Με απόφαση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, και έπειτα από ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης στον Δήμο Νεάπολης-Συκεών, στη Θεσσαλονίκη, χαρακτηρίζεται ιστορικός τόπος. Η απόφαση του ΥΠΠΟ συνδέεται με την αποκάλυψη ομαδικών τάφων και ανθρώπινων σκελετών κατά τις εργασίες ανάπλασης, που έφεραν στο φως μια μέχρι πρόσφατα άγνωστη και ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της νεότερης ιστορίας της πόλης και της χώρας.
Το υπουργείο Πολιτισμού, σύμφωνα με την υπουργική απόφαση, προστατεύει τον συγκεκριμένο χώρο με βάση τις διατάξεις του ν. 4858/2021 «Περί Προστασίας των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς», καθώς πρόκειται για τόπο ιστορικών γεγονότων εξαιρετικής σημασίας για τη νεότερη ιστορία της ευρύτερης περιοχής και της χώρας, με ιδιαίτερη βαρύτητα για τους συγγενείς των εκτελεσμένων, αλλά και για την κοινωνία συνολικά.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η προστασία των τόπων της συλλογικής μας μνήμης αποτελεί προτεραιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι χώροι αυτοί δεν αποτελούν μόνο τμήμα του φυσικού περιβάλλοντος και αστικού ιστού των πόλεών μας. Είναι φορείς ιστορίας, μνήμης και ταυτότητας. Το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης, στις Συκιές, αποδεικνύεται άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη σημαντικών ιστορικών γεγονότων και με την ιστορική διαδρομή της περιοχής. Η αποκάλυψη των ομαδικών τάφων δεν αποτελεί αρχαιολογικό εύρημα. Είναι ιστορικό τεκμήριο μιας συγκεκριμένης εποχής. Είναι οι άνθρωποι μιας ταραγμένης περιόδου της ιστορίας μας. Είναι οι νεκροί που, επί δεκαετίες, παρέμεναν χωρίς ταυτοποίηση. Ειδικά, για τις οικογένειές τους, είναι ένα κομμάτι της προσωπικής τους ταυτότητας και ιστορίας που αναζητούσε τη δικαίωσή του. Είναι προφανές ότι η Πολιτεία οφείλει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν, ώστε οι σκελετοί, όπου καταστεί εφικτό, να ταυτοποιηθούν και να αποδοθούν στις οικογένειές τους. Η προστασία και η ανάδειξη του χώρου αποτελεί ταυτόχρονα πράξη σεβασμού προς τους νεκρούς και ευθύνης απέναντι στη συλλογική μνήμη.»
Η σημασία του χώρου ενισχύεται από τη θέση του στο ευρύτερο ιστορικό περιβάλλον του Επταπυργίου και των τειχών της Θεσσαλονίκης. Το Επταπύργιο, κορυφαίο μνημείο των οχυρώσεων της πόλης και χώρος με ιδιαίτερη ιστορική φόρτιση, λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την ιστορική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης και τη συλλογική μνήμη των κατοίκων της. Στην ευρύτερη περιοχή συναντώνται διαφορετικές περίοδοι της ιστορίας της πόλης, από την αρχαιότητα και τη βυζαντινή περίοδο έως τη νεότερη ιστορία. Με τον χαρακτηρισμό του Πάρκου Εθνικής Αντίστασης ως ιστορικού τόπου διαφυλάσσεται ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του και προστατεύεται ένα σημαντικό τεκμήριο της νεότερης ιστορίας και της συλλογικής μνήμης της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, διασφαλίζεται ότι η ιστορία των ανθρώπων που συνδέονται με τον χώρο δεν θα χαθεί και ότι η μνήμη τους θα παραμείνει ζωντανή για τις επόμενες γενιές».
Η αποκάλυψη των τάφων έγινε τον Νοέμβριο του 2024, κατά τη διάρκεια των εργασιών ανάπλασης στην περιοχή των Συκεών. Ακολούθησε ανασκαφική έρευνα, υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, η οποία συνεχίστηκε έως τον Ιούνιο του 2025. Συνολικά εντοπίστηκαν 46 σκελετοί, από τους οποίους οι 44 ήταν κατανεμημένοι σε πέντε ομαδικούς τάφους, ενώ δύο ακόμη βρέθηκαν σε διαταραγμένη κατάσταση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οι ταφές χρονολογούνται στην περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου, από το 1946 έως το 1949, και συνδέονται με τις εκτελέσεις κρατουμένων των φυλακών του Επταπυργίου-Γεντί Κουλέ, κυρίως αγωνιστών και πολιτικών κρατουμένων που είχαν καταδικαστεί από τα έκτακτα στρατοδικεία της εποχής.
Η περιοχή έξω από τα τείχη, κοντά στις φυλακές του Επταπυργίου, είχε χρησιμοποιηθεί ως τόπος εκτελέσεων τόσο κατά τη Γερμανική Κατοχή όσο και στην περίοδο του Εμφυλίου. Στην ευρύτερη ζώνη εκτελέστηκαν εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι, γεγονός που είχε ήδη ενταχθεί στην ιστορική μνήμη του χώρου, ακόμη και πριν από την πρόσφατη αποκάλυψη των ομαδικών τάφων. Η έκταση όπου βρίσκεται σήμερα το πάρκο περιήλθε στην κυριότητα του Δήμου Συκεών το 1966 και παρέμεινε αδόμητη. Το 1983 αποφασίστηκε η διαμόρφωσή της σε «Πάρκο Εθνικής Αντίστασης», ενώ το 1997 τοποθετήθηκε μνημειακή στήλη στη μνήμη των εκτελεσμένων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης και του Εμφυλίου Πολέμου της περιόδου 1941-1949. Η πρόσφατη αποκάλυψη των ομαδικών τάφων έδωσε νέα, απτή και αδιάψευστη διάσταση στην ιστορική σημασία της τοποθεσίας.
Το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της Δημοτικής Ενότητας Συκεών και αποτελεί ιδιοκτησία του Δήμου Νεάπολης-Συκεών. Η συνολική του έκταση είναι περίπου 1.916 τ.μ. και, σύμφωνα με τον ισχύοντα πολεοδομικό σχεδιασμό, χαρακτηρίζεται ως ελεύθερος χώρος-αστικό πάρκο. Ο χαρακτηρισμός ως ιστορικού τόπου ολοκληρώνει τη διαδικασία τεκμηρίωσης της ιστορικής σημασίας της τοποθεσίας, η οποία ξεκίνησε το 2025 με τη συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού -κυρίως της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης και της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Κεντρικής Μακεδονίας- του Δήμου Νεάπολης-Συκεών και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.
Πηγή φωτό: ΥΠΠΟ
