«Το παρόν στη μουσική είναι, για εμένα, ένας τόπος όπου συναντιούνται διαφορετικοί χρόνοι», λέει ο συνθέτης Γιάννης Αγγελάκης, καλλιτεχνικός επιμελητής των Ημερών Σύγχρονης Μουσικής, δίνοντας το στίγμα της φετινής διοργάνωσης που θα πραγματοποιηθεί από τις 25 Οκτωβρίου έως τις 14 Νοεμβρίου 2026 στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Με τίτλο «Πολλαπλά παρόντα», το φεστιβάλ περιλαμβάνει ένα πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα σύνολο 18 συναυλιών, με τη συμμετοχή περισσότερων από εκατό καλλιτεχνών.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έξι νέες αναθέσεις έργων σε Έλληνες και Ελληνίδες συνθέτες και συνθέτριες, πρώτες εκτελέσεις και επανεκτελέσεις, αλλά και αφιερώματα σε σημαντικές μορφές της μουσικής του 20ού και του 21ου αιώνα, όπως ο Γκαιργκ Κούρταγκ, ο Γκαιργκ Λίγκετι και ο Γιώργος Απέργης. Από την ακουστική και την ηλεκτρονική μουσική έως τις υβριδικές και σκηνικές μορφές έκφρασης, η φετινή διοργάνωση φέρνει σε διάλογο διαφορετικές γενιές, αισθητικές και μουσικές γλώσσες, αναδεικνύοντας τη ζωντάνια της σύγχρονης δημιουργίας και ανοίγοντας νέους δρόμους επικοινωνίας με το κοινό.
«Με τα Πολλαπλά παρόντα επαναδιαπραγματευόμαστε τι σημαίνει σύγχρονο, χωρίς να επιχειρούμε να το κλείσουμε σε έναν ορισμό. Αφήνουμε τις διαφορετικές φωνές και τα καλλιτεχνικά τους αποτυπώματα να δώσουν τις δικές τους απαντήσεις», δηλώνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γιάννης Αγγελάκης.
Όπως υποστηρίζει, ένα έργο που κάποτε θεωρήθηκε ριζοσπαστικό μπορεί σήμερα να ανήκει στην παράδοση και ταυτόχρονα να εξακολουθεί να μας εκπλήσσει. «Με ενδιαφέρει τι συμβαίνει όταν οι σημερινοί καλλιτέχνες συναντούν έργα που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο ακούμε τη μουσική. Η πρωτοπορία παραμένει ζωντανή όταν εξακολουθεί να γεννά ερωτήματα, να εμπνέει και να ανοίγει δρόμους για νέες καλλιτεχνικές αναζητήσεις», τονίζει.
Οι πολλαπλές όψεις της σύγχρονης μουσικής δημιουργίας
Αυτή ακριβώς η συνάντηση διαφορετικών χρόνων και αισθητικών βρίσκεται στον πυρήνα ενός προγράμματος που επιχειρεί να χαρτογραφήσει τις πολλαπλές όψεις της σύγχρονης μουσικής δημιουργίας. Τα αφιερώματα στον Γκαιργκ Κούρταγκ, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, στον Γιώργο Απέργη, που συμπληρώνει 80 χρόνια ζωής, και στον Γκαιργκ Λίγκετι, με αφορμή τα 20 χρόνια από τον θάνατό του, επαναφέρουν εμβληματικά έργα στο προσκήνιο, συνδέοντάς τα με τις σημερινές καλλιτεχνικές αναζητήσεις.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, συναυλίες του Ergon Ensemble υπό τη διεύθυνση του Νίκου Βασιλείου, της Χορωδίας της ΕΡΤ σε σύμπραξη για πρώτη φορά με την Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, καθώς και των ΤΕΤΤΤΙΞ. Ξεχωριστή θέση έχει η επετειακή συναυλία του ARTéfacts ensemble, ενώ το ρεσιτάλ πιάνου του Στέφανου Θωμόπουλου ξεδιπλώνει τον πιανιστικό κόσμο του Γιώργου Κουμεντάκη. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη την προβολή της ταινίας-ορόσημο «Το Εργαστήριο του Δρα Καλιγκάρι», υπό το πρίσμα της μουσικής του Νίκου Καραγιάννη, καθώς και τον νέο διεθνή διαγωνισμό σύνθεσης Re:Trace.
Πώς συγκροτείται, όμως, μια τέτοια πολυφωνία και ποια εμπειρία επιδιώκει να προσφέρει στο κοινό; Για τον καλλιτεχνικό επιμελητή της διοργάνωσης, το ζητούμενο είναι η συνύπαρξη διαφορετικών μουσικών κόσμων, χωρίς την επιβολή μιας ενιαίας αισθητικής ή μιας προκαθορισμένης διαδρομής ακρόασης.
«Με ενδιέφερε να συνυπάρξουν διαφορετικές γενιές, μουσικές γλώσσες και αισθητικές. Οι δεκαοκτώ συναυλίες περιλαμβάνουν μουσικές του Κούρταγκ, του Λίγκετι και του Απέργη, οι οποίες συνομιλούν με νέες αναθέσεις και πρώτες εκτελέσεις, και εκτείνονται από το τραγούδι και την ακουστική μουσική έως τα ηλεκτρονικά και τα υβριδικά μέσα, από θεατρικές και οπτικοακουστικές προσεγγίσεις έως αναφορές στο Μπαρόκ και τον Ρομαντισμό. Σκέφτομαι τις συναυλίες σαν κομμάτια ενός παζλ: καθεμία έχει τη δική της καλλιτεχνική ταυτότητα, αλλά αποκτά και μια νέα διάσταση μέσα από τη σχέση της με τις υπόλοιπες. Θα ήθελα το κοινό να ανακαλύψει απρόσμενες συγγένειες ανάμεσα σε όσα αρχικά μπορεί να μοιάζουν ασύνδετα. Για τα ελληνικά δεδομένα, μια τέτοια διοργάνωση είναι πρωτοφανής. Κι έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα ότι η σύγχρονη μουσική δημιουργία βρίσκει μια θεσμική αγκαλιά στην Εθνική Λυρική Σκηνή, έναν χώρο που μπορεί να στηρίξει το ρίσκο και την καλλιτεχνική πολυφωνία», αναφέρει ο Γιάννης Αγγελάκης.
Η πολυφωνία αυτή αφορά τόσο την ποικιλία των έργων και των μουσικών γλωσσών όσο και τη δυνατότητα διαφορετικών γενεών δημιουργών να συναντηθούν σε έναν κοινό χώρο. Οι νέες αναθέσεις, οι πρώτες εκτελέσεις και οι συνεργασίες με καταξιωμένα σύνολα και θεσμούς εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να αναδειχθεί η σύγχρονη μουσική ως ένα ζωντανό πεδίο δημιουργίας, διαλόγου και καλλιτεχνικής αναζήτησης.
Αφήνοντας χώρο στη φαντασία
Η σχέση της σύγχρονης μουσικής με το κοινό παραμένει ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τη σημερινή μουσική δημιουργία. Συχνά συνδεδεμένη με την εξειδικευμένη γνώση και έναν σχετικά περιορισμένο κύκλο ακροατών, η σύγχρονη μουσική καλείται να βρει νέους τρόπους επικοινωνίας.
Ο Γιάννης Αγγελάκης αναγνωρίζει αυτή την πρόκληση και επισημαίνει την ανάγκη να δημιουργηθούν ουσιαστικές γέφυρες με την κοινωνία, αλλά και να αντιμετωπιστεί η ακρόαση ως μια εμπειρία που δεν προϋποθέτει απαραίτητα ειδικές γνώσεις.
«Είναι αλήθεια ότι η σύγχρονη μουσική απευθύνεται σήμερα σε ένα σχετικά περιορισμένο κοινό. Ως θεσμός, ωστόσο, έχουμε την ευθύνη να το διευρύνουμε και να φέρουμε τη μουσική αυτή σε μεγαλύτερη επαφή με την κοινωνία. Αυτό απαιτεί γέφυρες με άλλες τέχνες, εμπλουτισμό με διαφορετικά είδη και τολμηρά ανοίγματα πέρα από τα στεγανά του ακαδημαϊσμού και των κλειστών κύκλων. Πιστεύω στην ακρόαση ως εμπειρία. Μπορείς να συναντήσεις ένα έργο χωρίς να γνωρίζεις την ιστορία ή τους κώδικές του και να συγκινηθείς, να ξαφνιαστείς, να ανακαλύψεις κάτι που σε αφορά. Αυτή η πρώτη, άμεση επαφή και η ενεργοποίηση της φαντασίας είναι για μένα πολύτιμες. Οι γέφυρες που δημιουργούμε ελπίζω ότι θα κάνουν το άγνωστο πιο προσιτό, χωρίς να απλοποιούν τη μουσική ή να υπαγορεύουν στον ακροατή διδακτικά πώς πρέπει να την αντιληφθεί. Θέλω η Εναλλακτική Σκηνή να έχει ανοιχτές κεραίες και να προσκαλεί ανθρώπους με διαφορετικές εμπειρίες και ακουστικές συνήθειες, αφήνοντας χώρο στη φαντασία, στην έκπληξη και στην προσωπική ανακάλυψη», σημειώνει.
Μέσα από αυτή την ανοιχτή αντίληψη για τη μουσική και την ακρόαση, οι φετινές Ημέρες Σύγχρονης Μουσικής επιδιώκουν να φέρουν σε διάλογο το παρελθόν και το παρόν, τις καθιερωμένες μουσικές αναφορές και τις νέες αναζητήσεις, το οικείο και το απρόβλεπτο. Με ένα πρόγραμμα που συνδυάζει διαφορετικές γενιές, είδη και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις, η διοργάνωση προσκαλεί το κοινό να ανακαλύψει νέες μουσικές διαδρομές, απρόσμενες συνδέσεις και διαφορετικούς τρόπους ακρόασης.
Αναλυτικά το πρόγραμμα μπορείτε να το δείτε εδώ: https://www.nationalopera.gr/enalaktiki-skini/enalaktiki-skini-festival/item/8100-imeres-sygxronis-mousikis
Νάντια Μπακοπούλου
