Πριν από 86 χρόνια, ανήμερα της Παναγίας, στις 15 Αυγούστου 1940, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» τορπίλισε και βύθισε στο λιμάνι της Τήνου το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη». Ο τορπιλισμός της «Έλλης» σημάδεψε τη μέρα της μεγάλης εορτής και έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πιο βαριές προκλήσεις πριν από τον πόλεμο.
Την περίοδο εκείνη, στον δεύτερο χρόνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιταλία, που ανήκε στις Δυνάμεις του Άξονα, επιδίωκε να διεκδικήσει την πρωτακαθεδρία στη Μεσόγειο από τη Μεγάλη Βρετανία. Ο Ιταλός δικτάτορας Μπενίτο Μουσσολίνι, μετά την κατάκτηση της Λιβύης, της Αιθιοπίας και της Αλβανίας, είχε θέσει ως επόμενο στόχο του την Ελλάδα.
Την ίδια περίοδο, ισχυρές ιταλικές δυνάμεις κατευθύνθηκαν προς τα ελληνικά σύνορα, δείχνοντας καθαρά τις προθέσεις του Μουσολίνι. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Ιταλός δικτάτορας επέλεξε να περάσει σε επιθέσεις μικρής κλίμακας σε ελληνικά λιμάνια και πλοία.
Στις 12 Ιουλίου, στις 6:30 π.μ., τρία ιταλικά βομβαρδιστικά αεροπλάνα χτύπησαν με βόμβες και πολυβόλα το βοηθητικό πλοίο του ελληνικού ναυτικού «Ωρίων», της υπηρεσίας των φάρων. Η επίθεση έγινε τη στιγμή του ανεφοδιασμού του φάρου της Γραμβούσας, στον κόλπο του Κισσάμου στη δυτική Κρήτη.
Τα ίδια αεροπλάνα επιτέθηκαν στη συνέχεια και στο αντιτορπιλικό «Ύδρα», το οποίο είχε λάβει διαταγή να σπεύσει σε βοήθεια του πλοίου «Ωρίων».
Στις 30 Ιουλίου, στις 6:50 π.μ., ιταλικό αεροπλάνο που προερχόταν από τα Δωδεκάνησα έριξε τέσσερις βόμβες κατά των ελληνικών αντιτορπιλικών «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Όλγα», αλλά και κατά δύο ελληνικών υποβρυχίων που βρίσκονταν μέσα στο λιμάνι της Ναυπάκτου.
Από τη χημική ανάλυση θραυσμάτων της επίθεσης προέκυψε ότι οι βόμβες ήταν ίδιου τύπου με εκείνες που είχαν χρησιμοποιηθεί στις 12 Ιουλίου 1940 κατά του αντιτορπιλικού «Ύδρα».
Η διαταγή για τον τορπιλισμό της «Έλλης» δόθηκε από τον Ιταλό διοικητή των Δωδεκανήσων Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι. Τη νύχτα της 14ης Αυγούστου, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο», με διοικητή τον υποπλοίαρχο Τζουζέπε Αϊκάρντι, αναχώρησε από τη ναυτική βάση στο Παρθένι της Λέρου. Αποστολή του ήταν να πλήξει εχθρικά πλοία στην Τήνο και τη Σύρο, ενώ στη συνέχεια θα προχωρούσε σε αποκλεισμό της διώρυγας της Κορίνθου.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Αυγούστου 1940, το ιταλικό υποβρύχιο βρέθηκε εν καταδύσει έξω από το λιμάνι της Τήνου. Μέσα από το περισκόπιο, ο υποπλοίαρχος Αϊκάρντι είδε ότι κατευθυνόταν προς το λιμάνι ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο. Το καταδρομικό «Έλλη» έφτανε στην Τήνο για τις εορταστικές εκδηλώσεις της Μεγαλόχαρης.
Στις 8:25 π.μ., λίγα μόνο λεπτά πριν από τη λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας, στην παραλία του νησιού είχε συγκεντρωθεί πλήθος κόσμου. Το ιταλικό υποβρύχιο εξαπέλυσε τρεις τορπίλες, με τη μία να βρίσκει στόχο και τις άλλες δύο να εκρήγνυνται στην προκυμαία. Η τορπίλη χτύπησε καίρια το ελληνικό καταδρομικό, στο μηχανοστάσιο και στις δεξαμενές καυσίμων της «Έλλης», και μόλις μία ώρα αργότερα το πλοίο βυθίστηκε.
Από την επίθεση σκοτώθηκαν ένας υπαξιωματικός και οκτώ ναύτες του «Έλλη», ενώ συνολικά 24 άνθρωποι τραυματίστηκαν στο ελληνικό καταδρομικό. Η δεύτερη τορπίλη του «Ντελφίνο» που εξερράγη στην προκυμαία στοίχισε τη ζωή σε μια γυναίκα που βρισκόταν στην παραλία και πέθανε από καρδιακή προσβολή.
Αμέσως μετά τον τορπιλισμό, το ιταλικό υποβρύχιο απομακρύνθηκε χωρίς να αναγνωριστεί η ταυτότητά του. Λίγες ώρες αργότερα κατέπλευσε στη Σύρο, όπου αναχώρησε χωρίς να πραγματοποιήσει επίθεση, καθώς δεν εντόπισε κανένα ελληνικό πλοίο στο λιμάνι του νησιού. Στη συνέχεια, το «Ντελφίνο» επέστρεψε εσπευσμένα στη Λέρο με διαταγή των ιταλικών αρχών και δεν συνέχισε την αποστολή του στη διώρυγα της Κορίνθου.
Η επιχείρηση ενδέχεται να μην ήταν σε γνώση των πολιτικών αρχών της Ρώμης, χωρίς να αποκλείεται να είχε ενημερωθεί μόνο ο δικτάτορας Μουσολίνι. Όπως έγραψε ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Γκαλεάτσο Τσιάνο, στα απομνημονεύματά του, η βύθιση του ελληνικού πλοίου οφείλεται στη θρασύτητα του Ντε Βέκι.
Το καταδρομικό «Έλλη» ήταν πολεμικό πλοίο του Ελληνικού Ναυτικού και πήρε το όνομά του από τη ναυμαχία της Έλλης, στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Τα καταδρομικά ήταν πολεμικά πλοία διαφόρων μεγεθών, μεγάλης ταχύτητας και με ελαφρύτερο οπλισμό από τα θωρηκτά, τα οποία σταδιακά εκτόπισαν.
Στις 15 Αυγούστου, το «Έλλη», με εκτόπισμα 2.115 τόνους και πλήρωμα 232 ανδρών, βρισκόταν στον όρμο της Τήνου όταν δέχτηκε αιφνιδιαστικό πλήγμα με τορπίλες. Στις 9:45 π.μ. της ίδιας ημέρας βυθίστηκε.
Το μήνυμα του Ιωάννη Μεταξά μετά την επίθεση ήταν ότι δεν έπρεπε να ματαιωθεί η λιτανεία, ώστε να διατηρηθεί ακμαίο το ελληνικό φρόνημα και η θρησκευτική πίστη. Η λιτανεία τελικά τελέστηκε πάνδημη και κατανυκτική, όπως ανέφερε ο ίδιος.
Η ενέργεια βύθισε σε θλίψη ολόκληρη την Ελλάδα. Παράλληλα, ο πατριωτισμός, η τιμή και η αξιοπρέπεια των Ελλήνων δέχτηκαν ισχυρό πλήγμα, ενώ το αίσθημα μίσους κατά των Ιταλών ήταν ιδιαίτερα έντονο, καθώς είχαν επιλέξει τη μεγάλη γιορτή του χριστιανισμού για την επίθεση στο καταδρομικό «Έλλη».
Ο τορπιλισμός της «Έλλης» απασχόλησε τον διεθνή Τύπο, ενώ ακόμη και γερμανικές εφημερίδες εξέφρασαν συμπάθεια προς την Ελλάδα. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η ιταλική κυβέρνηση προσπάθησε να παρουσιάσει τον τορπιλισμό ως έργο της Μεγάλης Βρετανίας, με την πρόφαση ότι στόχευε να προκαλέσει αναστάτωση στα Βαλκάνια και στις σχέσεις Ελλάδας και Ιταλίας.
