Υπέρ μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής τάχθηκε ο Κώστας Καραμανλής, συνδέοντας τις επιλογές της Ελλάδας με τις μεταβαλλόμενες διεθνείς ισορροπίες και ασκώντας κριτική στη στάση της Δύσης απέναντι σε κρίσιμα γεωπολιτικά ζητήματα.
Ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε στο ελληνοκινεζικό φόρουμ «Executive Master in Business Administration» του Πανεπιστημίου Tsinghua, με θέμα «20 χρόνια Στρατηγικής Συνεργασίας Ελλάδας-Κίνας και η εμπειρία της COSCO». Στην παρέμβασή του αναφέρθηκε στη διαδρομή των διμερών σχέσεων, στη συμφωνία για τον Πειραιά και στα περιθώρια διεύρυνσης της συνεργασίας.
Η θέση της Ελλάδας και ο μετασχηματισμός της Δύσης
Ο Κώστας Καραμανλής υποστήριξε ότι οι συνθήκες του αναδυόμενου πολυπολικού κόσμου απαιτούν μεγαλύτερη ευελιξία στην εξωτερική πολιτική.
«Το αναδυόμενο πολυπολικό σύστημα επιβάλλει την άσκηση μιας πιο σύνθετης και πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής, απαλλαγμένης από τις άκαμπτες διαχωριστικές γραμμές του παρελθόντος. Η Ελλάδα είναι αναμφίβολα ευθυγραμμισμένη με τη Δύση, ωστόσο η ίδια η Δύση διέρχεται μια φάση μετασχηματισμού ή ακόμη και διχασμού», σημείωσε.
Περιέγραψε το διεθνές περιβάλλον ως εξαιρετικά ασταθές, με ενίσχυση των σφαιρών επιρροής και της χρήσης ισχύος, αλλά και υποχώρηση του σεβασμού προς τις διεθνείς συνθήκες και τους οργανισμούς.
Κατά την εκτίμησή του, οι ΗΠΑ επιχειρούν να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία τους μέσω της στρατιωτικής υπεροχής τους, ενώ άλλες δυνάμεις επιδιώκουν να διευρύνουν την επιρροή τους και να μεταβάλουν τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων.
Συνέδεσε, επίσης, τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, καθώς και τη σύγκρουση με το Ιράν, με την οικονομική και κοινωνική πίεση στις δυτικές χώρες. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον πληθωρισμό και το ενεργειακό κόστος, αλλά και στην αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και του ελεύθερου εμπορίου.
Η κριτική για Ουκρανία, Τουρκία και Κύπρο
Αναφερόμενος στον πόλεμο στην Ουκρανία, χαρακτήρισε τη ρωσική εισβολή άδικη και παράνομη, αποδίδοντας παράλληλα ευθύνες στην προγενέστερη πολιτική της Δύσης.
«Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είναι άδικη και παράνομη. Ωστόσο, η προγενέστερη στάση της συλλογικής Δύσης δεν ήταν άμοιρη ευθυνών, δεδομένων των διαφόρων προσπαθειών της να εντάξει την Ουκρανία στο δυτικό στρατόπεδο», ανέφερε.
Υποστήριξε ότι η αλλαγή κυβέρνησης στις ΗΠΑ οδήγησε σε προσέγγιση με τη Ρωσία και σε πιέσεις προς την Ουκρανία για συμβιβασμό, αφήνοντας τους Ευρωπαίους χωρίς ουσιαστική συμμετοχή στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
Επέκρινε, ακόμη, τη διαφορετική αντιμετώπιση της Ουκρανίας και της Κύπρου, συνδέοντάς τη με τη στάση των δυτικών κρατών έναντι της Τουρκίας.
«Παράλληλα, η εφαρμογή δύο μέτρων και δύο σταθμών εκ μέρους της Δύσης υπονομεύει σοβαρά την αξιοπιστία όσων δηλώνουν υπέρμαχοι αξιών και αρχών, ενισχύοντας την υποψία ότι η στήριξη προς την Ουκρανία δεν υπαγορεύεται από αρχές, αλλά από γεωπολιτικές σκοπιμότητες», τόνισε.
Στο ίδιο πλαίσιο, επισήμανε ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως πολύτιμος εταίρος και σύμμαχος, παρά τις αναθεωρητικές αξιώσεις έναντι της Ελλάδας, τις απειλές πολέμου και την κατοχή τμήματος της Κύπρου.
Η Μέση Ανατολή και ο περιορισμένος ρόλος της Ευρώπης
Ο πρώην πρωθυπουργός εκτίμησε ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αναδεικνύουν τα όρια της αμερικανικής επιρροής, καθώς η Ρωσία, η Κίνα και μικρότερες δυνάμεις παρεμβαίνουν με τους δικούς τους όρους.
Έκανε λόγο για βαθύ ευρωατλαντικό ρήγμα και υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει αποκτήσει τον ρόλο που αντιστοιχεί στα συμφέροντά της.
«Εν τω μεταξύ, η ΕΕ, παρά το γεγονός ότι ορθώς απέφυγε την εμπλοκή στον πόλεμο, αποτυγχάνει να αναδειχθεί σε σημαντικό παίκτη σε μια κατάσταση που επηρεάζει άμεσα τα συμφέροντα και την ευημερία της», σημείωσε.
Η αφετηρία της στρατηγικής συνεργασίας με την Κίνα
Ανατρέχοντας στην περίοδο της πρωθυπουργίας του, ο Κώστας Καραμανλής παρουσίασε την προσέγγιση Ελλάδας και Κίνας ως αποτέλεσμα της συγκυρίας και ενός κοινού στρατηγικού σχεδιασμού.
Όπως εξήγησε, η διαδοχή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004 από εκείνους του Πεκίνου το 2008 δημιούργησε πεδίο συνεργασίας. Η Ελλάδα μετέφερε τεχνογνωσία, ενώ το 2005 συγκροτήθηκε Κοινή Επιτροπή Συνεργασίας και υπογράφηκαν συμφωνίες για την ασφάλεια και την τεχνολογία.
Η κινεζική επιδίωξη πρόσβασης στις ευρωπαϊκές αγορές, σύμφωνα με τον ίδιο, συναντήθηκε με την επιλογή της κυβέρνησής του να ενισχύσει την οικονομική διπλωματία και να αναδείξει την Ελλάδα σε περιφερειακό κόμβο.
Ορόσημο αποτέλεσε η Ολοκληρωμένη Στρατηγική Εταιρική Σχέση του 2006, την οποία υπέγραψε με τον τότε πρωθυπουργό της Κίνας, Wen Jiabao. Η συμφωνία έδινε ιδιαίτερο βάρος στη ναυτιλία, στις λιμενικές συνεργασίες και στις μεταφορές, με στόχο την αξιοποίηση της Ελλάδας ως πύλης εισόδου κινεζικών προϊόντων στην Ευρώπη και τα Βαλκάνια.
Στον σχεδιασμό περιλαμβανόταν και η προοπτική συναρμολόγησης προϊόντων σε εγκαταστάσεις στην Ελλάδα, πριν από τη διάθεσή τους στις αγορές.
Η ναυτιλία και η συμφωνία με την COSCO
Ο Κώστας Καραμανλής χαρακτήρισε τη ναυτιλία βασικό πυλώνα των ελληνοκινεζικών σχέσεων. Επικαλούμενος στοιχεία για τη δραστηριότητα του κλάδου, ανέφερε ότι ο ελληνόκτητος στόλος αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας χωρητικότητας και σχεδόν το 60% της αντίστοιχης ευρωπαϊκής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες μεταφέρουν περισσότερο από το 60% των κινεζικών εισαγωγών αργού πετρελαίου και ελληνικά πλοία περίπου το 50% των εξαγωγών αγαθών της Κίνας. Πρόσθεσε ότι από το 2000 έχουν παραγγελθεί και κατασκευαστεί περισσότερα από 1.000 πλοία σε κινεζικά ναυπηγεία από Έλληνες πλοιοκτήτες.
Για τη συμφωνία με την COSCO το 2008, υπενθύμισε τις συναντήσεις του με τον τότε πρόεδρό της, Wei Jiafu, και τις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην ανάληψη της λειτουργίας και διαχείρισης δύο τερματικών σταθμών εμπορευματοκιβωτίων στον Πειραιά.
Αναγνώρισε ότι η επιλογή είχε προκαλέσει επιφυλάξεις μεταξύ των εταίρων της Ελλάδας, υπερασπιζόμενος ωστόσο το αποτέλεσμά της.
«Δεν είναι μυστικό ότι η συμφωνία προκάλεσε σκεπτικισμό μεταξύ των εταίρων μας εντός των γεωπολιτικών σχηματισμών στους οποίους συμμετέχει η Ελλάδα. Αλλά, πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι, εκείνη την εποχή, κανένας άλλος αξιόπιστος διεθνής παράγοντας δεν είχε εκφράσει ενδιαφέρον για το λιμάνι του Πειραιά», ανέφερε.
Κατά τον ίδιο, το σημερινό ενδιαφέρον για τη δημιουργία ανταγωνιστικών λιμενικών υποδομών επιβεβαιώνει την επιτυχία εκείνης της επιλογής.
Ο Πειραιάς ως κόμβος εμπορίου και διανομής
Ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε στην άνοδο του Πειραιά, τον οποίο τοποθέτησε περίπου στην 25η θέση παγκοσμίως και μεταξύ των πέντε μεγαλύτερων λιμανιών εμπορευματοκιβωτίων της Μεσογείου.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις συνεργασίες της COSCO με τη Huawei και τη Hewlett Packard, παρουσιάζοντας τον Πειραιά ως κόμβο διανομής προϊόντων προς την Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή.
Όπως υποστήριξε, ο συνδυασμός θαλάσσιων και σιδηροδρομικών μεταφορών περιορίζει τον χρόνο διακίνησης σε σχέση με τις βόρειες ευρωπαϊκές διαδρομές. Αναφέρθηκε επίσης στη δυνατότητα επενδύσεων της COSCO πέρα από τα γεωγραφικά όρια του Πειραιά, στο ενδιαφέρον για τη Δυτική Αττική και στην ενίσχυση των ναυπηγικών υποδομών.
Αγροτικές εξαγωγές, τουρισμός και πανεπιστημιακές συνεργασίες
Πέρα από τη ναυτιλία, ο Κώστας Καραμανλής εντόπισε περιθώρια ανάπτυξης στις εξαγωγές ελληνικών αγροτικών προϊόντων, με έμφαση στο κρασί, το ελαιόλαδο, το μέλι και τους χυμούς φρούτων.
Για το ελληνικό κρασί, σημείωσε ότι οι εξαγόμενες ποσότητες παραμένουν περιορισμένες σε σύγκριση με άλλες χώρες, αλλά η βελτίωση των εμπορικών συνδέσεων διευκολύνει την πρόσβαση στην κινεζική αγορά.
Στον τουρισμό, υποστήριξε ότι οι αφίξεις Κινέζων επισκεπτών έχουν ξεπεράσει τα προ πανδημίας επίπεδα, τα οποία προσδιόρισε σε περίπου 150.000–200.000 ετησίως. Συνέδεσε αυτή την εξέλιξη με την προβολή της Ελλάδας στην Κίνα, τις πολιτιστικές ανταλλαγές και τη διεύρυνση των αεροπορικών συνδέσεων.
Αναφέρθηκε ακόμη στη διδασκαλία της ελληνικής και της κινεζικής γλώσσας, στη λειτουργία σχετικών πανεπιστημιακών δομών, στις υποτροφίες και στις απευθείας συμφωνίες μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων των δύο χωρών.
Τα κοινά συμφέροντα και η επίσκεψη του 1979
Κλείνοντας, ο πρώην πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι οι διαφορετικές γεωπολιτικές εντάξεις δεν αποκλείουν τη συνεργασία Ελλάδας και Κίνας. Επισήμανε την κινεζική στήριξη στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και την ελληνική προσήλωση στην αρχή της μίας Κίνας.
«Και είναι πεποίθησή μου ότι ο σημερινός κόσμος έχει ανάγκη από λιγότερες διαχωριστικές γραμμές και περισσότερη κατανόηση και συνεργασία», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η διμερής σχέση θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο συνεργασίας και με άλλες ασιατικές χώρες.
Τέλος, θυμήθηκε την πρώτη επίσκεψή του στην Κίνα, τον Νοέμβριο του 1979, όταν, σε ηλικία 23 ετών, συνόδευσε την αντιπροσωπεία του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή. Όπως ανέφερε, η συνάντησή του με τον Deng Xiaoping τού έδωσε τη δυνατότητα να αποκτήσει προσωπική εικόνα της αφετηρίας του μετασχηματισμού της χώρας.
