Ένα ιδιαίτερα καυστικό εξώφυλλο αφιερώνει το The Economist στη γεωπολιτική ένταση μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, επιλέγοντας έναν τίτλο που συμπυκνώνει τη στάση του Πεκίνου: «Μην διακόπτεις τον αντίπαλό σου όταν κάνει λάθος».
Η φράση, που αποδίδεται στον Ναπολέων Βοναπάρτης, χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη στρατηγική ψυχραιμίας που φαίνεται να ακολουθεί η κινεζική ηγεσία απέναντι στις επιλογές της Ουάσιγκτον — ιδιαίτερα μετά την ένταση που πυροδότησε η σύγκρουση με το Ιράν.
Πώς βλέπει το Πεκίνο τη σύγκρουση
Ενώ στις ΗΠΑ η στρατιωτική εμπλοκή με το Ιράν παρουσιάστηκε ως μια κίνηση αναδιάταξης ισχύος στη Μέση Ανατολή —και ως μήνυμα αποτροπής προς την Κίνα— στο Πεκίνο η ανάγνωση είναι εντελώς διαφορετική.
Για την κινεζική πλευρά, η εξέλιξη αυτή δεν ενισχύει την αμερικανική ισχύ, αλλά αντίθετα ενδέχεται να επιταχύνει τη φθορά της, δημιουργώντας νέα γεωπολιτικά περιθώρια για την ίδια την Κίνα.
Αρχικά, η σύγκρουση προβλήθηκε ως προσπάθεια περιορισμού ενός «απρόβλεπτου» καθεστώτος και ανάσχεσης των πυρηνικών φιλοδοξιών της Τεχεράνης. Παράλληλα, εκτιμήθηκε ότι θα λειτουργούσε ως επίδειξη ισχύος, υπενθυμίζοντας τον αμερικανικό έλεγχο σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια.
Ωστόσο, σύμφωνα με συνομιλίες του The Economist με Κινέζους διπλωμάτες και αναλυτές, η εικόνα αυτή θεωρείται πλέον υπερεκτιμημένη — αν όχι λανθασμένη.
Στρατηγική αναμονής αντί για αντίδραση
Η κινεζική ηγεσία επιλέγει να κρατήσει αποστάσεις, υιοθετώντας μια στάση που θυμίζει τη γνωστή ρήση του Ναπολέοντα: αφήνει τον αντίπαλο να εκτεθεί μόνος του.
Στο Πεκίνο εκτιμάται ότι οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν τη στρατηγική του Xi Jinping, ο οποίος δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια και τη γεωπολιτική ανθεκτικότητα, ακόμη και εις βάρος της ταχύτητας οικονομικής ανάπτυξης.
Κατά την κινεζική οπτική, η επιθετική στάση της Ουάσιγκτον δεν αποτυπώνει ισχύ, αλλά μια δύναμη που επιχειρεί να διατηρήσει την επιρροή της ενώ αντιλαμβάνεται ότι αυτή υποχωρεί.
Ασάφεια και έλλειψη στρατηγικής
Κινέζοι αναλυτές επισημαίνουν ότι, παρά τη συντριπτική στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ, απουσιάζει μια συνεκτική στρατηγική.
Ο Donald Trump φέρεται να αγνόησε εισηγήσεις ειδικών, ενώ οι δημόσιες τοποθετήσεις του —που εναλλάσσονται μεταξύ απειλών και διαπραγματευτικής διάθεσης— ενισχύουν την εικόνα μιας πολιτικής χωρίς σαφή προσανατολισμό.
Αυτό, σύμφωνα με την κινεζική πλευρά, δείχνει μια Ουάσιγκτον που λειτουργεί περισσότερο αντιδραστικά παρά βάσει μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.
Ο κίνδυνος ενός «βαλτώματος» στη Μέση Ανατολή
Στο Πεκίνο εκτιμούν ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να εγκλωβίσει τις ΗΠΑ σε μια μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή.
Ένα τέτοιο σενάριο θα αποσπούσε πόρους και προσοχή από την Ανατολική Ασία — περιοχή όπου η Κίνα επιδιώκει να ενισχύσει την επιρροή της.
Ταυτόχρονα, η ενεργειακή αστάθεια και η αύξηση των τιμών πρώτων υλών δημιουργούν αβεβαιότητα στους συμμάχους των ΗΠΑ, οι οποίοι ενδέχεται να υιοθετήσουν πιο επιφυλακτική στάση απέναντι στο Πεκίνο.
Ενεργειακή αυτάρκεια και ρεαλισμός
Η κρίση αναδεικνύει, σύμφωνα με την κινεζική ηγεσία, τη σημασία της στρατηγικής αυτάρκειας.
Η Κίνα έχει δημιουργήσει μεγάλα αποθέματα πετρελαίου —περίπου 1,3 δισεκατομμύρια βαρέλια— ικανά να καλύψουν τις ανάγκες της για μήνες. Παράλληλα, επενδύει συστηματικά σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πυρηνική τεχνολογία, χωρίς να εγκαταλείπει τον άνθρακα.
Την ίδια στιγμή, συνεχίζει να διατηρεί εμπορικές σχέσεις με το Ιράν, ακολουθώντας μια καθαρά πραγματιστική πολιτική.
Πιθανά οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη
Η κατάσταση ενδέχεται να δημιουργήσει ευκαιρίες για το Πεκίνο.
Η ανοικοδόμηση στη Μέση Ανατολή, αλλά και η ανάγκη για ενεργειακή μετάβαση, θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη ζήτηση για κινεζικές τεχνολογίες — ιδιαίτερα σε τομείς όπως τα φωτοβολταϊκά, η αιολική ενέργεια και οι μπαταρίες.
Παράλληλα, η πίεση που δέχονται οι ΗΠΑ ίσως τις οδηγήσει σε πιο συμβιβαστική στάση στις εμπορικές διαπραγματεύσεις με την Κίνα.
Οι κίνδυνοι παραμένουν
Παρά την συγκρατημένη αισιοδοξία, στο Πεκίνο δεν αγνοούν τους κινδύνους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η χρήση τεχνητής νοημοσύνης από τον αμερικανικό στρατό, εξέλιξη που αναδεικνύει τις τεχνολογικές διαστάσεις του σύγχρονου πολέμου.
Η προοπτική μιας σύγκρουσης γύρω από την Ταϊβάν θεωρείται εξαιρετικά επικίνδυνη, ενώ μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να επηρεάσει και την κινεζική οικονομία, η οποία παραμένει εξαρτημένη από το διεθνές εμπόριο.
Τέλος, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η πιθανή σχετική υποχώρηση των ΗΠΑ δεν συνεπάγεται απαραίτητα αδυναμία προσαρμογής. Η αμερικανική οικονομία και το πολιτικό της σύστημα έχουν αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορούν να ανακάμπτουν.
Την ίδια ώρα, η Κίνα καλείται να διαχειριστεί τις δικές της προκλήσεις, όπως η γήρανση του πληθυσμού και οι περιορισμοί του πολιτικού της μοντέλου.
