Ο χιλιανός σκηνοθέτης Πατρίσιο Γκουσμάν, δημιουργός του ντοκιμαντέρ-ακτινογραφίες για την ανατροπή του Σαλβαδόρ Αγιέντε και το στρατιωτικό πραξικόπημα του Αουγκούστο Πινοτσέτ στη Χιλή, πέθανε χθες Τρίτη στο Παρίσι σε ηλικία 85 ετών, όπως ενημέρωσε το Γαλλικό Πρακτορείο η σύζυγός του.
Βραβευμένος πολλές φορές σε διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου, στις Κάννες και στο Βερολίνο, ο φύλακας αυτός της πολιτικής μνήμης έγινε γνωστός κυρίως για την πεντάωρη τριλογία Η Μάχη της Χιλής (La batalla de Chile), που προβλήθηκε από το 1972 έως το 1973 και παρακολουθεί την πορεία της κυβέρνησης του σοσιαλιστή προέδρου Σαλβαδόρ Αγιέντε ως τη δολοφονία του στις 11 Σεπτεμβρίου 1973.
Η τριλογία, θεμελιώδες έργο του, εξακολουθεί να θεωρείται από κριτικούς ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά ντοκιμαντέρ που έχουν γυριστεί ποτέ.
Μετά το πραξικόπημα του στρατηγού Πινοτσέτ, ο ίδιος συνελήφθη και υπέστη εικονικές εκτελέσεις. Επέζησε και αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής και της δουλειάς του στη σύγχρονη ιστορία της πατρίδας του.
«Η μνήμη έχει δική της δύναμη βαρύτητας. Τα κράτη που προσπαθούν να θάψουν τα παρελθόντα εγκλήματά τους έλκονται και δεν μπορούν να ξεφύγουν από αυτή», έλεγε στο Γαλλικό Πρακτορείο το 2010, τη χρονιά που η ταινία του «Νοσταλγία του φωτός» (Nostalgia de la luz) ήταν επίσημη επιλογή στο φεστιβάλ των Καννών. Σε αυτή συνέδεε την προσπάθεια αστρονόμων να ανακαλύψουν το παρελθόν της ανθρωπότητας μέσα από το επιστημονικό τους πεδίο με τον αγώνα των γυναικών της Χιλής να βρουν αγνοούμενους της δικτατορίας.
Γεννημένος στις 11 Αυγούστου 1941 στο Σαντιάγο, εγκατέλειψε τη Χιλή το 1973 και βρέθηκε στην εξορία, αρχικά στην Κούβα, στη συνέχεια στην Ισπανία και έπειτα στη Γαλλία, χωρίς να χάσει ποτέ από το βλέμμα του την ταραγμένη ιστορία της χώρας του.
Στην εξορία, συνέχισε να γυρίζει ντοκιμαντέρ, ανάμεσά τους το «Στο όνομα του Θεού» (En nombre de Dios, 1987), για τη στάση της καθολικής εκκλησίας της Χιλής απέναντι στη δικτατορία.
Στην «Κορδιγιέρα των Ονείρων» (La Cordillera de los sueños, 2019), που κέρδισε το βραβείο «Ένα βλέμμα» καλύτερου ντοκιμαντέρ στις Κάννες, συνέδεσε το μεγαλείο της φύσης των Άνδεων με την πολιτική καταστολή στη νότια Αμερική.
Η δουλειά του ενάντια στη λήθη είχε τελευταίο κεφάλαιο το ντοκιμαντέρ «Η φανταστική μου χώρα» (Mi país imaginario, 2022), με θέμα την κοινωνική εξέγερση που συντάραξε τη Χιλή το 2019. «Μια χώρα που δεν έχει ντοκιμαντέρ είναι σαν οικογένεια χωρίς οικογενειακό άλμπουμ», έλεγε.
«Έφυγε ένας γίγαντας», ήταν ο αποχαιρετισμός μέσω X του πρώην προέδρου της αριστεράς Γκαμπριέλ Μπόρις, που κυβέρνησε τη Χιλή από το 2022 ως τις αρχές του 2026.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ EPA/Rodrigo Jimenez
