Η έννοια του ελληνισμού φωτίζεται μέσα από τον Διογένη τον Λαέρτιο, σημαντική πηγή για τη γλωσσική προσέγγιση του όρου, πέρα από τον Σέξτο τον Εμπειρικό που είχε ήδη παρουσιαστεί στο προηγούμενο άρθρο. Ο ιστοριογράφος της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, που έζησε πιθανότατα τον 3ο αιώνα μ.Χ., παραθέτει τον ορισμό που είχε δώσει ο στωικός φιλόσοφος Διογένης ο Βαβυλώνιος για τις αρετές του λόγου.
Στον ορισμό εκείνο, η λέξη λόγος χρησιμοποιείται με τη σημασία της φράσης, δηλαδή του συνόλου λέξεων με πλήρες νόημα και ορθή γραμματική και συντακτική δομή. Μία από τις πέντε αρετές είναι ο ελληνισμός, που σημαίνει φράσις αδιάπτωτος εν τη τεχνική και μη εικαία συνηθεία, δηλαδή διατύπωση άπταιστη από γραμματικής πλευράς, χωρίς κοινοτοπίες κατώτερης ποιότητας.
Στον ίδιο ορισμό αναφέρονται και οι όροι βαρβαρισμός και σολοικισμός ως ελαττώματα στον τρόπο έκφρασης. Ο βαρβαρισμός περιγράφεται ως διατύπωση που παραβαίνει το έθος των ευδοκιμούντων Ελλήνων, ενώ ο σολοικισμός ως λόγος ακαταλλήλως συντεταγμένος, δηλαδή φράση με συντακτικά λάθη.
Με τις έννοιες του γλωσσικού ελληνισμού, του βαρβαρισμού και του σολοικισμού ασχολήθηκε και ο αλεξανδρινός γραμματικός Αίλιος Ηρωδιανός, γνωστός και ως Τεχνικός, γιος και μαθητής του Απολλώνιου του Δύσκολου. Στο σύγγραμμά του με τίτλο Περί σολοικισμού και βαρβαρισμού, ο Ηρωδιανός συγκαταλέγει τον ελληνισμό στις έξι αρετές του λόγου, στις οποίες αντιστοιχούν ισάριθμα ελαττώματα, δηλαδή φραστικά ή υφολογικά λάθη.
Στο ίδιο κείμενο του Ηρωδιανού συναντάται και το αντιθετικό δίπολο ελληνισμού και βαρβαρισμού, με έμφαση στη μορφή και στο ύφος. Ο ελληνισμός ορίζεται ως λέξις υγιής και αδιάστροφος, ή λόγου μερών πλοκή κατάλληλος, ενώ ο βαρβαρισμός περιγράφεται ως λέξις ημαρτημένη περί την συνήθειαν, δηλαδή φραστική διατύπωση με λάθη ως προς τη γενικά αποδεκτή χρήση των όρων.
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο Διογένης ο Λαέρτιος, επιφανής ιστοριογράφος της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας.
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Α)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Β)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Γ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Δ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Ε)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος ΣΤ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Ζ)
