Αποκαλυπτικά στοιχεία και μαρτυρίες για τα παιδιά πρόσφυγες φέρνει στο φως η νέα τριμηνιαία έκθεση της διεθνούς οργάνωσης Save Τhe Children (SCI) και του Greek Council of Refugees (GCR/ΕΣΠ).
Η έκθεση αποτυπώνει με νομική και επιστημονική τεκμηρίωση τις συνθήκες, τις δυσκολίες και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα παιδιά που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους ή βρίσκονται σε μετακίνηση προς την Ελλάδα.
Μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου 2026, περισσότεροι από 28.000 άνθρωποι είχαν φτάσει στην Ελλάδα αναζητώντας προστασία. Από όσους έφτασαν δια θαλάσσης μεταξύ Ιανουαρίου – Αυγούστου, το 70% κατέληξαν στις ακτές της Κρήτης και της Γαύδου. Πρόκειται για περισσότερα από 13.000 άτομα, εκ των οποίων τα 7.450 έφτασαν το καλοκαίρι.
Μόνο το πρώτο εξάμηνο, σύμφωνα με το λιμενικό, καταγράφηκαν 780 παιδιά μεταξύ των αφίξεων σε Κρήτη και Γαύδο, κυρίως από χώρες όπως η Αίγυπτος, το Σουδάν, το Μπαγκλαντές και το Νότιο Σουδάν. Τον Αύγουστο του 2026, 1.575 ασυνόδευτα παιδιά φιλοξενούνταν στην Ελλάδα, στην πλειονότητα αγόρια άνω των 15 ετών.
Όπως αναφέρει η έκθεση, τα παιδιά που φτάνουν σε περιοχές με αυξημένες αφίξεις, όπως η Κρήτη, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ανεπαρκείς συνθήκες υποδοχής, καθυστερήσεις στην πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου και εμπόδια στην παροχή ουσιαστικής προστασίας.
Αφυδατωμένα βρέφη και παιδιά που κοιμούνται σε χαρτόκουτα
Το κοινό ενημερωτικό σημείωμα της Save the Children International και του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ) είναι γραμμένο με την ψύχραιμη και αντικειμενική γλώσσα των εμπειρογνωμόνων. Αποφεύγει τις συγκινησιακά φορτισμένες περιγραφές, μολονότι οι καταστάσεις που περιγράφει θα όφειλαν, αν μη τι άλλο, να ταρακουνήσουν όποιον θέλει να λέγεται άνθρωπος.
Εκατοντάδες παιδιά, ανάμεσά τους ασυνόδευτα ανήλικα και βρέφη, καταφθάνουν συνήθως σε άσχημη κατάσταση, συχνά αφυδατωμένα, άρρωστα, τραυματισμένα στο σώμα και στην ψυχή. Ιδίως όσα φτάνουν μέσω της Λιβύης έχουν επιβιώσει όχι μόνο από το επικίνδυνο θαλάσσιο ταξίδι στην Ελλάδα, αλλά και από συνθήκες κράτησης, κακοποίησης και σοβαρής στέρησης, όπως έχει αποδειχθεί με τεκμηριωμένες εκθέσεις, μεταξύ άλλων και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες.
Είναι παιδιά που χρειάζονται επείγουσα ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, πρόσβαση σε υπηρεσίες παιδικής προστασίας.
Αντί γι’ αυτό, στην καλύτερη περίπτωση στοιβάζονται σε ακατάλληλους χώρους, που επιδεινώνουν τη κατάσταση, όπως έχει σημειώσει ο Συνήγορος του Πολίτη, μετά από αυτοψίες στην Αγία, κοντά στα Χανιά, και στο λιμάνι του Ηρακλείου.
Στο Ηράκλειο, τα νεοαφιχθέντα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων, κοιμούνταν πάνω σε χαρτόνια σε ένα κτίριο του λιμανιού, όπου επικρατούσε συνωστισμός και υπό συνθήκες που απέχουν σημαντικά από τα πρότυπα. Ένας τοπικός εκπρόσωπος του Ερυθρού Σταυρού περιέγραψε επίσης περιπτώσεις βρεφών που έφταναν με αφυδάτωση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για άμεσο ιατρικό έλεγχο και περίθαλψη κατά την άφιξη, αναφέρεται χαρακτηριστικά στο ενημερωτικό σημείωμα.
Οι ελλείψεις στην υποδοχή στην Κρήτη εξακολουθούν να υφίστανται, παρά το γεγονός ότι οι αφίξεις το καλοκαίρι παρέμειναν σε γενικές γραμμές συγκρίσιμες με αυτές του προηγούμενου έτους, τονίζουν.
Εικόνες ντροπής
Συνθήκες ασφυξίας στο λιμάνι του Ηρακλείου περιγράφουν ανταποκρίσεις τοπικών ΜΜΕ (nea kriti) στις οποίες παραπέμπει η έκθεση, με δεκάδες ανθρώπους να βρίσκονται κατάχαμα, χώρους που έχουν φρακάρει, υπερδιπλάσιο πληθυσμό από αυτόν που αντέχει το κτίριο και ανθρώπους που διανυκτερεύουν στην ύπαιθρο.
Οι νέες εικόνες από τον καταυλισμό της ντροπής στον χώρο της πρώην ΑΓΡΕΞ στην Ιεράπετρα της Κρήτης είναι ακόμη χειρότερες: εκατοντάδες μετανάστες, ανάμεσά τους έγκυες γυναίκες και μικρά παιδιά από έξι μηνών έως έξι ετών, παραμένουν μέσα στο κρύο και στις λάσπες, ενώ κάποιοι αναγκάστηκαν να κοιμηθούν ακόμη και κάτω από φορτηγά για να προστατευτούν από τη βροχή, μεταφέρει ρεπορτάζ του neakriti (14/10).
Επιδεινώνονται οι συνθήκες για τα παιδιά
Το κοινό σημείωμα των δύο οργανώσεων παρουσιάζει έναν πρώτο απολογισμό των επιπτώσεων του Συμφώνου της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο στα παιδιά, το οποίο βρίσκεται σε ισχύ από τις 12 Ιουνίου.
Η πολιτική του «θα τους κάνουμε το βίο αβίωτο» ξεκινά από την πρώτη στιγμή, μέσω της διαδικασίας του ελέγχου διαλογής (screening).
Μετά την υπογραφή του Συμφώνου της ΕΕ, η καταγραφή των αιτήσεων ασύλου ουσιαστικά σταμάτησε για αρκετό διάστημα λόγω διοικητικής ανεπάρκειας. Ακόμα και όταν ξεκίνησε ξανά, οι καθυστερήσεις ήταν πολύ μεγάλες, με αποτέλεσμα να χάνονται οι προθεσμίες και τα παιδιά και οι οικογένειές τους να παραμένουν σε συνθήκες de facto κράτησης για ακόμη περισσότερο χρόνο.
Αντί για αίτημα ασύλου… φυλάκιση είναι η εικόνα που δίνει η μαρτυρία γυναίκας πρόσφυγα από το Αφγανιστάν, η οποία συνόδευε τα δύο ανήλικα εγγόνια της και συνελήφθη όταν παρουσιάστηκαν στο ΚΥΤ Μαλακάσας για να ζητήσουν άσυλο. Καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης δύο ετών για παράνομη διαμονή και βρίσκεται στη φυλακή. Η μαρτυρία καταγράφηκε και η υπόθεσή της υποστηρίζεται από την οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA).
Η ρητή άρνηση […] να καταγράψει μια αιτούσα και τα παιδιά της και η μετέπειτα κλήση των αστυνομικών αρχών από το ΚΥΤ Μαλακάσας που οδήγησαν στη σύλληψή τους για το ποινικό αδίκημα της παράνομης παραμονής και στην έκδοση διοικητικής απόφασης επιστροφής και κράτησής τους από τις αστυνομικές αρχές – υπό άθλιες μάλιστα συνθήκες – συνιστά παράνομη μεταχείριση που παραβιάζει κατάφωρα την ελληνική, ενωσιακή και διεθνή νομοθεσία, θέτει σε κίνδυνο ανθρώπους και προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Η εγκατάσταση τέτοιων πρακτικών, αλλά και η καταστρατήγηση αδιαμφισβήτητων δικαιωμάτων του ανθρώπου ενόψει και της εφαρμογής του Νέου Συμφώνου, είναι παράνομες και δεν είναι ανεκτές σε μια δημοκρατική πολιτεία, σημειώνει η δικηγόρος του RSA.
Τα παιδιά πρόσφυγες εξακολουθούν να διατρέχουν τον κίνδυνο να αντιμετωπιστούν ως ενήλικες. Δεν έχει εκδοθεί νέα ΚΥΑ για την εκτίμηση ηλικίας, οπότε ισχύει το παλιό προβληματικό πλαίσιο, το οποίο αντίκειται στο άρθρο 25 του Κανονισμού για τη Διαδικασία Ασύλου. Επιπλέον, ανήλικοι με αμφισβητούμενη ηλικία μπορούν να μπουν σε διαδικασία συνόρων πριν ολοκληρωθεί η εκτίμηση – πρακτική που έρχεται σε σύγκρουση με το τεκμήριο ανηλικότητας, μια εδραιωμένη αρχή του διεθνούς δικαίου.
Μια άλλη προβληματική κατάσταση είναι τα παιδιά που συλλαμβάνονται με την κατηγορία της διακίνησης προσφύγων. Προκαταρκτική εξέταση του ΕΣΠ σε αναφορές του Λιμενικού (1-25/9) κατέγραψε 47 συλλήψεις σε 45 αφίξεις. Από αυτούς οι 22 καταγράφηκαν ως παιδιά, κάποια 13-15 ετών, και άλλοι δέκα ήταν 18 ετών. Όλοι προέρχονταν από το Σουδάν ή το Νότιο Σουδάν. Μια κατηγορία ότι ένα παιδί οδηγούσε σκάφος πρέπει να οδηγεί σε προσεκτική εξέταση των συνθηκών υπό τις οποίες βρισκόταν το παιδί, συμπεριλαμβανομένου του πιθανού εξαναγκασμού ή εκμετάλλευσης, με ταυτόχρονο σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας και τήρηση των διαδικαστικών εγγυήσεων, συστήνουν οι ερευνητές.
Τέλος, η έκθεση ζητά την προστασία του χώρου της κοινωνίας των πολιτών για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού. Οι ελληνικές αρχές πρέπει να αναθεωρήσουν τις απαιτήσεις εγγραφής των ΜΚΟ σύμφωνα με την Απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις συστάσεις της Επιτροπής της Βενετίας, δημιουργώντας το κατάλληλο πλαίσιο για τις οργανώσεις που υποστηρίζουν τα παιδιά και τις οικογένειες. Η νομοθεσία πρέπει να εξαιρεί ρητά τη βοήθεια για την επιβίωση, τη διάσωση και τη βασική ανθρωπιστική φροντίδα από την ποινική ευθύνη, διασφαλίζοντας την πρόσβαση των παιδιών στην απαραίτητη υποστήριξη, καταλήγουν.
