβέρνηση επιδιώκει επίσης την αξιοποίηση διεθνούς τεχνογνωσίας και τεχνικής υποστήριξης.
Στο πλαίσιο του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (TSI) υλοποιείται η πρωτοβουλία «Εκσυγχρονισμός της διακυβέρνησης των παρόχων υπηρεσιών ύδατος στην Ελλάδα». Το TSI είναι το πρόγραμμα της Κομισιόν που παρέχει στα κράτη-μέλη τεχνική βοήθεια και τεχνογνωσία για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Παράλληλα, έχει υπογραφεί συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για κρίσιμες υποδομές και δίκτυα τόσο στα ύδατα όσο και στην ενέργεια.
Στόχος είναι η ενίσχυση του σχεδιασμού και της υλοποίησης επενδύσεων, με έμφαση στην ανθεκτικότητα των δικτύων, τον περιορισμό των απωλειών και τη διασφάλιση της επάρκειας των υδατικών πόρων.
Ηλίας Παλιαλέξης
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ EPA/ATTILA KOVACS
