Οι δεσμοί του Δημήτρη Σωτάκη με την Κίνα μετράνε ήδη δύο δεκαετίες και έχουν περάσει από τη γλώσσα στη μετάφραση και στη λογοτεχνία. Ο συγγραφέας και μεταφραστής μιλά για μια διαδρομή που, όπως λέει, άρχισε χωρίς επαγγελματικό σχέδιο και εξελίχθηκε σε βασικό κομμάτι της ζωής του.
Τα θέματα στα οποία παραπέμπει το φανταστικό σύμπαν του συγγραφέα και μεταφραστή Δημήτρη Σωτάκη είναι ποικίλα: από τις απώλειες του έρωτα, της μοναξιάς και του θανάτου και το αδιευκρίνιστο, μονίμως διαφιλονικούμενο παρελθόν μέχρι τις κοινωνίες που εξαφανίζουν το άτομο και την ιδιοσυστασία του με τους εξοντωτικούς ρυθμούς εργασίας τούς οποίους επιβάλλουν και με την υπερπαραγωγή των προϊόντων τους. Προσπαθώντας το άτομο να ανταποκριθεί σε απαιτήσεις που ξεπερνούν το μέτρο του, θα στερηθεί τις πραγματικές του επιθυμίες, υποχωρώντας στο εσωτερικό μιας ζώνης η οποία έχει καταπλακωθεί από την ομοιομορφία και την έλλειψη ταυτότητας ή διαφοράς.
Σε τεχνικό επίπεδο, τα βιβλία του Σωτάκη δεν υπερβαίνουν τη ρεαλιστική φόρμα, αλλά η αφήγηση μας σφυροκοπά με τα ασύμβατα προς την κοινή λογική δεδομένα της, που αποκόπτουν προοδευτικά τους πρωταγωνιστές από τον περίγυρό τους και διαλύουν τη σωματική και την ηθική τους υπόσταση, αφήνοντάς τους στο τέλος μόνο με μια ασθματική, ερεβώδη αναπνοή.
Εδώ και πολύ καιρό ο συγγραφέας πρώτα έμαθε και στη συνέχεια άρχισε να διδάσκει κινέζικα, ξεκινώντας την πορεία του προς μια κουλτούρα και προς έναν πολιτισμό σε περίοδο κατά την οποία η Κίνα μπήκε στο μεγάλο παγκόσμιο παιχνίδι. Τον ρωτάμε για την αφετηρία αυτής της διαδρομής.
«Έχουν περάσει πλέον είκοσι δύο χρόνια από τότε που ξεκίνησε η περιπέτειά μου με την κινεζική γλώσσα. Θα έλεγα ότι εκείνη την εποχή δεν είχα την παραμικρή υποψία ότι η εν λόγω ενασχόλησή μου θα εξελισσόταν, κατά κάποιο τρόπο, σε μια πολύ σημαντική παράμετρο της ζωής μου. Ξεκίνησα να μαθαίνω τη γλώσσα καθαρά από μια δική μου, προσωπική διαστροφή. Θέλω να πω ότι δεν υπήρχε κάποια συγκεκριμένη πρόθεση, ούτε σκόπευα να χρησιμοποιήσω αυτή την ιδιότητα επαγγελματικά. Ξεκίνησα εδώ, στην Ελλάδα, στον Σύνδεσμο Ελλάδας Κίνας, και συνέχισα στο Πεκίνο. Επιστρέφοντας συνειδητοποίησα ότι τα κινέζικα ήταν πράγματι η γλώσσα της εποχής: Η άνοδος της Κίνας σε πολλά επίπεδα, η ραγδαία εξέλιξή της, έκαναν τη γλώσσα περιζήτητη. Ήταν ακριβώς τότε που ξεκίνησα αρχικά να διδάσκω και λίγο αργότερα να μεταφράζω κινεζική λογοτεχνία στα ελληνικά» δηλώνει ο Δημήτρης Σωτάκης στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Ποια ακριβώς είναι η μεταφραστική δραστηριότητα του συγγραφέα και τι σημαίνει να μεταφράζεις από τα κινέζικα; «Η αρχή έγινε με μια τεράστια εκδοτική επιτυχία στην Κίνα, (山楂树之恋-Το δέντρο με τα λευκά άνθη, εκδ. Ψυχογιός) και στη συνέχεια ακολούθησαν πολλά ακόμα με σημαντικότερα ίσως τα βιβλία της Τσαν Σουέ, τα οποία θα κυκλοφορήσουν πολύ σύντομα από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Η λογοτεχνική μετάφραση από την κινεζική στην ελληνική δεν είναι εύκολη δουλειά. Πρέπει να βρίσκει κανείς ισοδύναμα που δεν είναι πάντα προφανή. Μια έννοια που στα κινεζικά αποδίδεται με ένα μόνο ιδεόγραμμα, μπορεί να απαιτεί ολόκληρη φράση στα ελληνικά. Και αντίστροφα, η ακρίβεια της ελληνικής μπορεί να μοιάζει υπερβολική ή άκαμπτη όταν μεταφέρεται στην κινεζική, υφολογικά, αλλά και ως προς την ηθική προσέγγιση μιας έννοιας. Η ελληνική γλώσσα, με την τάση της προς την ανάλυση, με ωθεί να εξηγώ, να ορίζω, να διευκρινίζω, ενώ η κινεζική, αντίθετα, μου υπενθυμίζει ότι δεν χρειάζεται όλα να ειπωθούν ρητά. Αυτή η ένταση ανάμεσα στο ρητό και το άρρητο γεννά έναν γόνιμο διάλογο μέσα στο ίδιο το κείμενο» αναφέρει.
Τον ρωτάμε για την υποδοχή των δικών του μυθιστορημάτων, που ανήκουν στη λογοτεχνία του φανταστικού, στην Κίνα.
«Το 2015 ήταν η χρονιά που μεταφράστηκε και εκδόθηκε το πρώτο δικό μου μυθιστόρημα στην Κίνα. Ήταν Το θαύμα της αναπνοής (Κέδρος 2009) και θα έλεγα ότι αυτή η έκδοση ήταν αποτέλεσμα των πολλαπλών μεταφράσεων του συγκεκριμένου μυθιστορήματος σε διάφορες γλώσσες. Με το μυθιστόρημα αυτό ως όχημα, η σχέση μου με την Κίνα άρχισε να γίνεται ακόμα πιο στενή. Το 2017 επισκέφτηκα τη διεθνή έκθεση βιβλίου του Πεκίνου για να παρουσιάσω τη δουλειά μου και ίσως αυτό το ταξίδι λειτούργησε -θα έλεγα- ως εκκίνηση για να συστηθώ καλύτερα στην ευρύτερη κινεζική λογοτεχνική κοινότητα, αφού ακολούθησαν πολλαπλές επισκέψεις στην Κίνα, είτε καλεσμένος από την Εταιρεία Συγγραφέων της Σαγκάης, είτε από διάφορους πανεπιστημιακούς φορείς – τελευταία μου επίσκεψη τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους, στο Πανεπιστήμιο της πόλης Τσονγκ Τσινγκ, (με αφορμή τη θέσπιση της 9ης Φεβρουαρίου ως παγκόσμιας ημέρας της ελληνικής γλώσσας). Το τελευταίο μου βιβλίο που εκδόθηκε και κυκλοφορεί στην Κίνα είναι Ο μεγάλος υπηρέτης (Κέδρος 2019)-(完美的仆人). Όσο κι αν ακούγεται ως κλισέ, η Κίνα, αυτή η γεμάτη μυστήριο, χώρα, δεν μπορεί εύκολα να γίνει κατανοητή. Όσο κι αν έχεις την λαχτάρα να τη γνωρίσεις, πάντα σε περιμένει μια μεγάλη έκπληξη, ικανή να αποδομήσει όσα γνώριζες μέχρι εκείνη τη στιγμή. Πάντως, αισθάνομαι ευγνώμων που έχω την ευκαιρία να έρχομαι σε επαφή με έναν τόσο σημαντικό πολιτισμό, που έχω τη δυνατότητα να έχω τους δικούς μου αναγνώστες σε ένα τόσο διαφορετικό διανοητικό σύμπαν όπως αυτό της Κίνας» επισημαίνει ο Δημήτρης Σωτάκης.
Κλείνουμε με μια ερώτηση για το τι κάνει συγγραφικά τώρα ο Σωτάκης. «Ως προς την εδώ δουλειά μου, έχει περάσει ενάμισης χρόνος από την κυκλοφορία του τελευταίου μου μυθιστορήματος Η πικρή αλήθεια (Κέδρος) και μόλις ολοκλήρωσα την συγγραφή ενός καινούριου βιβλίου με τίτλο Δεν κατεβαίνω από το δέντρο, το οποίο κατά πάσα πιθανότητα θα κυκλοφορήσει την άνοιξη του 2027» σημειώνει.
