Το railway.gov.gr δίνει πλέον ακριβή εικόνα για τη θέση και την πορεία των τρένων, με ειδοποιήσεις σε πραγματικό χρόνο, 24ωρη εποπτεία και δυνατότητα άμεσης παρέμβασης όταν προκύπτει κίνδυνος σύγκρουσης. Το σύστημα που παρουσίασαν ο τέως αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης και ο γενικός γραμματέας Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος λειτουργεί ήδη από τον Φεβρουάριο και ενισχύει την καθημερινή ασφάλεια στον σιδηρόδρομο.
Δύο τρένα κινούνται σε πορεία που μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση. Στο Κέντρο Λειτουργίας του railway.gov.gr εμφανίζεται η ειδοποίηση, ο χειριστής συντονίζει την επικοινωνία με τους μηχανοδηγούς και εκείνοι επιβεβαιώνουν την εντολή να σταματήσουν. Η ειδοποίηση, η επικοινωνία και η αντίδραση καταγράφονται μαζί με τον χρόνο ανταπόκρισης και τον υπεύθυνο κάθε ενέργειας.
Το σενάριο αυτό παρουσίασε στις 10 Νοεμβρίου, στο παλιό αμαξοστάσιο του Πειραιά, ο τέως αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης, μπροστά στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, για να εξηγήσει την πρακτική χρήση του railway.gov.gr. Κεντρικός στόχος του συστήματος είναι να εντοπίζεται έγκαιρα μια επικίνδυνη κατάσταση και να φτάνει στους αρμόδιους η πληροφορία που χρειάζονται για να επέμβουν. Η ειδοποίηση μεταδίδεται αυτόματα στο Κέντρο, χωρίς να απαιτείται ανθρώπινη ενέργεια.
«Δεν είναι μια εξαγγελία», σημείωσε ο κ. Κυρανάκης. Το σύστημα λειτουργεί εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο και είναι διαθέσιμο στους πολίτες από τον περασμένο Φεβρουάριο.
Μετά τα Τέμπη, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στον σιδηρόδρομο είναι το βασικό ζητούμενο για την κυβέρνηση. Η εμπιστοσύνη, όμως, χτίζεται μόνο με συγκεκριμένα δεδομένα. Η νέα πλατφόρμα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ελέγχου: πιο ακριβή εικόνα για τη θέση των τρένων, προειδοποιήσεις για κινδύνους και καταγραφή του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζονται. Η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται και από τους ανθρώπους που αξιολογούν τις ειδοποιήσεις και αναλαμβάνουν δράση.
Σε ποια γραμμή κινείται το τρένο
Πίσω από αυτή τη δυνατότητα βρίσκεται η κοινή δουλειά που παρουσίασαν ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης και ο γενικός γραμματέας Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος. Έπρεπε να λυθεί ένα κρίσιμο τεχνικό ζήτημα: ο εντοπισμός να είναι τόσο ακριβής ώστε να ξεχωρίζει σε ποια από δύο γειτονικές γραμμές κινείται ένα τρένο. Ένα απλό GPS έχει απόκλιση περίπου 15 μέτρων, αρκετή για να δώσει λανθασμένη εικόνα όταν ένα τρένο κινείται στη γραμμή ανόδου και ένα άλλο στη γραμμή καθόδου.
Η ομάδα αξιοποίησε το σύστημα ακριβούς εντοπισμού του Ελληνικού Κτηματολογίου (HEPOS), ώστε η θέση κάθε τρένου να υπολογίζεται με ακρίβεια έως 5 εκατοστά, και έκανε δοκιμαστικές διελεύσεις για τη χαρτογράφηση 1.650 χιλιομέτρων γραμμών. Δεύτερο εμπόδιο ήταν η μετάδοση: ανάμεσα στα βουνά, σε μεγάλο μέρος της διαδρομής, δεν υπάρχει κάλυψη κινητής τηλεφωνίας. Τη λύση έδωσαν οι δορυφόροι χαμηλής τροχιάς (Starlink), ώστε τα δεδομένα να φτάνουν αδιάκοπα στο Κέντρο.
Εξοπλισμός τοποθετήθηκε σε 134 μηχανές, με δωρεά 26 μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών. Η δωρεά επέτρεψε να αποφευχθούν οι χρονοβόρες διαδικασίες προμηθειών του Δημοσίου και το έργο ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγους μήνες.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης περιέγραψε τη διαδρομή από το ερώτημα «πού βρίσκονται τα τρένα» μέχρι την εφαρμογή της λύσης. «Ήταν μια ιδέα, ένα προϊόν ενός προβληματισμού που είχε τότε ο Κωνσταντίνος και ο Στέλιος», είπε, προσθέτοντας ότι η ομάδα «όχι απλά την σκέφτηκε, αλλά και την δούλεψε και την έθεσε σε εφαρμογή».
Ένα Κέντρο που παρακολουθεί όλο το εικοσιτετράωρο
Η πληροφορία φτάνει στο 24ωρο Κέντρο Λειτουργίας του railway.gov.gr, στο Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών, όπου εκπαιδευμένο προσωπικό εργάζεται σε βάρδιες. Εκεί συνδυάζονται η εικόνα της κυκλοφορίας και οι ειδοποιήσεις που χρειάζονται οι χειριστές. Η πλατφόρμα λειτουργεί ως πρόσθετη δικλίδα ασφαλείας, συμπληρωματικά προς τη σηματοδότηση, την τηλεδιοίκηση και τα υπόλοιπα συστήματα του σιδηροδρόμου.
Ο έλεγχος αφορά και την ταχύτητα. Στο παράδειγμα που παρουσιάστηκε, η υπέρβαση του ορίου δημιούργησε αυτόματα υπόθεση προς διερεύνηση, με το σημείο, την επιτρεπόμενη και την καταγεγραμμένη ταχύτητα, καθώς και σχετικό βίντεο. Ο αρμόδιος έχει έτσι συγκεκριμένα στοιχεία για να εξετάσει τι συνέβη.
«Ακούσαμε μετά την τραγωδία των Τεμπών διαλόγους ντροπής», είπε ο κ. Κυρανάκης, εξηγώντας γιατί προστέθηκε αντίστοιχη δυνατότητα ελέγχου στις υπηρεσιακές συνομιλίες. Μια κρίσιμη εντολή στον ασύρματο πρέπει να μεταφερθεί σωστά και να επιβεβαιωθεί ότι έγινε κατανοητή. Το σύστημα Voice AI GSM-R μετατρέπει τις καταγεγραμμένες συνομιλίες σε γραπτό κείμενο και επισημαίνει πιθανές αποκλίσεις από το πρωτόκολλο. Ο αρμόδιος ακούει την αρχική ηχογράφηση, αξιολογεί την επισήμανση και καταγράφει την ενέργειά του. Μέχρι σήμερα έχουν αναλυθεί περισσότερες από 120.000 συνομιλίες, με ελάχιστα ευρήματα.
Αυτό επιτρέπει να ελεγχθεί ποια εντολή δόθηκε, αν επιβεβαιώθηκε και τι ακολούθησε. Η επισήμανση του συστήματος εξετάζεται από άνθρωπο πριν κριθεί αν υπάρχει παράβαση.
Το νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει κυρώσεις ανάλογα με τη βαρύτητά της, με ευθύνες που αφορούν τόσο το προσωπικό όσο και τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και τον Διαχειριστή της Υποδομής. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, οι κυρώσεις για το προσωπικό μπορούν, ανάλογα με την ιδιότητα και τα καθήκοντά του, να φτάσουν έως την απομάκρυνση από κρίσιμες θέσεις ασφαλείας, την ανάκληση άδειας ή την απόλυση.
Περισσότερες από 3.500 κάμερες δίνουν ήδη εικόνα από το δίκτυο. Το επόμενο βήμα είναι η αυτόματη ανάλυση της εικόνας με τεχνητή νοημοσύνη. Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε ένα πραγματικό περιστατικό, όταν ένα άτομο κινούνταν μέσα στη γραμμή: ο αλγόριθμος εντοπίζει την κίνηση, ώστε να ειδοποιείται το Κέντρο και να εφαρμόζονται τα πρωτόκολλα ασφαλείας. Η ίδια ανάλυση θα εφαρμοστεί και στις κάμερες των μηχανών, για εμπόδια όπως βλάστηση, συσσώρευση νερού ή καπνός.
Η ψηφιακή καταγραφή της υποδομής δίνει επίσης σε περισσότερα από 6.000 στοιχεία, όπως διαβάσεις, γέφυρες, σήραγγες, σήματα και αλλαγές τροχιάς, συγκεκριμένο κωδικό και ακριβή θέση. Όταν εμφανίζεται μια βλάβη, το συνεργείο μπορεί να λάβει τη θέση και τη φωτογραφία του προβλήματος. Καταγράφονται η άφιξή του και ο χρόνος αποκατάστασης της κυκλοφορίας. Στην επόμενη φάση, οι χρόνοι αυτοί θα συγκρίνονται με συγκεκριμένους στόχους απόκρισης και αποκατάστασης.
Ποιος έχει βάρδια και ποιος βρίσκεται στο πόστο του
Στην επόμενη φάση του έργου εντάσσεται και η ψηφιακή επιβεβαίωση ανάληψης υπηρεσίας σε κρίσιμα πόστα, αρχικά στους φύλακες ισόπεδων διαβάσεων και στη συνέχεια στα σταθμαρχεία. Το παράδειγμα μιας φυλασσόμενης διάβασης δείχνει τη σημασία της: αν δεν επιβεβαιωθεί η παρουσία του φύλακα, το Κέντρο ειδοποιείται ώστε να κινηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες προστασίας πριν περάσει το τρένο.
Στο σενάριο της παρουσίασης, ο μηχανοδηγός ενημερώνεται και σταματά πριν από τη διάβαση. Στη συνέχεια, μέλος του πληρώματος αναλαμβάνει προσωρινά να διακόψει την κυκλοφορία αυτοκινήτων και πεζών, ώστε ο συρμός να περάσει με πολύ χαμηλή ταχύτητα. Έτσι αποτυπώνεται τι σημαίνει ο έλεγχος μιας βάρδιας για όσους διασχίζουν καθημερινά τις γραμμές.
Τι αλλάζει για τον επιβάτη
Για τον επιβάτη, η άμεση χρησιμότητα βρίσκεται στο κινητό του: μπορεί να παρακολουθεί την πορεία του τρένου, τον επόμενο σταθμό και την εκτιμώμενη ώρα άφιξης, ακόμη και ζωντανή εικόνα από την εμπρόσθια κάμερα του τρένου.
«…Για τον γονιό, ο οποίος περιμένει το παιδί του να ταξιδέψει από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη, το γεγονός ότι μπορεί να βλέπει στο κινητό του τηλέφωνο πού ακριβώς είναι το τρένο, πότε θα φτάσει, δεν είναι μόνο μια χρηστική πληροφορία. Είναι και μια επικοινωνία ότι αυτό το κράτος σοβαρεύεται», είπε ο πρωθυπουργός.
Για τους ανθρώπους που έχουν την ευθύνη της κυκλοφορίας, το έργο προσθέτει πληροφορίες και δυνατότητες παρέμβασης. Η αξία του θα κρίνεται καθημερινά: στην έγκαιρη αναγνώριση ενός προβλήματος, στην αντίδραση που ακολουθεί και στη δυνατότητα να ελεγχθεί αν ο καθένας έκανε αυτό που όφειλε.
