Νέους κανόνες για τον τουρισμό, τις επενδύσεις και τα νησιά φέρνει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, με έμφαση στην προστασία των προορισμών και του περιβάλλοντος. Το μήνυμα που εκπέμπουν οι υπουργοί Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη είναι πως η ανάπτυξη του τουρισμού δεν μπορεί πλέον να προχωρά αποσπασματικά.
Για τον κ. Παπασταύρου, το νέο πλαίσιο είναι επιλογή «ευθύνης για το μέλλον της χώρας», αφού βάζει κανόνες εκεί όπου υπήρχε ασάφεια και αντικαθιστά την αποσπασματικότητα με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Η κ. Κεφαλογιάννη, από την πλευρά της, μιλά για «ποιοτική ανάπτυξη του τουρισμού, με μέτρο και ισορροπία», δίνοντας βάρος στην προστασία των προορισμών που ήδη πιέζονται και στη δημιουργία ευκαιριών για περιοχές με μικρότερη τουριστική ανάπτυξη.
Πίσω από αυτή την πολιτική κατεύθυνση βρίσκεται ένα εκτενές θεσμικό πλαίσιο που ορίζει το νέο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης της χώρας. Όπως υπογραμμίζεται, βασικός στόχος της ΚΥΑ είναι να χαράξει μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες κατευθύνσεις για τη χωρική διάρθρωση του τουρισμού, με όρους οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας. Στους βασικούς στόχους περιλαμβάνονται η αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, η επιμήκυνση της περιόδου, η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων, η ανάπτυξη θεματικών μορφών τουρισμού, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των καταλυμάτων.
Ο νέος χάρτης: οι πέντε κατηγορίες
Κεντρικός άξονας του σχεδιασμού είναι η κατάταξη της χώρας σε πέντε κατηγορίες: Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α), Αναπτυγμένες (Β), Αναπτυσσόμενες (Γ), Πρώιμης Ανάπτυξης (Δ) και Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Ε). Η ταξινόμηση βασίζεται κυρίως στην ένταση του τουριστικού φαινομένου, με κύριο κριτήριο τις τουριστικές κλίνες σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας, ενώ λαμβάνονται επίσης υπόψη ειδικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά και καθεστώτα προστασίας.
Η διαφοροποίηση αυτή δεν έχει μόνο χωροταξικό χαρακτήρα. Στην πράξη, ορίζει τους όρους με τους οποίους μπορούν να προχωρήσουν νέες ξενοδοχειακές επενδύσεις.
Στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, δηλαδή στους πιο επιβαρυμένους τουριστικά προορισμούς, το ελάχιστο απαιτούμενο γήπεδο για νέο ξενοδοχείο σε εκτός σχεδίου περιοχή ανεβαίνει στα 16 στρέμματα. Επιτρέπονται νέα καταλύματα τριών, τεσσάρων και πέντε αστέρων, ενώ στις περιοχές Natura 2000 νέες τουριστικές υποδομές επιτρέπονται μόνο μετά τον καθορισμό σχεδίων διαχείρισης.
Στις Αναπτυγμένες Περιοχές, το αντίστοιχο όριο διαμορφώνεται στα 12 στρέμματα, με τα νέα καταλύματα να περιορίζονται επίσης στις κατηγορίες τριών έως πέντε αστέρων. Για τα νησιά που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία τίθεται ανώτατο όριο 350 κλινών.
Στις Αναπτυσσόμενες και στις Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης, το ελάχιστο γήπεδο για νέο ξενοδοχείο ανεβαίνει στα 8 στρέμματα. Η λογική διαφοροποιείται ανάλογα με την πίεση που δέχεται κάθε περιοχή: όσο μικρότερη είναι η τουριστική πίεση, τόσο περισσότερα περιθώρια αφήνει το πλαίσιο για νέες επενδύσεις, ειδικές μορφές τουρισμού και αναβάθμιση του υφιστάμενου δυναμικού.
Στις Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης, η έμφαση δίνεται στη δημιουργία νέων προορισμών, με κίνητρα για ειδικές μορφές τουρισμού, αξιοποίηση διατηρητέων κτιρίων, περιβαλλοντική αναβάθμιση καταλυμάτων και ανάπτυξη glamping χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Ειδικό καθεστώς για τα νησιά
Ιδιαίτερη θέση στο νέο Χωροταξικό έχει η νησιωτική Ελλάδα. Τα νησιά, πλην Κρήτης και Εύβοιας, χωρίζονται σε τρεις ομάδες με βάση την έκτασή τους. Στην Ομάδα Ι εντάσσονται όσα ξεπερνούν τα 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όπως η Ρόδος, η Κέρκυρα, η Νάξος, η Κως, η Λέσβος, η Χίος και η Κεφαλονιά, ενώ η Ομάδα ΙΙ περιλαμβάνει νησιά από 20 έως 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μεταξύ των οποίων η Μύκονος, η Πάρος, η Σαντορίνη, η Μήλος, η Σύρος, η Τήνος και η Ίος.
Στα νησιά ο σχεδιασμός συνδέεται στενά με τη φέρουσα ικανότητα, την προστασία του τοπίου και την προσαρμογή των νέων εγκαταστάσεων στην κλίμακα και στα μορφολογικά χαρακτηριστικά κάθε τόπου. Στα μεγαλύτερα νησιά προβλέπεται, μέσω του τοπικού σχεδιασμού, ακόμη και η δημιουργία ζωνών όπου η τουριστική δόμηση θα περιορίζεται ή θα απαγορεύεται, ώστε να προστατεύεται η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά.
Στο μικροσκόπιο και οι βραχυχρόνιες μισθώσεις
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ένταξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων στον χωρικό σχεδιασμό. Η ΚΥΑ προβλέπει ότι μπορούν να επιβάλλονται διαφορετικοί περιορισμοί ανά περιοχή, ανάλογα με την τουριστική πίεση και τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά.
Με ειδικότερες ρυθμίσεις μπορούν να ορίζονται όρια στη διάρκεια της δραστηριότητας μέσα στο έτος, γεωγραφικές ζώνες απαγόρευσης ή περιορισμού, αλλά και περιορισμοί στη δημιουργία νέας προσφοράς, ιδιαίτερα σε περιοχές που δέχονται έντονη πίεση και ακόμη και σε νεόδμητες κατοικίες.
Η φέρουσα ικανότητα στο επίκεντρο
Μια ακόμη ουσιαστική αλλαγή είναι η ενισχυμένη παρουσία της έννοιας της φέρουσας ικανότητας. Στον πολεοδομικό σχεδιασμό πρώτου επιπέδου προβλέπεται η σύνταξη ειδικών Εκθέσεων Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας, ώστε η ανάπτυξη να συνδέεται με τις πραγματικές δυνατότητες κάθε προορισμού.
Η ίδια λογική διαπερνά και τις προβλέψεις για τις ακτές: ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες, περιορισμός της γραμμικής επέκτασης της δόμησης και των νέων μεταφορικών υποδομών κατά μήκος της ακτής, καθώς και προσαρμογή των νέων τουριστικών δραστηριοτήτων στη μορφολογία και την κλίμακα της παράκτιας ζώνης.
Σύμφωνα με τα υπουργεία, το νέο Ειδικό Χωροταξικό δεν επιχειρεί μόνο να ορίσει πού μπορούν να χτιστούν νέα ξενοδοχεία, αλλά εισάγει μια διαφορετική λογική: περισσότερο έλεγχο εκεί όπου η τουριστική πίεση είναι ήδη υψηλή, περισσότερες δυνατότητες εκεί όπου υπάρχει αναπτυξιακό περιθώριο και πιο στενή σύνδεση κάθε επένδυσης με τη φέρουσα ικανότητα, το περιβάλλον και την ταυτότητα του προορισμού.
