Μετά τις αναγκαίες εργασίες συντήρησης, το ιστορικό τηλεσκόπιο Δωρίδη του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στον λόφο της Πνύκας άνοιξε ξανά τις πόρτες του στο κοινό αυτόν τον Σεπτέμβριο. Σήμερα είχε την τιμητική του στη Βραδιά του Ερευνητή που διοργανώθηκε στις εγκαταστάσεις του Αστεροσκοπείου, προσελκύοντας πλήθος επισκεπτών για αστροπαρατήρηση.
Για περίπου έναν χρόνο το ιστορικό τηλεσκόπιο Δωρίδη παρέμενε σιωπηλό. Οι επισκέπτες που έδιναν το «παρών» στις βραδιές κοινού ρωτούσαν με αγωνία πότε θα ξαναέχουν την ευκαιρία να το επισκεφθούν.
Το διοπτρικό τηλεσκόπιο Δωρίδη δεν είναι ένα απλό τηλεσκόπιο. Πρόκειται για ένα από τα πρώτα τηλεσκόπια του Αστεροσκοπείου Αθηνών, τοποθετημένο σε ειδικά διαμορφωμένο κτίριο με μεταλλικό θόλο πάνω στον λόφο της Πνύκας. Κατασκευάστηκε από τον γαλλικό οίκο Gautier το 1902, έπειτα από δωρεά του Έλληνα της διασποράς Δημήτριου Δωρίδη. Από την έναρξη λειτουργίας του και μέχρι το 1959, όταν εγκαταστάθηκε στον λόφο Κουφός της Πεντέλης το τηλεσκόπιο Newall, ήταν το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο στον ελληνικό χώρο.
Σε όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα για παρατηρήσεις πλανητών, δορυφόρων, κομητών, αστέρων και για τη μελέτη του Ήλιου. Αυτό το μοναδικό ιστορικό τηλεσκόπιο της χώρας, ένα πολιτιστικό κόσμημα για την ιστορία της Επιστήμης στη χώρα μας, έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο για την παρατηρησιακή αστρονομία στις αρχές του 20ού αιώνα και έβαλε το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών με δυναμικό τρόπο στον τομέα της έρευνας στην παρατηρησιακή αστρονομία, λέει ο πρόεδρος και διευθυντής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Σπύρος Βασιλάκος.
Από το 2014, οπότε έγιναν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασής του, το τηλεσκόπιο Δωρίδη χρησιμοποιείται για ξεναγήσεις, επιδείξεις, παρατηρήσεις λαμπρών ουράνιων αντικειμένων και για εκπαιδευτικές και επιμορφωτικές δράσεις στους τομείς της Αστρονομίας και της Αστροφυσικής. Ωστόσο, προβλήματα υγρασίας στον θόλο έθεταν σε κίνδυνο τη λειτουργία του τηλεσκοπίου και του μηχανισμού του, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να κλείσει ξανά τον τελευταίο χρόνο για συντήρηση του θόλου και βασική συντήρηση του τηλεσκοπίου.
Ο κ. Βασιλάκος περιγράφει ότι οι εργασίες συντήρησης, που έγιναν με ίδιους πόρους του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, είχαν δύο βασικές προκλήσεις: το αποτέλεσμα να μη αλλοιώσει την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα του μνημείου, με την Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων να παίζει πολύ μεγάλο ρόλο υπό την επίβλεψη της οποίας έγιναν οι εργασίες. Επίσης, χρειάστηκαν «χειρουργικές» επεμβάσεις στο ίδιο το τηλεσκόπιο ώστε να διορθωθούν κάποια προβλήματα που είχε χωρίς να δημιουργηθούν νέα.
Από τις αρχές Σεπτεμβρίου το εμβληματικό αυτό επιστημονικό και πολιτιστικό όργανο έχει στραφεί ξανά προς τον αττικό ουρανό. Σήμερα, πλήθος κόσμου που συμμετείχε στη «Βραδιά του Ερευνητή» είχε την ευκαιρία να επισκεφθεί το κτίριο του τηλεσκοπίου, κατασκευασμένο από μάρμαρο Αίγινας, με θόλο διαμέτρου οκτώ μέτρων, και να συμμετάσχει σε αστροπαρατήρηση. Ο κ. Βασιλάκος περιγράφει ότι το κοινό έχει την ευκαιρία να κάνει ένα ιστορικό ταξίδι, καθώς όλος ο λόφος των Νυμφών, όπου βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Θησείο, δίνει μια ολιστική εικόνα της ιστορίας της Αθήνας, από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό μέχρι τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Και ολοκληρώνεται με αστροπαρατήρηση στον αττικό ουρανό με το τηλεσκόπιο Δωρίδη. Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι το Αστεροσκοπείο, το πρώτο δημόσιο ερευνητικό κέντρο της χώρας, λειτουργεί αδιάλειπτα για περισσότερα από 180 χρόνια και συνδέει την ιστορικότητα με τη σύγχρονη εποχή, αλλά και τη σύγχρονη πρόκληση που αντιμετωπίζει η επιστήμη και το πώς το Αστεροσκοπείο υπάρχει μέσα σε αυτό το ερευνητικό οικοσύστημα και πώς λειτουργεί ως ένα ευρωπαϊκό κέντρο αριστείας.
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών άνοιξε τις πόρτες του και στις εγκαταστάσεις του στην Πεντέλη, ενώ διοργάνωσε και διαδικτυακές δράσεις. Από τον Ήλιο, τη Σελήνη και τις μελανές οπές μέχρι τους σεισμούς και τα τσουνάμι και από την ατμόσφαιρα, το κλίμα και τη δορυφορική παρατήρηση της Γης μέχρι τη διαστημική ακτινοβολία, τα τηλεσκόπια και τις σύγχρονες διαστημικές αποστολές, το πρόγραμμα των εργαστηρίων, πειραμάτων, παιχνιδιών και άλλων δράσεων για ενήλικες και παιδιά κάλυπτε ένα μεγάλο φάσμα της έρευνας που πραγματοποιείται στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
Ο πρόεδρος και διευθυντής του Αστεροσκοπείου υπογραμμίζει ότι ως διοίκηση του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών επενδύουν στην επαφή της επιστήμης με το ευρύ κοινό. Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι να περάσει στο κοινό και ειδικά στα νέα παιδιά ο ορθολογικός τρόπος σκέψης της επιστήμης. Ειδικά στις μέρες που ζούμε, με όλα αυτά που ακούγονται, με τους τσαρλατανισμούς, την ψευδοεπιστήμη και την παραπληροφόρηση, που μπορεί να έχουν και τραγικές επιπτώσεις όπως παρατηρούμε, είναι πολύ βασικό να τονιστεί ότι ο ορθολογισμός πάνω στον οποίο βασίζεται η επιστήμη είναι μια κυρίαρχη διαδικασία που, κατά την άποψή του, πρέπει να περάσει στον μέσο πολίτη. Όταν κάποιος κατακτήσει τον ορθολογικό τρόπο σκέψης, αυτό μπορεί να τον βοηθήσει πάρα πολύ στις προκλήσεις της καθημερινότητας και στα καθημερινά του προβλήματα.
Μαρία Κουζινοπούλου
