Στους Κλασικούς Χρόνους, η έννοια της φιλοτιμίας συνδέεται με την ανταπόδοση από την αθηναϊκή πολιτεία. Οι φιλοτιμούμενοι, δηλαδή όσοι προθυμοποιούνται να ευεργετήσουν την Αθήνα, γνωρίζουν από πριν ότι θα τιμηθούν για την πράξη τους.
Η αιτιώδης σχέση ανάμεσα στην ευεργεσία και στις τιμές γίνεται σαφής στο τμήμα των αττικών ψηφισμάτων όπου, με την υπόσχεση της απονομής τιμών, παροτρύνονται και άλλα πρόσωπα -πέραν του εκάστοτε τιμωμένου- να ευεργετήσουν την Αθήνα.
Οι φιλοτιμούμενοι, οι ξένοι και οι Αθηναίοι που τιμώνται για τις εξαίρετες υπηρεσίες τους προς την πόλη λειτουργούν ως θετικό πρότυπο και παράδειγμα προς μίμηση για δυνητικούς ευεργέτες, οι οποίοι γνωρίζουν ότι η αθηναϊκή πολιτεία θα τους ανταμείψει για ενδεχόμενες καλές πράξεις με έπαινο και στεφάνωση.
Η φιλοτιμία συνδέεται με την αύξηση της παραγωγικότητας του διοικητικού μηχανισμού. Αυτό επιδιώκεται σε ψηφίσματα για αξιωματούχους που επαινούνται και στεφανώνονται από την αθηναϊκή πολιτεία, επειδή ασκούν υποδειγματικά τα καθήκοντά τους, ώστε να παρακινηθούν και οι μελλοντικοί υποψήφιοι να εργαστούν με αντίστοιχο ζήλο και να τύχουν ανάλογης ανταμοιβής.
Η μετάβαση από την Κλασική στην Ελληνιστική Περίοδο σηματοδοτείται από την εμφάνιση της φιλοτιμίας, ως πολιτικής έννοιας αλλά και ως δημόσιας αρετής, σε επιγραφικά κείμενα και άλλων πόλεων, εκτός από την Αθήνα.
Ως προς τις συναφείς γραμματικές μορφές που χρησιμοποιούνται στους Ελληνιστικούς Χρόνους, το ουσιαστικό φιλοτιμία αναφέρεται τόσο σε πολίτες όσο και σε ξένους, το ρήμα φιλοτιμέομαι/φιλοτιμείσθαι απαντά σε διατυπώσεις παρότρυνσης με την έννοια της ευεργεσίας και της απονομής τιμών εις ανταπόδοσιν, ενώ το φιλοτίμως παρουσιάζεται ως στοιχείο του επιρρηματικού ζεύγους καλώς και φιλοτίμως.
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, η Αγορά της Αθήνας τον 3ο αιώνα π.Χ. (σχέδιο του Ιωάννη Τραυλού).
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια της φιλοτιμίας (Μέρος Α’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια της φιλοτιμίας (Μέρος Β’)
