Τι, πόσο, πότε και γιατί διαβάζουμε; Και τι σημαίνει η κατά μόνας ανάγνωση και απόλαυση, όταν η συνήθεια του διαβάσματος περνά από το ατομικό στο συλλογικό; Το βιβλίο της Ειρήνης Γαμβρού, «Η κοινωνική διάσταση της ανάγνωσης. Λέσχες ανάγνωσης στη Θεσσαλονίκη», φωτίζει ακριβώς τη στιγμή που η ανάγνωση μεταμορφώνεται σε ζωντανή εμπειρία.
Το βιβλίο της Ειρήνης Γαμβρού με τίτλο «Η κοινωνική διάσταση της ανάγνωσης. Λέσχες ανάγνωσης στη Θεσσαλονίκη», από τις εκδόσεις Φυλάτος, δεν περιορίζεται στη Θεσσαλονίκη, αλλά συνιστά μια εκτενή επιστημονική μελέτη για την ανάγνωση ως πηγή που δημιουργεί κοινότητες και φέρνει κοντά ανθρώπους με διαφορετικές αφετηρίες.
Το έργο αναπτύσσεται σε δεκατέσσερα αυτόνομα κεφάλαια και στηρίζεται σε πλούσιο θεωρητικό και εμπειρικό υλικό. Η συγγραφέας, φιλόλογος και διδάκτωρ Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εστιάζει στο φαινόμενο της από κοινού ανάγνωσης. Το βιβλίο ξεκινά με την επισκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας από τον 18ο και τον 19ο αιώνα σε χώρες με μακρά παράδοση στις αναγνωστικές ομάδες, όπως η Βρετανία, η Γαλλία, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς. Παράλληλα, καταγράφει τις πρώτες μορφές οργανωμένης αναγνωστικής δραστηριότητας στην Ελλάδα και τον καθοριστικό ρόλο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) στη χαρτογράφηση και στήριξη των λεσχών.
Η έρευνα επικεντρώνεται στις διά ζώσης λέσχες ανάγνωσης της Θεσσαλονίκης, μιας πόλης με ιδιαίτερα υψηλή πυκνότητα αντίστοιχων ομάδων. Εξετάζει τον τρόπο οργάνωσης, τη λειτουργία τους και τη σχέση τους με τους θεσμούς που τις φιλοξενούν, όπως βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία, πολιτιστικοί σύλλογοι και πανεπιστημιακά τμήματα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συμβολή της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ) ως θεσμικού σημείου αναφοράς που ενισχύει τη φιλαναγνωσία και τη δικτύωση των αναγνωστών.
Η έρευνα καταγράφει εντυπωσιακά υψηλό ποσοστό συμμετοχής των γυναικών, που ξεπερνά το 83%. Για τις συμμετέχουσες, η λέσχη ανάγνωσης λειτουργεί ως χώρος ενδοσκόπησης, ελεύθερης έκφρασης και χειραφέτησης, μακριά από αυστηρές αρχές και τυπολογίες. Η Γαμβρού συνδέει την άνθηση των λεσχών με την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Οι ομάδες αυτές λειτούργησαν ως ένας εναλλακτικός, προσιτός χώρος κοινωνικοποίησης και αλληλεγγύης, δείχνοντας ότι η υποδοχή της λογοτεχνίας στη δημόσια σφαίρα διαφέρει από τη σχολική διδασκαλία. Το βιβλίο αναδεικνύεται σε χρήσιμο εργαλείο για μέλη και συντονιστές λεσχών, καθώς προσφέρει πρακτικές απαντήσεις και προβληματισμούς για τη δυναμική και τη βιωσιμότητα των αναγνωστικών ομάδων, για εκπαιδευτικούς και φιλολόγους, επειδή δίνει ιδέες για τη σύνδεση της σχολικής λογοτεχνικής εκπαίδευσης με τις ζωντανές κοινωνικές πρακτικές φιλαναγνωσίας, αλλά και για κοινωνιολόγους και ερευνητές, καθώς παρέχει πρωτογενή δεδομένα για την πολιτιστική ζωή και τη συλλογικότητα στη σύγχρονη ελληνική πόλη.
Ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουν οι γυναίκες και οι άντρες στις λέσχες ανάγνωσης να διαφωνούν, να μοιράζονται, να αντιπαραθέτουν και να υιοθετούν ερμηνείες για τα βιβλία που διαβάζουν μαζί, η αυτοπεποίθηση και η διεύρυνση οριζόντων, η αναζήτηση ενός βαθύτερου εαυτού και η διεκδίκηση της αυτονομίας είναι τα οφέλη που φέρνουν οι λέσχες ανάγνωσης, οι οποίες τείνουν πλέον να μεταβληθούν σε έναν από τους ισχυρότερους κρίκους στις διεργασίες πρόσληψης του βιβλίου στις ημέρες μας. Η μεθοδολογική φερεγγυότητα, το ερευνητικό βάθος και η γλωσσική και επικοινωνιακή αμεσότητα του έργου της Γαμβρού συμπληρώνουν την αξία του.
![]()
