Μια σκοτεινή και λιγότερο γνωστή πλευρά της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας φέρνει στο προσκήνιο η παράσταση-ντοκουμέντο «Για Τρία Ψυγεία και Ένα Πλυντήριο», σε σκηνοθεσία Κυριακής Μήτσου, που κάνει πρεμιέρα στο Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» στις 6 Νοεμβρίου, για μόνο οκτώ παραστάσεις. Το έργο, που πρωτοπαρουσιάστηκε στο Greenwood Theatre στο Λονδίνο τον Οκτώβριο του 2024, στρέφεται στο δύσκολο θέμα του άγνωστου «παιδομάζωμα του Ψυχρού Πολέμου» στην Ελλάδα.
«Δεδομένου του ότι το θέατρο-ντοκουμέντο είναι ένας ζωντανός οργανισμός κι ένα είδος που εξελίσσεται, ακολουθεί κι ενισχύει την έρευνα, η παράσταση της Αθήνας παρουσιάζει νέα στοιχεία που προέκυψαν μόλις πέρσι το καλοκαίρι αλλά και τον τελευταίο μήνα», λέει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Κυριακή Μήτσου, που υπογράφει και τη σκηνογραφία, ενώ μαζί με τη Ρομίνα Σπυράκη και τη Ρενάτα Σωφρονά έχουν αναλάβει τη δραματουργία και τη θεατρική μεταφορά.
Περισσότερα από 4.000 ελληνόπουλα δόθηκαν για υιοθεσία την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου
Η παράσταση στηρίζεται στη 14ετή, και ακόμη σε εξέλιξη, ακαδημαϊκή έρευνα της καθηγήτριας Gonda Van Steen του King’s College London, η οποία φέρνει στο φως την ιστορία περισσότερων από 4.000 ελληνόπουλων που δόθηκαν για υιοθεσία στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ολλανδία κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Παιδιά που απομακρύνθηκαν από τις οικογένειές τους, μητέρες που δεν σταμάτησαν ποτέ να τα αναζητούν και ενήλικες που ακόμη και σήμερα ψάχνουν την αλήθεια για την καταγωγή τους.
«Δεν χρειάστηκε κάτι παραπάνω από μια απλή σκηνοθετική και σκηνογραφική προσέγγιση γιατί οι ιστορίες είναι δυνατές, ένα υλικό που μιλά από μόνο του», λέει επίσης η Κυριακή Μήτσου, η οποία συμμετέχει και ερμηνευτικά, ενώ παραδέχεται πως όταν κάποιος εμπλέκεται με τη συγγραφή, ζει αυτή την ιστορία ακόμα πιο έντονα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός πατέρα αγρότη από τα Γιαννιτσά, ο οποίος το 1956-57, έχοντας χάσει τη γυναίκα του, εμπιστεύθηκε τα παιδιά του στο ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης· στη συνέχεια εξαφανίστηκαν και εκείνος βρέθηκε με μια βαλίτσα στο χέρι να τα αναζητά στις ΗΠΑ, σε μια εποχή που το ταξίδι στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού γινόταν σε πολύ πιο δύσκολες συνθήκες απ’ ό,τι σήμερα. «Έψαχνε ψύλλους στα άχυρα. Και ταυτίστηκα με την απόγνωσή του», λέει η Κυριακή Μήτσου, η οποία έμαθε για την ιστορία μέσα από ένα απόκομμα από την εφημερίδα «Ελευθερία» της Νέας Υόρκης.
Άνθρωποι που ψάχνουν τις ρίζες τους: Ένα επίκαιρο θέμα
Στη σκηνή εμφανίζεται καστ ηθοποιών διαφορετικών ηλικιών και εθνικοτήτων, ανάμεσά τους οι Έλλη Τρίγγου, Γιάννης Κουκουράκης, Ιωάννης Αθανασόπουλος, Νεφέλη Παπαδερού, Ειρήνη Λαμπράκη, Δέσποινα Λάβδα, Vic Holt και Nick Morrison Baker. Σε κινηματογραφική προβολή συμμετέχουν οι Γιάννης Νταλιάνης, Υβόννη Μαλτέζου, Σπύρος Μπιμπίλας, Ρομίνα Σπυράκη και Ρενάτα Σωφρονά, ενώ σε ειδική εμφάνιση εμφανίζονται οι Μαίρη Καρδαρά, Στεφανία Πάζολες και Χρυσούλα Σκύρλα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα και συγκίνηση δίνει η επί σκηνής παρουσία της καθηγήτριας Gonda Van Steen, της ερευνήτριας πίσω από ολόκληρο το έργο, καθώς και ανθρώπων που υπήρξαν οι ίδιοι υιοθετημένα παιδιά αυτής της ιστορίας, μετατρέποντας την παράσταση σε ζωντανή μαρτυρία. «Η παρουσία ανθρώπων που εμπλέκονται στην έρευνα είναι ένα ακόμα στοιχείο που τροποποιεί, δίνει διαφορετικότητα και ξεχωριστή δυναμική στην παράσταση. Επιπλέον, οι μητέρες που θα πάρουν μέρος στην παράσταση της Αθήνας παρουσιάζοντας τις μαρτυρίες τους δεν έχουν εμφανιστεί αλλού», λέει επίσης η Κυριακή Μήτσου. Η ίδια θεωρεί το θέατρο-ντοκουμέντο ένα ιδιαίτερο είδος θεάτρου με ειδικό βάρος, επειδή βασίζεται σε πραγματικές ιστορίες που αφορούν όλους.
Η παράσταση παρουσιάζεται σε τρεις γλώσσες, ελληνικά, αγγλικά και ολλανδικά, υπογραμμίζοντας τον διεθνή χαρακτήρα μιας ιστορίας που αφορά όχι μόνο την Ελλάδα αλλά ολόκληρο τον κόσμο. Βασισμένη σε πραγματικές μαρτυρίες, αρχειακές πηγές και ιστορικά τεκμήρια, εξετάζει ζητήματα ταυτότητας, συλλογικής μνήμης, τραύματος, κοινωνικής αδικίας και εκμετάλλευσης των γυναικών και των κοινωνικά και οικονομικά πιο ευάλωτων συνανθρώπων μας.
«Το σκάνδαλο με τις παρένθετες μητέρες στην Κρήτη αποδεικνύει πόσο επίκαιρο είναι το ζήτημα με τους ανθρώπους που ψάχνουν τις ρίζες τους μέχρι σήμερα. Το θέμα είναι γύρω μας, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις κοντά μας αλλά κανείς δεν μιλά γι’ αυτό», επισημαίνει η Κυριακή Μήτσου.
Μετά την παράσταση της 8ης Νοεμβρίου, στην οποία θα υπάρχει διερμηνεία για θεατές με ακουστικά προβλήματα, θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό.
Κατερίνα Λυμπεροπούλου
*** Στη φωτογραφία της Ευαγγελίας Ρουμελιώτη οι συντελεστές της παράστασης «Για τρία ψυγεία και ένα πλυντήριο». Πηγή: Artinfo.gr, Culture In Action, King’s College London
Πληροφορίες:
Έναρξη παραστάσεων 6 Νοεμβρίου 2026
Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας»
Ακαδημίας 59, Αθήνα 106 79
