Υπάρχει ένα παράδοξο με το ΠΑΣΟΚ. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του είναι ταυτόχρονα και η μεγαλύτερη αδυναμία του: η πολυσυλλεκτικότητα του. Είναι ένα κόμμα που μπορεί να απευθύνεται σε ένα μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος, ακριβώς επειδή αποτελείται από διαφορετικές πολιτικές τάσεις. Μόνο που αυτές οι τάσεις δεν κοιτάζουν πάντα προς την ίδια κατεύθυνση.
Αν προσπαθήσουμε να περιγράψουμε τη σημερινή εκλογική του βάση, θα μπορούσαμε, να τη χωρίσουμε σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους κεντρώους και τους κεντροαριστερούς (και λίγους εναπομείναντες αριστερούς). Οι πρώτοι μπορούν να αισθάνονται πιο κοντά στη Νέα Δημοκρατία και τον Κυριάκο Μητσοτάκη, οι δεύτεροι έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να κοιτάζουν προς την πλευρά του Αλέξη Τσίπρα και της ΕΛ.Α.Σ.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα.
Γιατί ένα κόμμα μπορεί να μεγαλώσει όταν έχει μεγάλη εκλογική δεξαμενή. Μπορεί όμως και να μικρύνει πολύ γρήγορα όταν η δεξαμενή αυτή αρχίσει να αλληθωρίζει προς δύο διαφορετικές κατευθύνσεις.
Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών δείχνουν ότι το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται ήδη σε αυτή τη δύσκολη θέση. Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη, η ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα έχει εγκατασταθεί στη δεύτερη θέση και το ΠΑΣΟΚ δίνει μάχη για την τρίτη. Τα ποσοστά ασφαλώς δεν είναι σταθερά. Είναι όμως αρκετά για να δείξουν μια τάση.
Ο κεντρώος ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ μπορεί να θεωρεί ότι το κόμμα του δεν έχει ακόμη πείσει πως μπορεί να κυβερνήσει και να αναζητά μια πιο ασφαλή επιλογή. Και όταν κοιτάζει προς τα δεξιά, βλέπει έναν πρωθυπουργό που έχει ήδη κυβερνήσει και ένα κόμμα που εξακολουθεί να προηγείται σημαντικά στις δημοσκοπήσεις. Κοιτάζοντας ακόμα πιο προσεκτικά, θα δει μέσα στην ΝΔ και πολλούς πρώην δικούς του, οι οποίοι μια χαρά συζούν με την «δεξιά».
Ο κεντροαριστερός ψηφοφόρος βρίσκεται μπροστά σε ένα διαφορετικό δίλημμα. Αν θεωρεί ότι η ΕΛ.Α.Σ. και ο Αλέξης Τσίπρας μπορούν να συγκροτήσουν μια ισχυρότερη αντιπολιτευτική ή ακόμη και κυβερνητική επιλογή απέναντι στη ΝΔ, γιατί να παραμείνει στο ΠΑΣΟΚ;
Εδώ βρίσκεται η ιδιαιτερότητα του ΠΑΣΟΚ.
Ο ένας μπορεί να φύγει επειδή θεωρεί ότι το ΠΑΣΟΚ δεν είναι αρκετά κοντά στο κέντρο και ο άλλος επειδή θεωρεί ότι δεν είναι αρκετά κοντά στην κεντροαριστερά ή και την εξουσία.
Αν διαβάσουμε προσεκτικά το γράφημα, φαίνεται ότι οι κεντροαριστεροί ψηφοφόροι αποτελούν πράγματι το σημαντικότερο τμήμα της εκλογικής βάσης του ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, οι κεντρώοι δεν είναι αμελητέοι· αντιθέτως, αποτελούν ένα μεγάλο κομμάτι, σαφώς μεγαλύτερο από τους αριστερούς. Αυτό σημαίνει ότι οι δυνητικές απώλειες προς το κέντρο και τη Νέα Δημοκρατία μπορεί να αποδειχθούν περισσότερες από τις απώλειες προς την πιο «αριστερή» ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα.
Η ΝΔ θα ενισχυθεί από τα δεξιά της εκλογικής βάσης του ΠΑΣΟΚ, η ΕΛ.Α.Σ. από τα αριστερά της και το ΠΑΣΟΚ θα βρεθεί να χάνει και από τις δύο πλευρές. Και τότε μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: χαμηλότερο ποσοστό, μικρότερη εκλογική δυναμική, λιγότερη αίσθηση κυβερνησιμότητας και, άρα, ακόμη μεγαλύτερη δυσκολία να κρατήσει τους ψηφοφόρους του.
Άρα η απειλή για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνο ο Τσίπρας. Είναι και ο Μητσοτάκης.
Γιατί το ΠΑΣΟΚ δεν έχει απέναντί του έναν μόνο πολιτικό αντίπαλο που διεκδικεί τους ψηφοφόρους του. Έχει δύο διαφορετικούς πολιτικούς χώρους που μπορούν να διεκδικήσουν διαφορετικά κομμάτια της ίδιας εκλογικής του βάσης.
Αλλά ίσως τελικά αυτή να είναι και η μεγάλη ευκαιρία του ΠΑΣΟΚ. Η διπλή του ταυτότητα μπορεί να γίνει η αδυναμία του ή το μεγαλύτερο εκλογικό του πλεονέκτημα.
Το τι θα γίνει θα εξαρτηθεί από ένα πράγμα: αν θα καταφέρει να κρατήσει τους δύο χώρους ενωμένους.
Γιατί αν αρχίσουν να φεύγουν και οι μεν και οι δε, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι η τρίτη θέση. Θα αντέξει; Τι λέτε;
