Λίγες μέρες μετά από μία από τις σημαντικότερες κακοκαιρίες των τελευταίων 20 ετών στην Κρήτη, η ΕΜΥ βρίσκεται στο πορτοκαλί και για το επόμενο 48ωρο αναμένονται ισχυρές βροχές και καταιγίδες. Μετεωρολόγοι εκφράζουν φόβους για πιθανές τοπικές πλημμύρες, ενώ νέα παγκόσμια έρευνα δείχνει ότι η Ελλάδα βαθμολογείται πολύ χαμηλά σε δείκτες ανθεκτικότητας και ότι σχεδόν οι μισοί πολίτες που επηρεάστηκαν από καταστροφή λένε πως δεν έλαβαν προειδοποίηση από το κράτος.
Η Παγκόσμια Έρευνα για τους Κινδύνους (World Risk Poll) είναι η πρώτη και μοναδική παγκόσμια, εθνικά αντιπροσωπευτική έρευνα για την ανησυχία των ανθρώπων σχετικά με τους κινδύνους που απειλούν την ασφάλειά τους, αλλά και για τις βλάβες που υφίστανται εξαιτίας τους.
Η φετινή έκδοση είναι η τρίτη στη σειρά, μετά τις έρευνες του 2021 και του 2023. Η έκθεση για το 2025, που δημοσιεύτηκε φέτος, βασίστηκε σε δείγμα 143.000 ατόμων από τη Gallup σε 140 χώρες.
Τα ευρήματα δημοσιεύονται σε δύο ξεχωριστές εκθέσεις και είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά για την Ελλάδα.
Η πρώτη έκθεση, με τίτλο A resilient life: How wellbeing shapes the capacity to cope, εξετάζει την ανθεκτικότητα, δηλαδή το πόσο καλά εξοπλισμένοι είναι οι λαοί για να αντιμετωπίζουν κινδύνους, όπως πλημμύρες και πυρκαγιές, και να ανακάμπτουν από αιφνίδιες κρίσεις. Πρόκειται για τέσσερις διαστάσεις ανθεκτικότητας, σε ατομικό επίπεδο, σε επίπεδο νοικοκυριού, κοινότητας και κοινωνίας. Όλες αυτές συνθέτουν μία ενιαία βαθμολογία, τον Δείκτη Ανθεκτικότητας (Resilience Index).
Η Ελλάδα καταγράφει πτώση 11 μονάδων στην κοινωνική ανθεκτικότητα και στη συνολική ανθεκτικότητα έχει υποχωρήσει πολύ κάτω από τον μέσο όρο, τόσο τον παγκόσμιο όσο και των χωρών της Νότιας Ευρώπης.
Ειδικότερα, η κοινωνική ανθεκτικότητα έχει φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα παγκοσμίως, στις 66 μονάδες, από 65 το 2023 και 63 το 2021. Η μέτρηση συνδυάζει τις εμπειρίες διακρίσεων, τις αντιλήψεις για το ενδιαφέρον της κυβέρνησης προς τους πολίτες και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων των ενόπλων δυνάμεων, της δικαιοσύνης και της εθνικής κυβέρνησης.
Ωστόσο, η Ελλάδα κινήθηκε στην αντίθετη κατεύθυνση, σύμφωνα με την έκθεση, υποχωρώντας κατά 11 μονάδες από το 2021. Αντίστοιχα, πτώση κατέγραψαν η Νέα Ζηλανδία κατά οκτώ μονάδες, ενώ η Αυστραλία, η Ολλανδία, η Εσθονία και η Γαλλία υποχώρησαν κατά έξι μονάδες η καθεμία.
Η κοινωνική ανθεκτικότητα είναι η μοναδική διάσταση από το 2021 στην οποία οι χώρες υψηλού εισοδήματος καταγράφουν τη χαμηλότερη βαθμολογία από όλες τις εισοδηματικές ομάδες, στις 57 μονάδες.
Σε όλες αυτές τις χώρες καταγράφηκε μείωση της εμπιστοσύνης στις εθνικές κυβερνήσεις τους, καθώς και της αντίληψης ότι οι κυβερνήσεις ενδιαφέρονται για την ευημερία των πολιτών.
Η Ελλάδα, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και η Ολλανδία κατέγραψαν επίσης σημαντική πτώση της εμπιστοσύνης στις ένοπλες δυνάμεις, ενώ η Αυστραλία και η Ελλάδα σημείωσαν μείωση και στην εμπιστοσύνη προς τη δικαιοσύνη.
Το 70% θεωρεί ότι η κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται καθόλου
Παράλληλα, η έρευνα αξιοποιεί τις βασικές μετρήσεις της Gallup για την ευημερία, που προέρχονται από τους ίδιους ερωτηθέντες. Έτσι, εξετάζεται άμεσα η σχέση ανάμεσα στο να ζει κανείς μια καλή ζωή – μέσω του Δείκτη Αξιολόγησης της Ζωής (Life Evaluation Index) της Gallup, που αποτυπώνει την υποκειμενική ευημερία – και στο να ζει μια ζωή με ανθεκτικότητα.
Οι περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος συνδυάζουν υψηλότερη ευημερία με υψηλότερη ανθεκτικότητα, όμως η Κόστα Ρίκα, η Χιλή και ο Παναμάς έχουν υψηλή ευημερία με χαμηλή ανθεκτικότητα, ενώ η Ελλάδα καταγράφει χαμηλές επιδόσεις και στα δύο.
Ένα ακόμη εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά ενηλίκων που δηλώνουν πως η κυβέρνηση ή οι γείτονές τους δεν ενδιαφέρονται καθόλου για αυτούς. Το ποσοστό φτάνει το 70%.
Χωρίς προειδοποίηση το 45% των πληγέντων στην Ελλάδα
Η δεύτερη έκθεση του World Risk Poll είναι η From alert to agency: What turns warnings into action? (Από την προειδοποίηση στη δράση: Τι μετατρέπει τις προειδοποιήσεις σε πράξεις;) και εξετάζει τις ώρες που προηγούνται μιας καταστροφής.
Σύμφωνα με την έκθεση, στην Ελλάδα το 23% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι επηρεάστηκε προσωπικά από καταστροφή την προηγούμενη πενταετία. Το ποσοστό είναι υψηλότερο από το 21% της Νότιας Ευρώπης, το 14% της Ανατολικής Ευρώπης και το 13% της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης, ενώ ξεπερνά και τον παγκόσμιο μέσο όρο του 20%.
Στις προηγούμενες έρευνες, το ποσοστό των ερωτηθέντων στην Ελλάδα που δήλωσαν ότι είχαν βιώσει καταστροφή ήταν 32% το 2021 και 36% το 2023. Η έκθεση του 2025, ωστόσο, έθεσε διαφορετικά το ερώτημα, ζητώντας από τους συμμετέχοντες να δηλώσουν αν είχαν επηρεαστεί προσωπικά από καταστροφή και όχι αν απλώς τη βίωσαν.
Συνεπώς, η διαφορά των ποσοστών δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως πραγματική μείωση της συχνότητας ή των επιπτώσεων των καταστροφών στην Ελλάδα.
Οι καταστροφές με τη μεγαλύτερη επίδραση στη χώρα δηλώθηκαν ότι είναι οι δασικές πυρκαγιές με 35%, ενώ ακολουθούν οι πλημμύρες, οι ισχυρές βροχοπτώσεις και οι καταιγίδες με 33%, οι σεισμοί με 19%, οι χιονοθύελλες με 10% και η ξηρασία με 1%. Τα στοιχεία αφορούν την καταστροφή που οι ίδιοι οι πληγέντες χαρακτήρισαν ως τη σημαντικότερη από όσες αντιμετώπισαν την προηγούμενη πενταετία.
Η εικόνα διαφέρει από την παγκόσμια κατανομή. Διεθνώς, οι πλημμύρες και οι έντονες βροχοπτώσεις βρίσκονται στην πρώτη θέση με 39%, ακολουθούμενες από τους τροπικούς κυκλώνες και τις αντίστοιχες καταιγίδες με 19% και τους σεισμούς με 10%. Οι δασικές πυρκαγιές αντιπροσωπεύουν μόλις το 3% των καταστροφών που αναφέρθηκαν ως οι πιο επιδραστικές παγκοσμίως, έναντι 35% στην Ελλάδα.
Ενώ η Υπηρεσία 112 GR-Alert έχει προβληθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα αποκλίνει αρκετά ως προς το ποσοστό των ανθρώπων που λαμβάνουν το μήνυμα. Σύμφωνα με την έκθεση, μόλις το 55% όσων δήλωσαν ότι επηρεάστηκαν από καταστροφή είχε λάβει τουλάχιστον μία προειδοποίηση, ενώ το 45% δεν είχε λάβει καμία.
Στο περιφερειακό διάγραμμα της κύριας έκθεσης, το ποσοστό όσων έλαβαν προειδοποίηση ανέρχεται στο 75% στη Νότια Ευρώπη, στο 77% στην Ανατολική Ευρώπη και στο 83% στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη. Σε παγκόσμιο επίπεδο φτάνει το 80%.
Αντίστροφα, το ποσοστό των πληγέντων που δεν είχαν προειδοποιηθεί διαμορφώνεται στο 25% στη Νότια Ευρώπη, στο 23% στην Ανατολική Ευρώπη, στο 17% στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη και στο 20% παγκοσμίως, σύμφωνα με την κύρια έκθεση. Η Ελλάδα, με 45%, παρουσιάζει σαφώς μεγαλύτερο κενό προειδοποίησης από όλες αυτές τις γεωγραφικές ομάδες.
Η διαχρονική αποτίμηση απαιτεί προσοχή και σε αυτό το πεδίο. Η έκθεση επισημαίνει ότι το 2025 εξετάστηκαν οκτώ διαφορετικά κανάλια προειδοποίησης, έναντι τεσσάρων το 2023. Συνεπώς, ακόμη και όπου υπάρχουν αποτελέσματα προηγούμενων ετών, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς επιφυλάξεις ως απόδειξη βελτίωσης ή επιδείνωσης των συστημάτων προειδοποίησης.
Στην Ελλάδα, τα SMS αποτελούν το συχνότερα αναφερόμενο μέσο προειδοποίησης, με ποσοστό 44%, σύμφωνα με το ειδικό δελτίο της έρευνας. Ακολουθούν το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με 35%, η τηλεόραση με 26% και το ραδιόφωνο με 10%. Μικρότερα ποσοστά καταγράφονται για τον έντυπο Τύπο με 5%, τα μεγάφωνα με 4%, το WhatsApp με 4% και τις πινακίδες με 2%.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η κύρια έκθεση αναδεικνύει το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως το συχνότερο κανάλι προειδοποίησης, με 59%, ακολουθούμενα από την τηλεόραση με 58% και τα SMS με 54%. Το ραδιόφωνο καταγράφει 37%. Η σύγκριση δείχνει διαφορετική κατανομή των καναλιών προειδοποίησης, με τα SMS να βρίσκονται στην πρώτη θέση στην Ελλάδα και το διαδίκτυο στην πρώτη θέση παγκοσμίως.
