Στο επίκεντρο της έρευνας για τις συνθήκες θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη βρίσκεται η πλασμαφαίρεση, μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία κατά την οποία το πλάσμα διαχωρίζεται από το αίμα. Ο 54χρονος τραγουδιστής φέρεται να είχε προγραμματίσει τη συγκεκριμένη διαδικασία σε ιδιωτικό ιατρείο, όμως μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί αν πραγματοποιήθηκε ή αν συνδέεται με την καρδιακή ανακοπή που υπέστη.
Τις απαντήσεις για τη συγκεκριμένη ιατρική πράξη δίνουν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Γιάννακας (Αιματολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ).
Τι είναι η θεραπευτική πλασμαφαίρεση;
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση (therapeutic plasma exchange – TPE) είναι διαδικασία αφαίρεσης, δηλαδή τεχνική κατά την οποία το αίμα του ασθενούς περνά από ειδική συσκευή που διαχωρίζει και απομακρύνει το πλάσμα, ενώ τα κυτταρικά στοιχεία (ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια) επιστρέφουν στον οργανισμό. Το πλάσμα που αφαιρείται αντικαθίσταται με υγρό αντικατάστασης, συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό, ενώ σε ειδικές περιπτώσεις χρησιμοποιείται φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο στόχος είναι διπλός: από τη μία να απομακρυνθούν παθογόνοι παράγοντες που κυκλοφορούν στο πλάσμα, όπως αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες, τοξίνες και λιπίδια, και από την άλλη, σε ορισμένες νόσους, να γίνει αναπλήρωση παραγόντων μέσω του υγρού αντικατάστασης.
Διαδικασία πλασμαφαίρεσης
* Αγγειακή πρόσβαση: γίνεται μέσω δύο περιφερικών φλεβικών καθετήρων, ενός για αφαίρεση και ενός για επαναχορήγηση, ή, σε ασθενείς με δύσκολο φλεβικό δίκτυο ή ανάγκη πολλαπλών συνεδριών, μέσω κεντρικού φλεβικού καθετήρα διπλού αυλού.
* Διαχωρισμός του αίματος: το αίμα οδηγείται στη συσκευή, όπου ο διαχωρισμός γίνεται με φυγοκέντρηση ή μεμβρανική διήθηση. Αντιπηκτική αγωγή με κιτρικά άλατα αποτρέπει την πήξη στο κύκλωμα.
* Όγκος ανταλλαγής: συνήθως ανταλλάσσεται 1 – 1,5 όγκος πλάσματος ανά συνεδρία, δηλαδή περίπου 3-4 λίτρα σε ενήλικα, με διάρκεια που κυμαίνεται συνήθως από 1,5 έως 3 ώρες.
* Αριθμός συνεδριών: εξαρτάται από την ένδειξη και συνήθως είναι 5-7 συνεδρίες, καθημερινά ή ανά δεύτερη ημέρα. Σε όλη τη διάρκεια, ο ασθενής παρακολουθείται συνεχώς για τα ζωτικά σημεία, την ισορροπία υγρών και τα πρώιμα σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών.
Ενδείξεις πλασμαφαίρεσης
Οι ενδείξεις κατηγοριοποιούνται διεθνώς και, στις πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες του 2023, καταγράφονται 166 ενδείξεις, ταξινομημένες σε τέσσερις κατηγορίες: Κατηγορία I (θεραπεία πρώτης γραμμής), II (δεύτερης γραμμής/υποστηρικτική), III (βέλτιστος ρόλος μη καθορισμένος, απόφαση εξατομικευμένη) και IV (αντενδείκνυται ή αναποτελεσματική).
Στις Κατηγορίες I-II περιλαμβάνονται ενδεικτικά:
* Αιματολογικά νοσήματα: θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα (TTP), όπου η ανταλλαγή αφαιρεί τα αυτοαντισώματα κατά της ADAMTS13 και αναπληρώνει το ελλιπές ένζυμο, σύνδρομο υπεργλοιότητας, όπως σε μακροσφαιριναιμία Waldenström ή μυέλωμα, σύνδρομο Goodpasture και δρεπανοκυτταρική νόσος σε οξέα σύνδρομα.
* Νευρολογικά νοσήματα: μυασθένεια gravis, τόσο σε κρίση όσο και για προεγχειρητική προετοιμασία, σύνδρομο Guillain-Barré, μία από τις δύο αποδεδειγμένα αποτελεσματικές θεραπείες μαζί με την IVIG, χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια (CIDP) και οξείες υποτροπές σκλήρυνσης κατά πλάκας χωρίς ανταπόκριση σε κορτικοστεροειδή.
* Νεφρολογικά / αγγειιτιδικά: ταχέως προϊούσα σπειραματονεφρίτιδα με αντισώματα ANCA και άτυπο αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο, σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
* Μεταμοσχεύσεις: απώθηση με αντίσωμα (AMR) και απευαισθητοποίηση πριν από μεταμόσχευση με ασυμβατότητα ABO ή υψηλά αντισώματα HLA.
* Λοιπά: οξεία ηπατική ανεπάρκεια ως γέφυρα προς μεταμόσχευση, οικογενής υπερχοληστερολαιμία και υπερτριγλυκεριδαιμική παγκρεατίτιδα.
Υπό ποιες συνθήκες ασφαλείας πρέπει να γίνεται;
Η πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά ασφαλής διαδικασία, όμως χρειάζεται αυστηρές προϋποθέσεις:
* Οργανωμένη μονάδα αφαίρεσης ή αιμοδοσίας με εξειδικευμένο προσωπικό, κατάλληλο εξοπλισμό και πρωτόκολλα αντιμετώπισης επιπλοκών.
* Προεγχειρητικός έλεγχος: πλήρης αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος, με αιματοκρίτη, αιμοπετάλια και ηλεκτρολύτες, ιδίως ασβέστιο λόγω κιτρικών, πηκτικοί έλεγχοι, αξιολόγηση αγγειακής πρόσβασης και καρδιοαναπνευστικής κατάστασης.
* Συνεχής παρακολούθηση κατά τη συνεδρία: αρτηριακή πίεση, καρδιακός ρυθμός, οξυγόνο και ισοζύγιο υγρών.
* Στείρα τεχνική και σωστή διαχείριση του κεντρικού καθετήρα για να αποφευχθούν λοιμώξεις και θρομβώσεις.
* Ενήμερη συγκατάθεση του ασθενούς.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι
1. Παροδικές: αντίδραση στα κιτρικά, με μυρμηγκιάσματα, μυϊκές κράμπες και υποασβεστιαιμία, πτώση αρτηριακής πίεσης, κόπωση μετά τη συνεδρία και αιμάτωμα στο σημείο παρακέντησης.
2. Σπανιότερες αλλά σοβαρότερες: αλλεργικές ή αναφυλακτικές αντιδράσεις, ιδίως με χρήση πλάσματος, λοίμωξη καθετήρα, αιμορραγία και αρρυθμίες.
Μετά από κάθε συνεδρία αφαιρούνται και παράγοντες πήξης και ανοσοσφαιρίνες, κάτι που απαιτεί προσοχή τόσο για τον αιμορραγικό κίνδυνο όσο και για τον κίνδυνο λοιμώξεων.
Γιατί παραμένει αναντικατάστατη;
Παρά την ανάπτυξη των στοχευμένων βιολογικών θεραπειών, η πλασμαφαίρεση έχει μοναδικό ρόλο, καθώς δρα άμεσα και απομακρύνει παθογόνες ουσίες από την κυκλοφορία μέσα σε ώρες, κάτι καθοριστικό σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όπως η TTP, η μυασθενική κρίση και το σύνδρομο υπεργλοιότητας. Η συστηματική ενσωμάτωσή της στις διεθνείς οδηγίες και η συνεχής επικαιροποίηση των ενδείξεών της τη διατηρούν βασικό εργαλείο της σύγχρονης μεταγγισιοθεραπείας και της κλινικής ανοσολογίας.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
