Περισσότερα από σαράντα χρόνια ζωγραφικής ξεδιπλώνονται μέσα από τα 165 έργα της αναδρομικής έκθεσης του Μίλτου Σκούρα, με τίτλο «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026», που φιλοξενείται στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων από τις 22 Οκτωβρίου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026. Την επιμέλεια έχει ο ιστορικός της τέχνης Γιάννης Μπόλης, με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων, ενώ ανάμεσα στα έργα περιλαμβάνονται και δημιουργίες που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό.
Γιατί «Στο ενδιάμεσο του ορατού»; Τι συμβαίνει στις εικόνες του Μίλτου Σκούρα και γιατί αυτό που βλέπουμε δεν μένει ποτέ απόλυτα σταθερό; Με αφετηρία αυτά τα ερωτήματα, η έκθεση παρακολουθεί τη διαρκή αναζήτηση του καλλιτέχνη γύρω από την εικόνα, την ανθρώπινη παρουσία και τις πολλαπλές εκδοχές της πραγματικότητας.
Η πορεία του Μίλτου Σκούρα διαμορφώνεται σε ένα διεθνές περιβάλλον, όπου η ζωγραφική συναντά τη φωτογραφική εικόνα, τη μόδα, το design, τη διαφήμιση και τη μαζική κουλτούρα. Η αποφοίτησή του από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο το 1979, οι σπουδές του στη σημειολογία και την επικοινωνία στη Sorbonne Nouvelle-Paris 3, η εμπειρία της Νέας Υόρκης και η ενασχόλησή του με τα graphic novels και τα περιοδικά συνθέτουν μια σύνθετη οπτική παιδεία. Όπως επισημαίνει η διευθύντρια του ΜΟΜus – Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης, Μαρία Τσαντσάνογλου, η διαδρομή του «προέρχεται από μια διεθνή, κοσμοπολίτικη εμπειρία της εικόνας και επιστρέφει στην Ελλάδα χωρίς να αποκοπεί από αυτήν».
Το 1983 δημοσιεύει την πρώτη του δουλειά στο γαλλικό Métal Hurlant, ενώ ακολουθούν δημοσιεύσεις στο αμερικανικό Heavy Metal και στο ιταλικό Alter. Για περισσότερο από μία δεκαετία, σε Μιλάνο, Παρίσι και Νέα Υόρκη, δουλεύει πάνω στη σχέση εικόνας και κειμένου, παράλληλα με τη δραστηριότητά του στη γραφιστική, τη διαφήμιση και τη μόδα.
Στον πυρήνα της έκθεσης, μια αίθουσα λειτουργεί σαν εργαστήριο του βλέμματος: οι πρώιμες δημιουργίες του Σκούρα, τα graphic novels, η μόδα, τα περιοδικά και η ενότητα Mossaikon δείχνουν τη μετάβαση από την εφαρμοσμένη εικόνα σε μια ζωγραφική ανοιχτή στην αφήγηση. Όπως παρατηρεί η Μαρία Τσαντσάνογλου, «στα έργα του, η εξαιρετική τεχνική ακρίβεια δεν επιδιώκει απλώς την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας. Αντίθετα, συχνά την υπονομεύει».
Στη ζωγραφική του, όπως σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης Γιάννης Μπόλης, «οι συνθέσεις του δίνουν την εντύπωση ότι είναι παγωμένες στον χρόνο, ότι ισορροπούν στο μεταίχμιο μιας αφήγησης, μιας ιστορίας που αγνοούμε το τι έχει προηγηθεί και το τι πρόκειται να ακολουθήσει – εικόνες ενός ενδιαμέσου κόσμου στα όρια της πραγματικότητας, του ονείρου και της φαντασίας, της αλήθειας και του ψέματος».
Στα «Black & White Stories», η φωτορεαλιστική ακρίβεια υποχωρεί όσο ο θεατής πλησιάζει και αποκαλύπτονται ο καμβάς, το χρώμα και τα ίχνη της ζωγραφικής διαδικασίας. Τα «ζωγραφικά μονοπλάνα», όπως τα χαρακτηρίζει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, ενώνουν εικόνα και κείμενο χωρίς το ένα να εξηγεί το άλλο, αφήνοντας ανοιχτή την αφήγηση.
Στα «Border Line», η μεγάλη ασπρόμαυρη εικόνα και οι μικρότερες έγχρωμες συνθέσεις δημιουργούν ένα πεδίο ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό. Η γραμμή του ορίζοντα δεν χωρίζει μόνο τη θάλασσα από τον ουρανό· γίνεται ταυτόχρονα το όριο ανάμεσα σε διαφορετικές δυνατότητες ανάγνωσης.
Στην ενότητα «Τοπίο», η μικρή και η μεγάλη εικόνα, τα μεγάλα έγχρωμα τοπία και οι μικρότερες ασπρόμαυρες συνθέσεις βρίσκονται σε διάλογο. Η μικρή εικόνα συμπληρώνει και ξαναδίνει νόημα στη μεγάλη: ένα αντικείμενο ή ένα υλικό κατάλοιπο μετατοπίζει την πρώτη ανάγνωση, φέρνοντας στο φως την ανθρώπινη παρουσία μέσα από την απουσία της.
Στο «Attimo Fuggente», αντίθετα, η θόλωση της ανθρώπινης μορφής μεταφέρει στη ζωγραφική την αίσθηση μιας παρουσίας που ξεγλιστρά και μιας στιγμής που παραμένει σε μετάβαση.
Ξεχωριστή θέση έχει η ενότητα «Supermarket Workers». Τα 48 ασπρόμαυρα πορτρέτα οργανώνονται σε επάλληλες σειρές και συνθέτουν ένα ενιαίο πλέγμα εικόνων. Η επανάληψη δίνει αρχικά την αίσθηση της ομοιογένειας, όμως όσο το βλέμμα περνά από πρόσωπο σε πρόσωπο επανέρχεται η ατομικότητα κάθε εργαζομένου. Στο «Before 8 a.m.», η ζωγραφική στρέφεται στις συνήθως αθέατες στιγμές που προηγούνται του ανοίγματος ενός σουπερμάρκετ.
Όπως σημειώνει η ιστορικός τέχνης, μουσειολόγος και επιμελήτρια εκθέσεων Κατερίνα Κοσκινά: «Μέσα από τη φωτογραφική αίσθηση της εικόνας, τη ζωγραφική της υλικότητα και την αρχειακή της διάσταση, τους παρουσιάζει σε μια άλλη συνθήκη ορατότητας, τους αναγάγει σε ήρωες της καθημερινότητας, υπενθυμίζοντάς μας ότι η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να μετουσιώσει το καθημερινό και το φαινομενικά ανώνυμο, σε έργο τέχνης».
Στην ενότητα «Family», τρεις προσωπογραφίες σχηματίζουν ένα σύνολο στο οποίο οι σχέσεις τους αλλάζουν ανάλογα με τη διάταξή τους. Το νόημα δεν βρίσκεται πια μόνο σε κάθε εικόνα, αλλά γεννιέται και στον χώρο ανάμεσά τους.
Από τις πρώτες εικονογραφημένες αφηγήσεις έως τις πρόσφατες ζωγραφικές συνθέσεις, ο Μίλτος Σκούρας επιστρέφει στη σχέση ανάμεσα στην εικόνα και την πραγματικότητα, στην παρουσία και την απουσία, σε όσα αναγνωρίζουμε αμέσως και σε όσα αποκαλύπτονται μόνο όταν κοιτάξουμε ξανά. Όπως σημειώνει ο Γιάννης Μπόλης, ο καλλιτέχνης επιδιώκει «να αποδώσει περισσότερο εκείνο που απουσιάζει σε σχέση με εκείνο που εικονογραφείται».
Το «ενδιάμεσο του ορατού» βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην απόσταση ανάμεσα στην πρώτη αναγνώριση και σε ό,τι γίνεται ορατό όταν επιμένουμε να κοιτάζουμε.
Κατάλογος και παράλληλες δράσεις
Η έκθεση συνοδεύεται από πλήρως εικονογραφημένο δίγλωσσο κατάλογο, στα ελληνικά και αγγλικά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις νήσος και περιλαμβάνει κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Μαρίας Τσαντσάνογλου, Κατερίνας Κοσκινά, Τάσου Σακελλαρόπουλου και Ευγενίας Ίσκου.
Η παρουσίαση του καταλόγου, με την παρουσία των συγγραφέων, θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026 στις 19:00, στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, και θα συνοδευτεί από συζήτηση γύρω από το έργο και την εικαστική διαδρομή του Μίλτου Σκούρα.
Οι ξεναγήσεις με τον καλλιτέχνη θα πραγματοποιηθούν το Σάββατο 24 και 31 Οκτωβρίου και 7 και 14 Νοεμβρίου 2026, στις 13:00. Στο πλαίσιο της έκθεσης θα οργανωθούν ξεναγήσεις για ειδικά κοινά, κατόπιν συνεννόησης.
Στο πρόγραμμα των παράλληλων δράσεων θα περιλαμβάνεται επίσης ειδική ξενάγηση από τον ιστορικό τέχνης Γιάννη Μπόλη, επιμελητή της έκθεσης. Η ημερομηνία θα ανακοινωθεί προσεχώς.
Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026 θα πραγματοποιηθεί το finissage της έκθεσης, παρουσία του καλλιτέχνη, ενώ η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή έως και την Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026.
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Σάββατο 10:00-19:00, Κυριακή 10:00 – 16:00, Δευτέρα: Κλειστά. Είσοδος ελεύθερη.
Λεζάντα: Ενότητα ΜΟΔΑ – Vanity Italia, 1988, αερογράφος με ακρυλικά χρώματα σε καμβά. Πηγή φωτό: Δελτίο Τύπου έκθεσης.
